Akciğer Grafisi

Akciğer grafisi, göğüs bölgesinden düşük dozda ışın geçirilerek elde edilen iki boyutlu bir görüntüdür. Kalp ve damar hastalıklarında tek başına tanı koymaz; ancak hızlı ulaşılabilir olması, düşük ışın içermesi ve çok sayıda bilgiyi bir arada vermesi nedeniyle ilk basamak incelemeler arasında yer alır. Kalbin gölgesinin büyüklüğü, akciğerlerdeki sıvı birikimi, ana damarın genişliği ve göğüs içindeki yapılar değerlendirilir.

Akciğer Grafisi Nedir, Kalp ve Büyük Damarlar Hakkında Ne Söyler?

Film, farklı yoğunluktaki dokuların ışını farklı oranlarda tutmasıyla oluşan bir gölge görüntüsüdür.

Görüntü Nasıl Oluşur?

Işın vücuttan geçerken kemik en çok, yumuşak doku orta düzeyde, hava ise neredeyse hiç tutmaz. Bu nedenle kemikler beyaz, kalp ve damarlar gri, hava dolu akciğerler ise siyah görünür. Kalp ve büyük damarlar, çevrelerinde hava dolu akciğer dokusu bulunduğu için sınırları belirgin bir gölge olarak izlenir. Bu sınırın biçimi ve genişliği değerlendirilir. Akciğer dokusunda sıvı birikirse, o alan havasını yitirir ve beyazlaşır; bu değişiklik filmde saptanabilir.

Kalp Hakkında Ne Söyler?

• Kalp gölgesinin genişliği; göğüs kafesi genişliğine oranlanarak değerlendirilir
• Kalbin biçimi; hangi boşluğun genişlemiş olabileceğine ilişkin ipuçları
• Kalp zarında sıvı birikimi kuşkusu
• Kalp kapaklarındaki kireçlenme, belirginse
• Kalp yetmezliğine bağlı akciğer bulguları
• Kalp pili, kapak halkası, dikiş telleri ve kateterlerin konumu

Büyük Damarlar Hakkında Ne Söyler?

Ana damarın göğüs içindeki bölümü, kalbin sol üst kenarında bir gölge oluşturur. Bu gölgenin genişlemesi, damarın genişlediğini düşündürür ve ileri inceleme gerektirir. Damar duvarındaki kireçlenme belirginse filmde görülebilir. Ana damarın yırtılması durumunda göğüs içindeki gölge genişler ve soluk borusu yer değiştirebilir; bu bulgular kuşku uyandırır, ancak tanı için tomografi gerekir. Akciğer damarlarının kalbe yakın bölümlerinin belirginleşmesi, akciğer damarlarındaki basıncın yükseldiğini düşündürür.

Akciğerler Hakkında Ne Söyler?

Kalp yetmezliğinde akciğerlerde sıvı birikir; bu, film üzerinde belirli bir düzende beyazlaşma olarak görülür. Önce akciğerlerin damar gölgeleri belirginleşir, ardından doku aralarında çizgisel gölgelenmeler oluşur, ileri aşamada ise yaygın bulutsu görünüm ortaya çıkar. Akciğer zarları arasında sıvı birikmesi de sık görülür ve alt bölümlerde düz bir sınır oluşturur. Bu bulgular, nefes darlığının kalp kaynaklı olabileceğini düşündürür ve tedaviye yanıtın izlenmesinde kullanılır.

Öksürük ve Nefes Darlığının Kalpten Gelip Gelmediği Araştırılırken Akciğer Filmi Neden Çekilir?

Çünkü bu yakınmaların kalp ve akciğer kaynaklı nedenleri benzer belirtiler verir ve film ilk ayrımı sağlar.

