İçeriğe geç
Özel Koru Ankara Hastanesi · Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Kalp Kası ve Yetmezlik Belirteçleri

Laktat

Dokulara giden kanın yeterli olup olmadığını gösteren ölçüm. Tansiyon düşmeden önce bozulmayı haber verebilir.

Laktat, hücrelerin yeterli oksijen bulamadığında enerji üretirken ortaya çıkardığı bir maddedir. Kandaki düzeyi, dokulara giden kanın ve oksijenin yeterli olup olmadığını gösterir. Ölçüm basit bir kan alma işlemiyle yapılır ve sonuç kısa sürede çıkar. Acil değerlendirmede en değerli tetkiklerden biridir; çünkü tansiyon henüz düşmeden, hatta kişi iyi görünürken bile doku düzeyindeki bozulmayı ortaya koyabilir.

Laktat Nedir, Dokulara Giden Kanın Yetersizliğini Nasıl Yansıtır?

Laktat, oksijensiz enerji üretiminin son ürünüdür.

Oluşum Mekanizması

Hücreler enerji üretmek için şekeri parçalar. Yeterli oksijen varsa bu parçalanma sonuna kadar sürer ve bol enerji elde edilir. Oksijen yetersizse süreç yarıda kalır ve ortaya laktat çıkar. Bu yol daha az enerji verir; ancak hücrenin kısa süre ayakta kalmasını sağlar. Dokulara giden kan azaldığında, oksijen taşınması bozulduğunda ya da hücreler oksijeni kullanamadığında bu yol devreye girer ve kanda laktat birikir. Bu nedenle kandaki düzeyi, doku düzeyindeki oksijen yetersizliğinin göstergesidir.

Yükselme Nedenleri

  • Dokulara giden kanın azalması
  • Kalbin yeterli kan pompalayamaması
  • Kan kaybı ve sıvı kaybı
  • Bir atardamarın ani tıkanması
  • Ağır enfeksiyon ve kan zehirlenmesi
  • İleri kansızlık ve oksijen taşınmasının bozulması
  • Solunum yetmezliği
  • Karaciğer işlevlerinin bozulması
  • Bazı zehirlenmeler ve ilaç etkileri

İki Ayrı Yükselme Biçimi

Laktat yüksekliği iki ana gruba ayrılır ve bu ayrım tedaviyi belirler. Birinci grupta dokulara giden kan gerçekten azalmıştır; kanama, ağır sıvı kaybı, kalbin yeterli pompalayamaması, bir atardamarın tıkanması ve ağır enfeksiyon bu gruba girer. Burada tedavi, dolaşımın desteklenmesine yöneliktir. İkinci grupta dolaşım yeterlidir; ancak hücreler oksijeni kullanamaz ya da madde kandan temizlenemez. Karaciğer yetmezliği, bazı ilaçlar, zehirlenmeler, vitamin eksiklikleri ve belirli kalıtsal hastalıklar bu gruptadır. Burada tedavi, nedene yöneliktir. Bu iki grubun ayrılması için muayene bulguları ve diğer tetkikler birlikte kullanılır.

Vücuttan Uzaklaştırılması

Kana geçen laktat başlıca karaciğerde işlenir; burada yeniden şekere dönüştürülür ve dolaşıma verilir. Bir bölümü böbrekler ve kalp kası tarafından kullanılır. Bu nedenle karaciğer işlevleri bozulduğunda temizlenme yavaşlar ve değer, doku oksijenlenmesi yeterli olsa bile yükselir. Ters yönde bir ilişki de vardır: karaciğere giden kan azaldığında hem üretim artar hem temizlenme bozulur; bu, değerin çok hızlı yükselmesine yol açar.

Tansiyonu Düşen ve Bilinci Bulanan Hastada Laktat Neden Hemen Bakılır?

Bu tabloda ölçüm, sorunun ağırlığını ilk gösteren bulgulardan biridir.

