Hasta Hakları

Hasta hakları, sağlık hizmeti alan herkesin insan onuruna yaraşır biçimde, eşit ve güvenli bir hizmet almasını güvence altına alan kurallar bütünüdür. Bu sayfa, 1 Ağustos 1998 tarihli Hasta Hakları Yönetmeliği ile Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi başta olmak üzere yürürlükteki mevzuatta tanınan hakları özetler ve muayene sürecinde bu hakların nasıl karşılık bulduğunu anlatır.

Dayanak

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın sağlık hizmetlerine ilişkin hükümleri
• 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun
• 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu
• Hasta Hakları Yönetmeliği
• Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi
• Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi
• Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu

Hizmetten Genel Olarak Yararlanma Hakkı

Herkes, adalet ve hakkaniyete uygun biçimde sağlık hizmetinden yararlanma hakkına sahiptir. Hizmetin sunumunda dil, din, mezhep, ırk, cinsiyet, siyasi görüş, felsefi inanç, ekonomik ve sosyal durum ayrımı yapılamaz. Tıbbi zorunluluklar ve mevzuatta öngörülen hâller dışında hiç kimseye ayrıcalık tanınmaz.

Öncelik Sırasının Belirlenmesi

Sağlık kuruluşunun hizmet verme imkânı sınırlı olduğunda, hastalar arasında öncelik sırası tıbbi ölçütlere göre belirlenir. Acil ve adli vakalar ile yaşlılar ve engelliler için öncelik uygulaması yapılır. Randevu düzeni de bu ölçütler gözetilerek işletilir.

Bilgi İsteme ve Bilgilendirilme Hakkı

Hasta, sağlık durumu hakkında sözlü ya da yazılı olarak bilgi isteyebilir. Bilgilendirme, kişinin anlayabileceği bir dille, tıbbi terimlerin karşılığı açıklanarak yapılır. Bilgilendirmenin kapsamı şunlardır.

• Hastalığın adı, seyri ve olası gidişi
• Önerilen girişimin niteliği, nasıl uygulanacağı ve amacı
• Girişimin beklenen yararları
• Girişime bağlı olası riskler ve istenmeyen sonuçlar
• Varsa alternatif yöntemler ile bunların yarar ve riskleri
• Hiçbir girişim yapılmaması durumunda beklenen gidiş
• Tedavi sonrası iyileşme süreci, izlem düzeni ve dikkat edilmesi gerekenler

Hasta, bilgilendirilmeyi istemediğini de bildirebilir. Bu talebe saygı gösterilir; ancak girişimin niteliği gereği bilinmesi zorunlu olan asgari bilgiler yine de aktarılır. Hastanın küçük ya da kısıtlı olduğu durumlarda bilgilendirme kanuni temsilcisine yapılır; hastanın kendisi de anlama düzeyine uygun biçimde bilgilendirilir.

Kayıtları İnceleme ve Düzeltilmesini İsteme Hakkı

Hasta, kendisiyle ilgili tıbbi kayıtları doğrudan ya da vekili aracılığıyla inceleyebilir, bir örneğini isteyebilir. Kayıtlarda yer alan eksik, belirsiz ya da hatalı bilgilerin düzeltilmesini talep edebilir. Düzeltme talebi değerlendirilir ve sonucu hastaya bildirilir.

Sağlık Kuruluşunu ve Personeli Seçme, Değiştirme Hakkı

Hasta, mevzuatın öngördüğü usullere uymak kaydıyla sağlık kuruluşunu seçebilir ve değiştirebilir. Kendisine sağlık hizmeti verecek olan hekimi ve diğer sağlık çalışanlarını seçme, hizmetin herhangi bir aşamasında değiştirme ve kimliklerini, görev ve unvanlarını öğrenme hakkına sahiptir. Değiştirme hakkı, hastanın tedavisinde gecikmeye ya da kesintiye yol açmayacak biçimde kullanılır.