Ayırt Etmeye Yardım Eden Bulgular

• Kalp gölgesinin genişlemiş olması; kalp kaynaklı nedeni düşündürür
• Akciğerlerde sıvı birikimi düzeni; kalp yetmezliğine özgü bir dağılım gösterir
• Akciğer zarında sıvı; her iki tarafta ise kalp kaynaklı olma olasılığı artar
• Akciğerde iltihap alanı; enfeksiyonu düşündürür
• Akciğerlerin aşırı havalanması; süregelen akciğer hastalığını düşündürür
• Akciğerde kitle ya da nodül; ayrı bir neden
• Kaburga kırığı ve göğüs duvarı bulguları
• Akciğerin sönmesi ve göğüs boşluğunda hava birikmesi

Diğer Kullanım Alanları

• Ameliyat öncesi değerlendirme
• Kalp ameliyatı sonrası izlem; akciğerlerin açılması, sıvı birikimi ve borular
• Kalp pili, kateter ve diğer düzeneklerin konumunun denetlenmesi
• Kalp yetmezliği tedavisine yanıtın izlenmesi
• Ateş ve öksürük yakınmasında enfeksiyon araştırması
• Travma sonrası değerlendirme
• Göğüs ağrısının nedeninin araştırılması

Ameliyat Öncesi Neden İstenir?

Ameliyat öncesinde film, birkaç soruya yanıt arar: akciğerlerde fark edilmemiş bir enfeksiyon ya da kitle var mı, süregelen akciğer hastalığı bulguları var mı, kalp gölgesi genişlemiş mi, ana damarda genişleme var mı. Bu bulgular ameliyat planını ve anestezi yaklaşımını değiştirebilir. Ayrıca ameliyat sonrasında karşılaştırma yapmak için bir başlangıç görüntüsü oluşturur; bu, sonradan ortaya çıkan değişikliklerin yeni olup olmadığını anlamayı sağlar.

Film Çekilmeden Önce Hazırlık Gerekir mi?

Özel bir hazırlık gerekmez; çekim birkaç dakikada tamamlanır.

Öncesinde

• Aç kalmak gerekmez.
• İlaçlar olağan biçimde alınır.
• Damar yolu açılmaz ve madde verilmez.
• Üst beden giysileri çıkarılır ya da kurumun verdiği önlük giyilir.
• Kolye, madalyon, piercing, saç tokası ve metal düğmeli giysiler çıkarılır.
• Sutyen çıkarılır; metal balenler görüntüde gölge yaratır.
• Gebelik olasılığı sorgulanır.
• Varsa eski filmler getirilir.

Metal Neden Çıkarılır?

Metal ışını geçirmez ve filmde belirgin beyaz bir gölge oluşturur. Bu gölge, altındaki akciğer dokusunu ve kalp sınırını kapatarak bir bulgunun atlanmasına yol açabilir; ayrıca yanlış yorumlanarak akciğerde bir kitle gibi değerlendirilebilir. Kolye, madalyon, sutyen baleni, gömlek düğmesi, piercing ve giysi üzerindeki metal parçalar bu kapsamdadır. Aynı nedenle sırtta ve göğüste yer alan büyük dövmeler bildirilir; bazı boyalar gölge yaratabilir. Vücut içindeki düzenekler ise zaten görülür ve raporda belirtilir.

Gebelikte

Gebelikte film, zorunlu olmadıkça çekilmez. Bununla birlikte akciğer filmi düşük doz içerir ve karın bölgesi kurşun önlükle korunduğunda bebeğin alacağı doz son derece düşüktür. Bu nedenle gerçekten gerekli olduğunda, örneğin akciğer enfeksiyonu ya da pıhtı kuşkusunda çekilebilir; tanının konmaması çok daha tehlikelidir. Karar, gebelik haftası ve beklenen yarar değerlendirilerek verilir. Gebe olduğunuzu ya da gebelik olasılığı bulunduğunu mutlaka bildirmeniz gerekir.

Film Nasıl Çekilir ve Çekim Ne Kadar Sürer?