Erken Uyarı Olması

Vücut, tansiyon düşmeye başladığında bunu bir süre gizleyebilir; damarlar kasılır, kalp hızlanır ve tansiyon normal görünmeyi sürdürür. Bu dönemde dokulara giden kan zaten azalmıştır ve hücreler oksijensiz kalmıştır. Laktat, bu gizli dönemde yükselir ve bozulmayı tansiyondan önce haber verir. Bu nedenle kişi iyi görünüyor olsa bile yüksek bir değer ciddiye alınır ve tedavi hızlandırılır.

Ağırlık Göstergesi Olması

  • Değer yükseldikçe doku oksijenlenmesindeki bozulma ağırlaşır.
  • Çok yüksek değerler yaygın bir yetersizliği gösterir.
  • Değerin ne kadar hızlı yükseldiği de anlamlıdır.
  • Tedaviyle düşmemesi, yanıtsızlığı gösterir.
  • Bu bilgiler, izlem yoğunluğunun belirlenmesinde kullanılır.

Damar Cerrahisindeki Yeri

Damar hastalıklarında bu ölçüm özel bir yer tutar. Bacağa ya da kola giden bir atardamar ani biçimde tıkandığında, ilgili kas kitlesi oksijensiz kalır ve laktat üretir; kandaki düzey, hasarın ne kadar yaygın olduğunu gösterir. Bağırsak damarlarının tıkandığı tablolarda ise muayene bulguları çoğu kez yanıltıcıdır; ağrı çok şiddetlidir ancak karın yumuşak bulunur. Bu uyumsuzlukta yükseklik, dikkati doğru yöne çeker. Ana atardamarın duvarının yırtıldığı tablolarda da organlara giden kan kesilebilir ve değer yükselir. Bu nedenle ölçüm, damar acillerinde rutin olarak istenir.

Tedaviyi Yönlendirmesi

Yüksek bir değer, dokulara daha fazla kan ve oksijen ulaştırılması gerektiğini gösterir. Bu doğrultuda damardan sıvı verilir, kanama varsa durdurulur, gerekirse kan verilir ve kalbin pompalama gücünü artıran ilaçlar eklenir. Enfeksiyon varsa tedavisi hemen başlatılır. Ölçüm belirli aralıklarla yinelenerek bu girişimlerin işe yarayıp yaramadığı izlenir. Ayrıntılar kalp yetmezliği sayfasındadır.

Yoğun Bakımda İzlenen Hastada Laktat Örneği Öncesinde Ayrı Bir Hazırlık Gerekir mi?

Özel bir hazırlık gerekmez; ancak örnek alma tekniğine dikkat edilir.

Hazırlık Kuralları

  • Aç kalmak gerekmez.
  • Ölçüm günün herhangi bir saatinde yapılabilir.
  • İlaçların kesilmesi istenmez.
  • Örnek alınmadan önce kişinin sakin olması beklenir.
  • Ağır egzersizden ve şiddetli çabadan hemen sonra alınmaz.
  • Kolun sıkılması ve yumruk yapılması istenmez.
  • Turnike uzun süre bağlı tutulmaz.

Turnikenin Etkisi

Kan alınırken kola bağlanan turnike, o bölgedeki kan akımını yavaşlatır. Akım yavaşladıkça bölgedeki dokular oksijensiz kalmaya başlar ve laktat üretir; bu, örneğin yanlış yüksek çıkmasına yol açar. Aynı etki, kişiden yumruk yapması istendiğinde de ortaya çıkar; kasılan kas laktat üretir. Bu nedenle örnek, turnike kısa süre bağlı tutularak ya da hiç bağlanmadan alınır ve yumruk yaptırılmaz. Bu kural, ölçümün en sık atlanan ayrıntısıdır.

Yoğun Bakımda İzlem

Yoğun bakımda izlenen kişilerde çoğu kez bir atardamar kateteri bulunur; örnek doğrudan bu hattan alınır. Bu, hem turnike sorununu ortadan kaldırır hem de kişiye yeniden iğne yapılmasını gereksiz kılar. Ölçüm belirli aralıklarla yinelenir ve değerlerin seyri bir eğri halinde izlenir. Bu izlem, tedavinin yönlendirilmesinde en değerli bilgilerden birini sağlar.

