Göğüs (Torasik) Aort Anevrizması

Göğüs aort anevrizması, vücuda kan taşıyan ana atardamarın göğüs boşluğundaki bölümünün kalıcı olarak genişlemesidir. Damar duvarı esnekliğini yitirir, incelir ve her kalp atımında artan bir gerilime maruz kalır. Genişleme yıllar içinde sessizce ilerler; çoğu kişide yakınma yapmadığı için tanı rastlantısal konur.

Göğüs Aort Anevrizması Nedir, Damarda Ne Olur?

Ana atardamar kalpten çıkar, yukarı doğru yükselir, bir yay çizer ve göğüs boşluğunda aşağı doğru iner. Anevrizma, bu bölümlerden herhangi birinde damar çapının normalin belirgin biçimde üzerine çıkmasıdır. Genişlemenin bulunduğu yer hem nedenini hem tedavi yöntemini belirler.

Damar Duvarında Ne Olur?

Damar duvarının orta katmanında, esnekliği sağlayan lifli bir yapı bulunur. Bu yapı bozulduğunda duvar gerilmeye karşı direncini yitirir ve kan basıncının etkisiyle yavaşça genişler. Genişleyen bir damarda duvara binen gerilim daha da artar; bu nedenle büyüme hızlanır ve süreç kendi kendini besler. Duvar incelmiş ve gerilmiş olduğu için iki ciddi sonuç ortaya çıkabilir: iç katmanın yırtılarak katmanlar arasına kan girmesi ya da duvarın tümüyle yırtılması.

Anevrizma ile Diseksiyon Arasındaki Fark Nedir?

Anevrizma, damar çapının kalıcı olarak genişlemesidir; yavaş gelişir ve çoğu zaman yakınma yapmaz. Diseksiyonda ise damarın iç katmanı yırtılır ve kan katmanların arasına girerek yeni bir yol açar; bu tablo ani başlar ve acildir. İki durum birbirinden ayrı olmakla birlikte yakından ilişkilidir: genişlemiş bir damarda duvar incelmiş olduğu için diseksiyon gelişme olasılığı yüksektir, diseksiyon geçiren bir damarda ise zayıflayan duvar zamanla genişler. Ayrıntılar aort diseksiyonu sayfasındadır. Bu nedenle genişlemesi olan kişilere diseksiyon belirtileri önceden anlatılır.

Hangi Bölümlerde Görülür?

• Kapağın hemen üzerindeki kök bölümü: Genişleme burada olduğunda aort kapağında kaçak gelişebilir; ayrıntılar aort kapağı üstü genişleme sayfasındadır.
• Çıkan bölüm: Kalpten çıkıp yukarı yükselen kesimdir; bağ dokusu hastalıkları ve çift yapraklı kapakla ilişkili genişlemeler burada sık görülür.
• Yay bölümü: Beyne ve kollara giden damarların çıktığı kesimdir; buradaki genişlemelerin onarımı teknik olarak daha kapsamlıdır.
• İnen bölüm: Göğüs boşluğunda aşağı doğru inen kesimdir; damar sertliğine bağlı genişlemeler burada daha sıktır.

Göğüs Aortunun Genişlemesi Neden Gelişir, Kimlerde Risk Yüksektir?

Nedenler, genişlemenin bulunduğu bölüme göre değişir. Kalbe yakın bölümlerde damar duvarının yapısını ilgilendiren nedenler, aşağı bölümlerde ise damar sertliği öne çıkar.