Çekim saniyeler sürer; hazırlıkla birlikte birkaç dakikada tamamlanır.

Çekim Adımları

• Üst beden açılır ve metal eşyalar çıkarılır.
• Kişi cihazın önünde ayakta durur; göğsü levhaya dayanır.
• Kollar yanlara ya da bele konur; omuzlar öne doğru çevrilir.
• Çenenin yukarıda tutulması istenir.
• Derin nefes alıp tutmanız söylenir.
• Arkadan öne doğru bir görüntü alınır.
• Gerekirse yan görüntü için pozisyon değiştirilir.
• Görüntü kontrol edilir; yetersizse yinelenir.

Neden Derin Nefes Alınır?

Derin nefes alındığında akciğerler tümüyle havayla dolar ve genişler; bu, akciğer dokusunun ayrıntılı görülmesini sağlar. Aynı zamanda diyafram aşağı iner ve kalp gölgesi gerçek boyutuna yakın görünür. Yeterince derin nefes alınmazsa akciğerler tam açılmaz; damar gölgeleri sıkışır ve akciğerde sıvı varmış gibi görünür, ayrıca kalp gölgesi olduğundan geniş çıkar. Bu, en sık yapılan yanlış yorumlardan biridir. Bu nedenle nefes tutma kuralına uyulması, görüntü kalitesini doğrudan belirler.

Ayakta ve Yatarak Çekim

Standart film ayakta ve arkadan öne doğru çekilir; bu düzende kalp, ışın kaynağına uzak olduğu için gerçek boyutuna yakın görünür. Durumu ağır olan, ayakta duramayan kişilerde ise film yatakta ve önden arkaya doğru çekilir. Bu düzende kalp ışın kaynağına daha yakındır ve olduğundan geniş görünür; ayrıca yatar durumda diyafram yukarı çıkar, akciğerler tam açılmaz ve damar gölgeleri belirginleşir. Bu nedenle yatarak çekilen filmlerde kalp büyüklüğü ve sıvı birikimi dikkatle yorumlanır; raporda çekim biçimi belirtilir.

Yan Görüntünün Eklenmesi

Standart arkadan öne çekilen görüntüde, kalp gölgesinin arkasında ve diyaframın altında kalan akciğer bölümleri tam görülemez; ayrıca göğüs kemiğinin hemen arkasındaki alan değerlendirilemez. Bu nedenle gerektiğinde yan görüntü eklenir. Yan film, bir gölgenin akciğerin ön mü arka mı bölümünde olduğunu gösterir; kalp gölgesinin arkasındaki alanı, kalp arkasındaki sıvı birikimini ve göğüs kemiği arkasındaki yapıları ortaya koyar. Bu görüntü, iki boyutlu bir incelemede derinlik bilgisi sağlar. Her çekimde alınmaz; belirli bir soru olduğunda ya da bulgu netleştirilecekse istenir.

Derin Nefes Alamayan Kişilerde

Nefes darlığı olan, ağrı nedeniyle derin nefes alamayan ve bilinci kapalı kişilerde film yine çekilir; ancak görüntü kalitesi düşer ve bu durum raporda belirtilir. Bu kişilerde yapılabilecekler: çekim öncesi ağrı giderilir, mümkünse yarı oturur pozisyon verilir, kısa bir süre nefes tutması istenir ya da nefes verme sonunda çekim yapılır. Taşınabilir cihazla yatak başında çekim yapılabilir. Görüntü yetersiz kalırsa ve kesin bilgi gerekiyorsa tomografiye geçilir.

Akciğer Grafisi Neyi Gösterir, Kalp Hastalığını Dışlamaya Yeter mi?

Film değerli bir ilk basamak incelemedir; ancak kalp hastalığını dışlamaya yetmez.