Başka Bir Hekimin Görüşünü Alma

Hasta, önerilen tanı ya da tedavi için başka bir hekimin görüşünü almak isteyebilir. Bu talep, hekimlik uygulamasının olağan bir parçasıdır ve tedavi ilişkisini olumsuz etkilemez. Talep hâlinde, görüşe esas olacak belgelerin bir örneği hastaya verilir.

Tıbbi Gereklere Uygun Teşhis, Tedavi ve Bakım Hakkı

Hasta, güncel tıbbi bilgi ve teknolojinin gereklerine uygun biçimde teşhis, tedavi ve bakım hizmeti alma hakkına sahiptir. Tıbbi gereklilik bulunmayan bir işlem yapılamaz. Hastanın tıbbi durumu dışındaki nedenlerle işlem uygulanamaz ya da uzatılamaz.

Ağrının Giderilmesi

Hasta, hastalığının ve uygulanan işlemlerin yol açtığı ağrının, tıbbi imkânlar ölçüsünde giderilmesini isteme hakkına sahiptir. Ağrı düzeyi düzenli olarak sorgulanır ve gerekli görüldüğünde tedavi düzenlenir.

Rıza ve Aydınlatılmış Onam

Tıbbi girişim, hastanın bilgilendirilmiş ve serbest iradeyle verdiği rızası alınmadan uygulanamaz. Aydınlatılmış onam, imzalanan bir belgeden ibaret değildir; bilgilendirme görüşmesinin kendisidir. Hasta soru sorabilir, düşünmek için süre isteyebilir, verdiği rızayı girişim başlamadan önce her zaman geri alabilir.

Rızanın Aranmadığı Durumlar

Yaşamı ya da yaşamsal organlarından birini tehdit eden acil hâllerde, rıza alınmasına zaman bulunmayan durumlarda tıbbi girişim rıza aranmadan yapılabilir. Bu durumda yapılan işlem ve gerekçesi kayda geçirilir; hasta ya da yakını mümkün olan en kısa sürede bilgilendirilir.

Tıbbi Araştırmalar

Hiç kimse, ilgili mevzuatta öngörülen usullere ve yazılı rızasına dayanmaksızın tıbbi araştırmaya konu edilemez. Araştırmaya katılmayı reddetmek ya da katıldıktan sonra vazgeçmek, hastanın alacağı hizmeti olumsuz etkilemez.

Tedaviyi Reddetme ve Durdurma Hakkı

Hasta, kanunen zorunlu hâller dışında önerilen tedaviyi reddedebilir ya da durdurulmasını isteyebilir. Bu durumda ortaya çıkabilecek sonuçlar kendisine açıkça anlatılır ve bu anlatım ile hastanın kararı yazılı olarak kayda geçirilir. Tedaviyi reddeden hasta, daha sonra başvurduğunda hizmet almaya devam eder; ret kararı sonraki başvurularda aleyhine kullanılamaz.

Mahremiyet ve Sır Saklama

Hastanın mahremiyetine saygı gösterilmesi esastır. Muayene, tanı ve tedavi işlemleri mahremiyete uygun bir ortamda yapılır; işlem sırasında tıbbi zorunluluk bulunmayan kişiler ortamda bulunamaz. Hastanın sağlık durumu, kişisel ve ailevi bilgileri, ölümden sonra da gizli tutulur.

• Bilgiler, hastanın açık rızası olmadan üçüncü kişilerle paylaşılmaz.
• Hasta, bilgilerinin hangi yakınıyla paylaşılacağını kendisi belirleyebilir.
• Mevzuatın zorunlu kıldığı bildirimler bu kuralın dışındadır.
• Sağlık verilerinin işlenmesine ilişkin ayrıntılar KVKK Aydınlatma Metni sayfasındadır.