Başlıca Nedenler

• Damar duvarını etkileyen kalıtsal hastalıklar: Bağ dokusunun yapısını bozan hastalıklarda genişleme genç yaşta başlar; ayrıntılar bağ dokusu hastalıklarında aort tutulumu sayfasındadır.
• Çift yapraklı aort kapağı: Kapağın hemen üzerindeki bölümde genişleme eğilimi oluşturur; ayrıntılar çift yapraklı aort kapağı sayfasındadır.
• Uzun süreli yüksek tansiyon: Damar duvarına binen yükü artırarak genişlemeyi hızlandırır.
• Damar sertliği: Özellikle inen bölümdeki genişlemelerin başlıca nedenidir; ayrıntılar damar sertliği sayfasındadır.
• Sigara kullanımı: Duvardaki elastik lifleri parçalayan enzimleri etkinleştirir.
• Damar duvarı iltihabı: Bazı romatizmal hastalıklar damar duvarını tutar ve genişlemeye yol açar.
• Geçirilmiş travma ve damar yırtılması: Duvarın zayıfladığı bölgelerde zamanla genişleme gelişir.
• Aort koarktasyonu: Darlığın öncesindeki ve sonrasındaki bölümlerde genişleme görülebilir.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Yaş ilerledikçe sıklık artar; erkeklerde kadınlardan daha sık saptanır. Ailede damar genişlemesi, genç yaşta damar yırtılması ya da ani kayıp öyküsü bulunması riski belirgin biçimde yükseltir. Uzun boylu, ince yapılı, eklemleri esnek olan ve göz bulguları bulunan kişilerde bağ dokusu hastalıkları araştırılır. Denetlenmemiş yüksek tansiyonu ve sigara kullanımı olan kişilerde genişlemenin büyüme hızı daha yüksektir.

Göğüs Aort Anevrizmasının Belirtileri Nelerdir?

Genişlemelerin büyük bölümü sessizdir; yakınmalar, damar çevre yapılara bası yapacak kadar büyüdüğünde ortaya çıkar.

Bası Bulguları

• Ses kısıklığı: Ses tellerini çalıştıran sinire bası yapılmasıyla ortaya çıkar.
• Yutma güçlüğü: Yemek borusuna bası nedeniyle, özellikle katı gıdalarda hissedilir.
• İnatçı öksürük ve nefes darlığı: Soluk borusuna ve ana hava yollarına bası sonucu görülür.
• Sırt ve göğüste künt ağrı: Omurga ve kaburgalara bası ile açıklanır; iki kürek kemiği arasında hissedilebilir.
• Boyunda ve kolda şişlik: Üst vücuttan dönen büyük toplardamara bası geliştiğinde görülür.
• Hıçkırık: Diyaframı çalıştıran sinirin uyarılmasıyla ortaya çıkabilir.

Kapakla İlgili Bulgular

Genişleme kapağın hemen üzerindeki bölümdeyse, yaprakçıklar birbirinden uzaklaşır ve kapakta kaçak gelişir. Bu durumda eforla artan nefes darlığı, çabuk yorulma ve kalp atışının yatakta belirgin hissedilmesi gibi yakınmalar ortaya çıkar; ayrıntılar aort kapak yetmezliği sayfasındadır. Muayenede gevşeme döneminde duyulan üfleyici bir üfürüm saptanır ve iki tansiyon değeri arasındaki fark açılır. Bu nedenle kapak kaçağı saptanan her hastada damar çapı ölçülür.

Göğüs Aortundaki Genişleme Hangi Tetkiklerle Saptanır?

Tanı görüntülemeyle konur; ölçümlerin aynı yöntemle ve aynı düzeyden yapılması izlem için gereklidir.

Görüntüleme Yöntemleri

• Aort BT anjiyografi: Damarın tüm seyrini milimetre düzeyinde gösterir; çap ölçümü, genişlemenin uzunluğu ve dalların ilişkisi değerlendirilir. Cerrahi planın temelidir.
• MR anjiyografi: Işın içermediği için genç hastalarda ve tekrarlanan ölçümlerde tercih edilir.
• Ekokardiyografi: Kalbe yakın bölümdeki genişlemeyi ve aort kapağının durumunu değerlendirir; izlemde sık kullanılır.
• Yemek borusundan ekokardiyografi: Kök ve çıkan bölümün ayrıntılı değerlendirilmesini sağlar.
• Akciğer grafisi: Büyük genişlemelerde damar gölgesinde belirginleşme görülebilir; ancak normal olması genişlemeyi dışlamaz.
• Koroner anjiyografi: Ameliyat planlanan uygun yaştaki hastalarda kalp damarları incelenir.