Işın Maruziyeti

Akciğer filmi, ışın içeren incelemeler arasında en düşük doza sahip olanlardan biridir; alınan doz, günlük yaşamda doğal olarak maruz kalınan ışına birkaç günde eşdeğer kabul edilir. Bu nedenle gerektiğinde yinelenebilir ve yoğun bakım ile ameliyat sonrası izlemde günlük olarak bile çekilebilir. Bununla birlikte her maruziyet birikimlidir; bu nedenle film yalnız sonucu tedaviyi değiştirecekse istenir. Çekim sırasında ışın yalnız göğüs bölgesine yöneltilir ve alan sınırlandırılır. Gebelikte karın bölgesi kurşun önlükle korunur. Çocuklarda doz ayrıca düşürülür.

Raporda Yer Alanlar

• Kalp gölgesinin büyüklüğü ve biçimi
• Ana damarın genişliği ve görünümü
• Akciğer damar gölgelerinin belirginliği
• Akciğer dokusundaki gölgelenmeler ve havalanma farklılıkları
• Akciğer zarında sıvı bulunup bulunmadığı
• Diyafram düzeyleri
• Kemik yapılar ve göğüs duvarı
• Vücut içindeki düzeneklerin konumu
• Çekim biçimi ve görüntü kalitesi

Neden Dışlamaya Yetmez?

Film iki boyutlu bir gölge görüntüsüdür; kalbin içini göstermez. Kalp kapaklarının çalışması, kasılma gücü, boşlukların hangisinin genişlediği ve kalp damarlarındaki darlıklar bu görüntüde değerlendirilemez. Kalp damar hastalığı bulunan birçok kişide film tümüyle normaldir; kalp yetmezliğinin erken evrelerinde de bulgu görülmeyebilir. Bu nedenle normal bir film, kalp hastalığı olmadığını göstermez. Yakınmalar sürüyorsa ekokardiyografi ve diğer incelemeler gerekir.

Kalp Gölgesinin Geniş Olması

Bu ifade, kalp gölgesinin göğüs kafesi genişliğine oranının beklenenin üzerinde olduğunu anlatır; ancak her zaman kalp büyümesi anlamına gelmez. Yatarak çekilen filmlerde, önden arkaya çekilen filmlerde, yetersiz nefes alındığında ve göğüs yapısı farklı olan kişilerde kalp gölgesi olduğundan geniş görünür. Ayrıca kalp zarında sıvı birikmesi de gölgeyi genişletir; bu, kalp büyümesinden farklı bir durumdur. Bu nedenle bulgu, kalp ultrasonuyla doğrulanmadan kalp büyümesi olarak kabul edilmez.

Şüpheli Alan Görülürse

Filmde akciğerde şüpheli bir gölge, nodül ya da yoğunluk artışı görüldüğünde birkaç yol izlenir. Öncelikle eski filmlerle karşılaştırılır; bulgu yıllardır aynıysa çoğu kez önemsizdir. Bulgu yeniyse ya da karşılaştırma yapılamıyorsa, tomografi çekilir; tomografi bu bölgeyi üç boyutlu ve ayrıntılı gösterir. Enfeksiyon düşünülüyorsa tedavi verilip film belirli bir süre sonra yinelenir. Sigara öyküsü ve yaş, ileri incelemenin aciliyetini etkiler. Değerlendirme göğüs hastalıkları ile birlikte yapılır.

Eski Filmlerin Önemi

Bu incelemede karşılaştırma, tek bir görüntüden daha değerlidir. Kalp gölgesinin genişliği, akciğerdeki bir gölge ya da ana damarın görünümü; yıllardır aynıysa farklı, yeni ortaya çıkmışsa tümüyle farklı anlam taşır. Karşılaştırma olmadan gereksiz tetkikler istenir ya da önemli bir değişiklik atlanır. Bu nedenle eski filmlerinizi saklamanız, dijital kopyalarını istemeniz ve her başvuruda yanınızda getirmeniz önerilir. Filmleri telefonunuzda fotoğraflamak yerine, dijital kayıt olarak almanız daha doğrudur.