Görüntü ve Ses Kaydı

Muayene ve tedavi süreçlerinde görüntü ya da ses kaydı alınması, hastanın bilgilendirilmesine ve rızasına bağlıdır. Eğitim ve bilimsel amaçla kullanım için ayrıca rıza gerekir; bu kullanımda kimliği belirleyen tüm unsurlar kaldırılır. Sağlık hizmeti sunumunda hasta görüntülerinin tanıtım amacıyla kullanılması mevzuatça yasaklanmıştır.

Güvenliğin Sağlanması

Hasta, sağlık hizmetini güvenli bir ortamda alma hakkına sahiptir. Hasta güvenliğine yönelik uygulamalar, kimlik doğrulama, ilaç güvenliği, enfeksiyon önlemleri ve düşme riskinin değerlendirilmesi gibi başlıkları kapsar. Hasta, güvenliğini tehdit eden bir durumu gördüğünde bildirme hakkına sahiptir.

Dini Vecibeleri Yerine Getirebilme

Hasta, sağlık kuruluşunun imkânları ve alınmış tedbirler elverdiği ölçüde, tedavisine engel olmamak kaydıyla dini vecibelerini yerine getirebilir.

İnsani Değerlere Saygı, Ziyaret ve Refakatçi

Hastaya güler yüzlü, nazik ve şefkatli bir yaklaşım gösterilmesi esastır. Hasta, sağlık kuruluşunun belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde ziyaretçi kabul edebilir. Mevzuatın ve kuruluşun imkânlarının elverdiği ölçüde, tıbbi olarak sakınca bulunmaması kaydıyla yanında bir refakatçi bulundurmayı isteyebilir.

Müracaat, Şikâyet ve Dava Hakkı

Hasta, haklarının ihlal edildiğini düşündüğünde şikâyette bulunma, bu konuda başvuru yapma ve dava açma hakkına sahiptir. Başvuru yolları şunlardır.

• Hizmetin alındığı sağlık kuruluşunun hasta hakları birimi
• İl sağlık müdürlüğü hasta hakları koordinatörlüğü
• Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM) 184
• Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER)
• İlgili tabip odası
• Genel hükümler çerçevesinde adli ve idari yargı yolları

Şikâyet hakkının kullanılması, hastanın almakta olduğu ya da alacağı sağlık hizmetini olumsuz etkilemez.

Hastanın Sorumlulukları

Sağlık hizmetinin güvenli yürütülmesi, hastanın süreci paylaşmasıyla mümkün olur. Aşağıdaki başlıklar, tedavi sonucunu doğrudan etkiler.

• Bilgi verme: Yakınmalar, geçirilmiş hastalıklar, ameliyatlar, alerjiler ve kullanılan tüm ilaçlar eksiksiz aktarılmalıdır. Bitkisel ürünler ve takviyeler de bildirilmelidir.
• Önerilere uyma: Tedavi planına, ilaç düzenine ve izlem takvimine uyulmalıdır; uyulamayacak bir durum varsa hekime söylenmelidir.
• Randevu: Randevuya zamanında gelinmeli, gelinemeyecekse önceden haber verilmelidir.
• Kurallara uyma: Sağlık kuruluşunun kurallarına ve ziyaret düzenine uyulmalıdır.
• Saygı: Diğer hastaların ve sağlık çalışanlarının haklarına saygı gösterilmelidir.
• Belgeleri getirme: Önceki tetkik, rapor ve görüntüleme kayıtları muayeneye getirilmelidir; bu, işlemlerin gereksiz yere yinelenmesini önler.

Bu Sitedeki Bilgilerin Niteliği

Sitede yer alan yazılar genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişiye özel tanı ve tedavi önerisi niteliği taşımaz, hekim muayenesinin yerine geçmez. Bir yakınmanız olduğunda hekiminize başvurmanız gerekir. Göğüs ağrısı, ani başlayan nefes darlığı, bacakta ani soğukluk ve renk değişikliği gibi durumlarda beklenmeden en yakın acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.

İletişim

Hasta hakları kapsamındaki soru ve talepleriniz için İletişim sayfasındaki kanalları kullanabilirsiniz.