Genetik ve Aile Değerlendirmesi

Genç yaşta saptanan, hızlı büyüyen ya da ailede benzer öykü bulunan genişlemelerde bağ dokusu hastalıkları araştırılır. Değerlendirmede boy, kol açıklığı, eklem esnekliği, göğüs kafesi biçimi, cilt özellikleri ve göz bulguları incelenir; gerektiğinde genetik inceleme istenir. Bir gen değişikliği saptanırsa aile bireylerinde tarama bu değişikliğe göre yapılır. Genetik inceleme yapılmasa bile, birinci derece yakınlarda görüntüleme ile damar çapının ölçülmesi önerilir.

Anevrizma Büyürse Ne Olur, Hangi Belirtide Acilen Hekime Başvurulmalıdır?

Genişleme büyüdükçe duvara binen gerilim artar ve iki ciddi sonuç olasılığı yükselir: iç katmanın yırtılarak katmanlar arasına kan girmesi ve duvarın tümüyle yırtılması. Her iki tablo da acildir.

Girişim Kararı Nasıl Verilir?

Karar, damar çapına, büyüme hızına, genişlemenin bulunduğu bölüme ve altta yatan nedene göre verilir. Belirli bir çapın üzerindeki genişlemelerde yakınma olmasa bile girişim önerilir. Kontroller arasında hızlı büyüme saptanması, çaptan bağımsız olarak kararı öne alır. Bağ dokusu hastalığı bulunan ve ailede erken yaşta damar yırtılması öyküsü olan kişilerde eşik daha düşük tutulur. Aort kapağı için ameliyat planlanan hastalarda, orta düzeydeki genişleme de aynı seansta onarılır. Yakınma bulunması, özellikle bası bulguları ve yeni başlayan ağrı, girişim kararını destekler.

Girişim Eşiği Neden Kişiye Göre Değişir?

Aynı çaptaki bir genişleme, damar duvarının yapısına göre farklı risk taşır. Bağ dokusu hastalığı bulunanlarda duvar daha kırılgandır; bu nedenle eşik daha düşük tutulur. Kişinin boyu ve vücut ölçüleri de hesaba katılır; küçük yapılı kişilerde aynı çap göreli olarak daha büyüktür.

Tedavi Seçenekleri

Kalbe yakın bölümlerdeki genişlemelerde açık cerrahi uygulanır; genişlemiş bölüm bir tüp greftle değiştirilir. Kök bölümü de genişlemişse aort kökü ameliyatı, kapak sağlamsa kapak koruyucu aort kökü ameliyatı planlanır. Çıkan bölümdeki genişlemeler için çıkan aort anevrizması ameliyatı, yay bölümündekiler için aort yayı ameliyatı uygulanır. İnen bölümdeki genişlemelerde, damar yapısı uygunsa kasıktan yerleştirilen bir stent greftle onarım tercih edilir; ayrıntılar göğüs aortunun stentgreftle onarımı sayfasındadır. Bu yöntemde göğüs açılmaz ve iyileşme kısadır.

İlaç Tedavisi Ne Sağlar?

İlaç tedavisi genişlemeyi geri çevirmez; amacı büyüme hızını yavaşlatmak ve yırtılma olasılığını azaltmaktır. Bunun için tansiyon hedef değerlerde tutulur ve kalbin kasılma hızı ile gücünü azaltan tedaviler kullanılır; böylece damar duvarına her atımda binen gerilim azalır. Bağ dokusu hastalığı bulunan kişilerde bu tedaviler özellikle önemlidir ve erken başlanır. Kan yağlarının denetlenmesi, damar sertliğine bağlı genişlemelerde ayrıca yararlıdır. İlaçların düzenli kullanılması, girişim zamanının ertelenmesine katkı verebilir.