Laktat Örneği Nasıl Alınır, Sonuç Ne Kadar Sürede Çıkar?

Örnek özel bir tüpe alınır ve hızla işlenir.

Örnek Alma

  • Kan, atardamardan ya da toplardamardan alınabilir.
  • Yoğun bakımda genellikle var olan hattan alınır.
  • Turnike kullanılmaz ya da çok kısa süre uygulanır.
  • Şekerin parçalanmasını durduran madde içeren tüp kullanılır.
  • Tüp yavaşça alt üst edilir.
  • Örnek bekletilmeden laboratuvara gönderilir.
  • Alınma saati kaydedilir.

Kan Alma İşlemi

Örnek çoğu kez kolun iç yüzündeki bir toplardamardan alınır. Bölge temizlenir ve iğne girişi sırasında kısa süren bir batma hissedilir; işlem birkaç dakikada tamamlanır. Atardamardan alınacaksa genellikle bilekteki damar kullanılır; bu, toplardamardan biraz daha rahatsız edicidir ve sonrasında bölgeye daha uzun süre bası uygulanması gerekir. Serum takılı olan koldan örnek alınmaz; verilen sıvı kanı sulandırır ve sonucu bozar. Yoğun bakımda izlenen kişilerde var olan hattan alınır. Kan alındıktan sonra bölgeye pamuk bastırılır ve birkaç dakika basınç uygulanır.

Kan Gazıyla Birlikte Çalışılması

Bu ölçüm çoğu yerde kan gazı cihazında, aynı örnekten çalışılır. Bu düzenleme birkaç yarar sağlar. Birincisi, sonuç birkaç dakika içinde alınır ve tedavi gecikmez. İkincisi, örnek bekletilmediği için yanlış yüksek sonuç riski ortadan kalkar. Üçüncüsü, kandaki oksijen ve karbondioksit düzeyleri, asitlik derecesi ve kan tuzları aynı anda görülür; bu değerler laktatla birlikte yorumlandığında tablonun bütünü ortaya çıkar. Laktat yüksekliği kanı asitleştirir; kan gazı bu asitliğin derecesini ve vücudun onu ne ölçüde dengeleyebildiğini gösterir. Bu nedenle iki sonuç ayrı ayrı değil, birlikte okunur ve tedavi kararı bu bütüne göre verilir.

Örneğin Hızla İşlenmesi

Kan alındıktan sonra tüpün içindeki alyuvarlar yaşamayı sürdürür ve şekeri parçalamaya devam eder; bu süreçte laktat üretilir. Bekleyen bir örnekte değer zamanla yükselir ve gerçek durumu yansıtmaz. Bu nedenle örnek hemen laboratuvara gönderilir ve kısa sürede çalışılır. Gecikme kaçınılmazsa, şeker parçalanmasını durduran madde içeren tüp kullanılır ya da örnek buz içinde taşınır. Örneğin alınma saatinin kaydedilmesi bu nedenle önemlidir.

Ölçümün Yinelenme Sıklığı

Yinelenme sıklığı, tablonun ağırlığına göre belirlenir. Ağır bir tabloda ölçüm birkaç saatte bir yinelenir; bu, tedaviye verilen yanıtın yakından izlenmesini sağlar. Durum kararlı hale geldikçe aralıklar açılır. Girişim ya da ameliyat sonrası dönemde de ölçüm belirli aralıklarla sürdürülür. Değerler bir liste halinde kaydedilir ve seyri değerlendirilir; her ölçümün saati yazılır, aksi halde eğri doğru çizilemez. Değerler normale döndüğünde ve tablo düzeldiğinde izlem sonlandırılır. Bu ölçümün sık yinelenebilmesi, sonucun kısa sürede alınabilmesi sayesinde mümkün olur.

