Aort

Aort, kalpten çıkan ve vücudun tamamına kan taşıyan ana atardamardır. Kalbin her atımında yüksek basınca maruz kalır ve bu basıncı esneyerek karşılar. Duvarı üç katmandan oluşur; katmanların yapısı bozulduğunda damar ya genişler ya da katmanlar arasında yırtık açılır. Bu bölümdeki sayfalar aortu ilgilendiren hastalıkları ayrı ayrı ele alır.

Aortta Hangi Sorunlar Görülür?

• Anevrizma: Damar duvarının balon gibi genişlemesi. Göğüs bölümünde ya da karın bölümünde gelişebilir. Çoğu kez yakınma vermez; başka bir nedenle yapılan incelemede rastlantısal olarak saptanır.
• Diseksiyon: Duvarın iç katmanının yırtılması ve kanın katmanlar arasına girmesi. Ani başlayan, sırta vuran şiddetli ağrı tipiktir ve beklenmeden başvurulması gerekir.
• Aort kökü genişlemesi: Kapağın hemen üstündeki bölümün genişlemesi; kapak kaçağına yol açabilir.
• Doğumsal darlık: Aortun belirli bir bölümünün doğuştan dar olması; kollarla bacaklar arasında tansiyon farkı yaratır.
• Bağ dokusu hastalıklarına bağlı tutulum: Damar duvarının yapısını bozan kalıtsal hastalıklarda aort erken yaşta genişleyebilir.

Genişleme Neden Sessiz İlerler?

Aort genişlemesi ağrı yapmaz, çünkü damar yavaşça genişlerken çevre dokuları zorlamaz. Bu nedenle çoğu kişi hastalığını, başka bir nedenle çekilen akciğer filminde, karın ultrasonunda ya da tomografide öğrenir.

Genişleme belirli bir çapı aştığında duvar incelir ve yırtılma olasılığı artar. Asıl izlenen şey bu nedenle yalnız ölçülen çap değil, çapın zaman içinde ne hızla büyüdüğüdür. Hızlı büyüyen bir damar, aynı çaptaki durağan bir damardan farklı değerlendirilir.

Risk Taşıyan Kimlerdir?

• Denetim altına alınmamış yüksek tansiyonu olanlar.
• Sigara içenler; sigara damar duvarının yapısını doğrudan bozar.
• Ailesinde aort anevrizması ya da ani aort yırtılması öyküsü bulunanlar.
• Bağ dokusu hastalığı tanısı almış olanlar.
• Doğuştan iki yapraklı aort kapağı bulunanlar; bu kişilerde aort kökü genişlemeye yatkındır.

Bu başlıklardan biri varsa, yakınma olmasa da belirli aralıklarla ölçüm önerilir. Ailesel öyküsü olanlarda tarama birinci derece yakınlara da genişletilir.

Nasıl Ölçülür ve İzlenir?

Ölçüm için kullanılan yöntem aortun hangi bölümünün değerlendirildiğine göre değişir. Kalbe yakın bölüm kalp ultrasonuyla görülebilir; göğüs ve karın bölümünün tamamı için tomografi ya da manyetik rezonans gerekir. Karın aortu, ayrıca basit bir karın ultrasonuyla da ölçülebilir.

İzlemde iki şey karşılaştırılır: çapın şu anki değeri ve önceki ölçüme göre değişimi. Bu karşılaştırmanın anlamlı olması için ölçümlerin aynı yöntemle ve aynı düzlemden yapılması gerekir. Bu nedenle önceki tetkiklerin kontrole getirilmesi istenir.

Hangi Belirtide Beklenmez?

Aşağıdaki tablo acil değerlendirme gerektirir; en yakın acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.

• Ani başlayan, en şiddetli hâline hemen ulaşan, sırta ya da iki kürek kemiği arasına vuran yırtılma tarzında ağrı.
• Ağrıya terleme, bayılma hissi, kollar arasında nabız farkı ya da bir tarafta güçsüzlük eşlik etmesi.
• Bilinen anevrizması olan kişide karın ya da belde yeni başlayan şiddetli ağrı.

Girişim seçenekleri ve ameliyat kararının nasıl verildiği Aort Cerrahisi bölümünde anlatılmıştır.