Muayeneye Gelirken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Önceki tomografi ya da manyetik rezonans raporlarının getirilmesi zorunludur; çap ölçümlerinin karşılaştırılması izlemin temelidir. Evde ölçülen tansiyon değerlerinin kaydedilmesi istenir. Yeni başlayan ses kısıklığı, yutma güçlüğü, öksürük ve sırt ağrısı not edilmelidir. Ailede damar genişlemesi, genç yaşta damar yırtılması ya da ani kayıp öyküsü varsa mutlaka paylaşılmalıdır. Kullanılan tüm ilaçlar ve spor alışkanlıkları da bildirilmelidir.

İzlem ve Yaşam Düzeni

• Tansiyonun düzenli ölçülmesi ve hedef değerlerde tutulması en önemli adımdır.
• Sigaranın tümüyle bırakılması, büyüme hızını yavaşlatmaya yönelik en belirleyici kişisel adımdır.
• Nefes tutarak yapılan ağır kaldırma ve ıkınmadan kaçınılmalıdır.
• Tempolu yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi zorlamayan etkinlikler sürdürülebilir.
• Kabızlığın önlenmesi, tuvalette uzun süre ıkınmayı engeller.
• Kontrol görüntülemeleri aynı yöntemle ve aynı merkezde yapıldığında karşılaştırma güvenilir olur.
• Gebelik planlayan kişilerde damar çapı gebelik öncesinde değerlendirilmelidir.

Girişim Sonrası Ne Beklenir?

Genişlemiş bölüm değiştirildiğinde ya da stent greftle kapatıldığında, o bölgedeki yırtılma riski ortadan kalkar. Buna karşılık damarın geri kalan bölümleri aynı yapısal özelliği taşımayı sürdürür; bu nedenle izlem yaşam boyu devam eder. Özellikle bağ dokusu hastalığı bulunan kişilerde, onarılan bölümün komşuluğunda zamanla yeni genişlemeler gelişebilir. Stent greftle onarım yapılan hastalarda greftin konumu ve çevresinde kaçak olup olmadığı düzenli olarak değerlendirilir. Tansiyon denetimi ve sigaranın bırakılması, girişim sonrasında da aynı önemi taşır.

Damarın Diğer Bölümleri Nasıl İzlenir?

Bir bölümde genişleme saptandığında, damarın tümü değerlendirilir; kökten karın bölümüne kadar tüm seyri görüntülenir. Bunun nedeni, aynı yapısal zayıflığın başka bölümlerde de genişlemeye yol açabilmesidir. Karın bölümündeki genişleme ayrıca değerlendirilir; ayrıntılar karın aort anevrizması sayfasındadır. Diz arkası ve kasık atardamarları da genişleme yönünden incelenebilir. Bu bütüncül değerlendirme, henüz belirti vermemiş bir genişlemenin erken saptanmasını sağlar.

Acil Başvuru Gerektiren Belirtiler

• Göğüste ya da sırtta ani başlayan, yırtılır tarzda çok şiddetli ağrı
• Ağrıya solukluk, soğuk terleme, bayılma ve çarpıntının eşlik etmesi
• Ani başlayan şiddetli nefes darlığı
• Konuşma bozukluğu, yüzde kayma ya da kol-bacakta ani güç kaybı
• Bacaklarda ani soğuma, solma ve şiddetli ağrı
• Kan tükürme
• Yeni başlayan ses kısıklığı ya da yutma güçlüğü

Göğüs aortundaki genişleme sessiz ilerleyen bir durumdur; bu nedenle düzenli ölçüm ve tansiyon denetimi, yırtılma gelişmeden girişim yapılmasını sağlayan en önemli etkenlerdir. Ailede benzer öykü bulunan kişilerde tarama, hastalığın erken saptanmasına katkı verir. Kişinin görüntüleme raporlarını saklaması ve kontrollere getirmesi, çaptaki gerçek değişimin görülmesini sağlar.