Sonucun Çıkma Süresi

Sonuç genellikle çok kısa sürede çıkar. Birçok yerde bu ölçüm, kan gazı cihazında hasta başında çalışılır ve birkaç dakika içinde sonuç alınır. Laboratuvarda çalışıldığında süre biraz uzar ancak yine kısadır. Acil değerlendirmede bu tetkik öncelikli olarak işlenir; çünkü sonuç tedavinin yönünü belirler. Hızlı sonuç alınması, izlemin sık yinelenebilmesini de sağlar.

Laktat Sonucu Neyi Gösterir, Tek Ölçüm Karar Verdirir mi?

Sonuç doku düzeyinde bir sorun olduğunu gösterir; ancak nedenini söylemez.

Sonucun Yorumu

  • Normal değer, yaygın bir doku oksijen yetersizliğini büyük ölçüde dışlar.
  • Hafif yükseklik, erken bir bozulmayı ya da başka nedenleri düşündürür.
  • Belirgin yükseklik, dokulara giden kanın yetersiz olduğunu gösterir.
  • Çok yüksek değerler ağır bir tabloya işaret eder.
  • Değerin seyri, tek bir sayıdan daha anlamlıdır.
  • Tedaviyle düşmesi olumlu, düşmemesi uyarıcıdır.

Yanlış Yüksek Sonuç Nedenleri

  • Turnikenin uzun süre bağlı tutulması
  • Kan alınırken yumruk yaptırılması
  • Örneğin bekletilmesi ve geç işlenmesi
  • Uygun olmayan tüp kullanılması
  • Havale nöbeti ya da şiddetli titremeden hemen sonra örnek alınması
  • Ağır egzersizden hemen sonra örnek alınması
  • Serum verilen koldan örnek alınması
  • Kişinin ağlaması ya da aşırı gerilmesi
  • Üşüme nöbeti sırasında örnek alınması
  • Örneğin sıcak ortamda taşınması

Tek Ölçümün Yetersizliği

Tek bir sayı, tablonun hangi yöne gittiğini söylemez. Aynı değer, yükselmekte olan bir kişide kötüye gidişi, düşmekte olan bir kişide ise düzelmeyi gösterebilir. Bu nedenle ölçüm belirli aralıklarla yinelenir ve değerler bir eğri halinde değerlendirilir. Tedaviye başlandıktan sonra değerin düzenli biçimde düşmesi beklenir; düşmemesi ya da yükselmeyi sürdürmesi, tedavinin yetersiz kaldığını ya da altta yatan sorunun giderilmediğini gösterir.

Nedeni Göstermemesi

Yükseklik, dokulara giden kanın azaldığını gösterir; ancak bunun kalpten mi, kanamadan mı, enfeksiyondan mı yoksa bir damar tıkanıklığından mı kaynaklandığını söylemez. Ayrıca karaciğer işlevlerinin bozulması, bazı ilaçlar ve zehirlenmeler de değeri yükseltir. Bu nedenle sonuç; muayene bulguları, tansiyon, nabız, idrar miktarı, kan gazı, kan sayımı ve görüntüleme sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir. Ayrıntılar ani damar tıkanıklığı sayfasındadır.

Sonuca Göre Sonraki Adım

Değer normalse ve yakınmalar sürüyorsa başka nedenler araştırılır; ancak ölçüm bir süre sonra yinelenir. Değer yüksekse önce dolaşımın desteklenmesi sağlanır; damardan sıvı verilir, kanama durdurulur, gerekirse kan verilir. Eş zamanlı olarak neden araştırılır: enfeksiyon odağı aranır, kalp değerlendirilir, karın içi sorunlar ve damar tıkanıklıkları için görüntüleme yapılır. Ölçüm belirli aralıklarla yinelenir. Yanıt alınmıyorsa tedavi yoğunlaştırılır ve ileri destek planlanır; ayrıntılar kritik bacak iskemisi ve kangren sayfasındadır.

