Koroner (Kalp Damarları)

Kalp, vücudun tamamına kan pompalarken kendi beslenmesini yüzeyinde seyreden ince atardamarlardan sağlar. Bu damarlara koroner arter denir. İçlerinde yıllar içinde biriken plaklar damarı daraltır; daralma belirli bir düzeyi aştığında kalp kası, özellikle efor sırasında ihtiyacı olan kanı alamaz. Bu bölümdeki sayfalar kalbi besleyen damarların hastalıklarını ele alır.

Daralma ile Tıkanma Arasındaki Fark Nedir?

Daralma yavaş gelişir. Plak büyüdükçe damarın iç çapı küçülür, ancak kalp dinlenirken yeterli kan geçmeye devam eder. Yakınma yalnız efor sırasında ortaya çıkar ve dinlenmekle geçer; buna anjina denir.

Tıkanma ise anidir. Damar duvarındaki plağın yüzeyi yırtılır, üzerinde pıhtı oluşur ve akım bir anda kesilir. Bu durumda kalp kasının beslenmesi dakikalar içinde durur ve doku zarar görmeye başlar. Yakınma dinlenmekle geçmez, giderek şiddetlenir. İki tablo arasındaki fark, zamanın ne kadar değerli olduğudur: daralma planlı değerlendirme, tıkanma ise beklemeden girişim gerektirir.

Yakınmalar Hangi Biçimlerde Ortaya Çıkar?

• Tipik biçim: Göğüs ortasında baskı, sıkışma ya da ağırlık hissi; yürürken veya merdiven çıkarken başlar, durunca geçer. Kola, boyna, çeneye ya da sırta vurabilir.
• Silik biçim: Yalnız nefes darlığı, çabuk yorulma ya da mide bölgesinde rahatsızlık. Şeker hastalığı olanlarda ve ileri yaşta daha sıktır.
• Uyarıcı değişim: Daha önce belirli bir mesafede gelen ağrının daha kısa mesafede gelmeye başlaması, dinlenirken ortaya çıkması ya da süresinin uzaması.

Yakınmanın düzeninin bozulması, hastalığın seyrinde bir değişiklik olduğunu gösterir ve beklenmeden değerlendirme gerektirir.

Riski Artıran Etkenler

Bir bölümü değiştirilebilir, bir bölümü değiştirilemez. Değiştirilebilenler üzerinde çalışmak hastalığın ilerleme hızını belirler.

• Sigara: Damar iç yüzeyini doğrudan bozar ve pıhtı eğilimini artırır. Bırakıldığında risk zaman içinde geriler.
• Yüksek tansiyon: Damar duvarına binen sürekli basınç mikro hasarlar oluşturur.
• Kan yağlarının bozulması: Plak birikiminin ana yakıtıdır.
• Şeker hastalığı: Damar hasarını hızlandırır ve ağrı duyusunu azalttığı için uyarıcı belirtiyi siler.
• Hareketsizlik ve kilo: Diğer etkenlerin tümünü ağırlaştırır.
• Yaş, cinsiyet ve aile öyküsü: Değiştirilemez; ancak izlem sıklığını belirler.

Değerlendirme Hangi Basamaklarla Yapılır?

Değerlendirme, yakınmanın kalp kaynaklı olma olasılığını tahmin etmekle başlar. Bu tahmin sonraki adımı belirler.

• İlk basamak: Öykü, muayene, kalp filmi ve kan tahlilleri.
• Yük altında değerlendirme: Efor testi ya da ilaçla yüklenmeli kalp ultrasonu; dinlenirken görünmeyen yetersizliği ortaya çıkarır.
• Damarın görüntülenmesi: Tomografik anjiyografi damarı dışarıdan gösterir; kateterle yapılan anjiyografi hem gösterir hem aynı seansta girişime olanak verir.
• Darlığın anlamının ölçülmesi: Sınırdaki darlıklarda damar içi basınç ölçümü, o darlığın kalbi gerçekten etkileyip etkilemediğini gösterir.

Tedavi seçenekleri — ilaç düzeni, stent ve bypass — bulguların bütününe göre belirlenir; karşılaştırmaları Koroner Cerrahisi ve Tedaviler bölümlerindedir.