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma: · Son güncelleme:

Sık sorulan sorular

Kan alınırken turnikenin uzun kalması sonucu yükseltir mi?
Evet, yükseltir ve bu, en sık görülen teknik yanılgıdır. Turnike kola bağlandığında o bölgedeki kan akımı yavaşlar; dokular kısa sürede oksijensiz kalmaya başlar ve laktat üretir. Turnike ne kadar uzun bağlı kalırsa bu etki o kadar belirginleşir ve örnek gerçek değerinden yüksek çıkar. Aynı etki, kişiden yumruk yapması istendiğinde de ortaya çıkar; kasılan kas doğrudan laktat üretir. Bu nedenle örnek, turnike hiç bağlanmadan ya da çok kısa süre bağlanarak alınır ve yumruk yaptırılmaz. Yanlış yüksek bir sonuç, gereksiz tetkiklere ve gereksiz tedaviye yol açabilir.
Atardamardan alınan örnekle toplardamardan alınan örnek farklı sonuç verir mi?
Evet, farklı sonuç verebilir; atardamardan alınan örnek genellikle biraz daha düşük çıkar. Bunun nedeni, kanın dokulardan geçerken laktat toplamasıdır; toplardamar kanı dokudan dönen kandır ve bu nedenle daha fazla laktat içerir. Fark çoğu durumda küçüktür ve yorumu değiştirmez; bu nedenle acil değerlendirmede iki örnek de kullanılabilir. Buna karşılık izlem yapılırken örneklerin hep aynı yerden alınması önerilir; aksi halde değerlerdeki küçük değişimler yanıltıcı olur. Yoğun bakımda izlenen kişilerde çoğu kez var olan atardamar hattından alınır; bu hem tutarlılık sağlar hem yeniden iğne yapılmasını gereksiz kılar.
Örneğin hızla laboratuvara ulaştırılması neden önemli?
Çünkü kan alındıktan sonra tüpün içindeki alyuvarlar yaşamayı sürdürür ve şekeri parçalamaya devam eder; bu süreçte laktat üretilir. Bekleyen bir örnekte değer zamanla yükselir ve gerçek durumu yansıtmaz; oda sıcaklığında bu artış hızlıdır. Yanlış yüksek bir sonuç, olmayan bir ağırlaşma izlenimi yaratır ve gereksiz tedaviye yol açabilir. Bu nedenle örnek hemen laboratuvara gönderilir ve kısa sürede çalışılır. Gecikme kaçınılmazsa şeker parçalanmasını durduran madde içeren özel tüp kullanılır ya da örnek buz içinde taşınır. Örneğin alınma saatinin kaydedilmesi de bu nedenle önemlidir.
Değerin arka arkaya izlenmesi tek ölçümden neden değerlidir?
Çünkü tek bir sayı, tablonun hangi yöne gittiğini söylemez. Aynı değer, yükselmekte olan bir kişide kötüye gidişi, düşmekte olan bir kişide düzelmeyi gösterebilir; bu iki durumun tedavisi tümüyle farklıdır. Arka arkaya yapılan ölçümler bir eğri oluşturur ve bu eğri, tedavinin işe yarayıp yaramadığını nesnel biçimde ortaya koyar. Tedaviye başlandıktan sonra değerin düzenli biçimde düşmesi beklenir; düşüşün hızı da anlamlıdır. Değerin düşmemesi ya da yükselmeyi sürdürmesi, tedavinin yetersiz kaldığını veya altta yatan sorunun giderilmediğini gösterir ve yaklaşımın gözden geçirilmesini gerektirir.
Ani bacak damarı tıkanıklığında bu değere neden bakılır?
Çünkü bacağa giden atardamar ani biçimde tıkandığında, bacak kasları oksijensiz kalır ve laktat üretmeye başlar. Kandaki düzey, bu oksijensizliğin ne kadar yaygın ve ne kadar ilerlemiş olduğu hakkında bilgi verir; yüksek değerler geniş bir kas kitlesinin etkilendiğini ve zamanın daraldığını gösterir. Bu bilgi, girişimin ne kadar acil olduğunun belirlenmesinde kullanılır. Ayrıca damar açıldıktan sonra biriken maddeler dolaşıma karışır ve değer geçici olarak daha da yükselebilir; bu duruma karşı hazırlıklı olunur, böbrek işlevleri ve kan tuzları yakından izlenir. Ölçüm bu nedenle hem işlem öncesi hem sonrası yinelenir.
Karın ağrısıyla gelen hastada yüksek çıkması neyi düşündürür?
Karın ağrısıyla gelen bir kişide yüksek değer, bağırsaklara giden kanın azalmış olabileceğini düşündürür ve ciddiye alınması gereken bir bulgudur. Bağırsak damarlarının tıkanması, muayenede beklenenden çok daha az bulgu verir; ağrı çok şiddetli olmasına karşın karın yumuşak bulunabilir. Bu uyumsuzluk tanıyı geciktirir. Laktat yüksekliği, doku düzeyinde bir sorun olduğunu göstererek dikkati bu olasılığa çeker. Bununla birlikte yükseklik başka nedenlere de bağlı olabilir: ağır enfeksiyon, kanama, bağırsak tıkanması ve karaciğer sorunları. Bu nedenle sonuç tek başına tanı koydurmaz; tomografi ile damar filmi ve diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.
Kalp ameliyatı sırasında ve sonrasında neden izlenir?
Kalp ameliyatı sırasında ve sonrasında bu değer izlenir; çünkü dokulara yeterli kan gidip gitmediğini gösteren en pratik göstergelerden biridir. Ameliyat sırasında kan dolaşımı bir makine aracılığıyla sürdürülür; bu dönemde akımın yeterliliği, vücut sıcaklığı ve kan basıncı doku oksijenlenmesini etkiler. Değerin yükselmesi, bir yerlerde dokuların yeterli kan alamadığını gösterir ve akım ayarları gözden geçirilir. Ameliyattan sonra da izlem sürdürülür; yükselme, kalbin yeterli pompalayamadığını, kanama olduğunu ya da bir damarda sorun bulunduğunu düşündürür. Değerin düzenli biçimde düşmesi ise beklenen ve istenen seyirdir.
Ağır egzersizden sonra yükselmesi hastalık belirtisi midir?
Hayır, ağır egzersizden sonra yükselmesi olağandır ve hastalık belirtisi değildir. Yoğun çalışan kaslar, kan yoluyla gelen oksijenin yetmediği anlarda enerjiyi oksijensiz yoldan üretir; bu sırada laktat açığa çıkar. Bu, sporcularda bilinen ve beklenen bir olaydır; egzersiz bittikten sonra değer kısa süre içinde kendiliğinden normale döner. Bu nedenle planlı bir ölçümden önce ağır egzersizden kaçınılması istenir ve örnek, kişi dinlenmiş durumdayken alınır. Buna karşılık egzersizle orantısız biçimde yüksek değerler, çok yavaş normale dönüş ya da eşlik eden kas ağrısı ve koyu idrar varsa değerlendirme yapılmalıdır.
Bazı ilaçlar bu değeri yükseltir mi?
Evet, bazı ilaçlar bu değeri yükseltebilir. Şeker hastalığında kullanılan ve karaciğerde şeker üretimini azaltan bir ilaç grubu, özellikle böbrek işlevleri bozulduğunda kanda birikerek laktat yükselmesine yol açabilir; bu nedenle bu ilacı kullananlarda böbrek işlevleri izlenir ve bazı durumlarda ilaç geçici olarak kesilir. Kanser tedavisinde ve bağışıklık sistemi hastalıklarında kullanılan bazı ilaçlar, belirli antibiyotikler, damar yoluyla verilen bazı besleyici sıvılar ve aşırı alkol kullanımı da değeri yükseltir. Bu nedenle kullandığınız tüm ilaçları bildirmeniz gerekir; ilaçlarınızı kendi başınıza kesmeyiniz, gerekliyse hekiminiz düzenler.
Karaciğer işlevim bu maddenin temizlenmesini etkiler mi?
Evet, doğrudan etkiler. Kana geçen laktatın büyük bölümü karaciğerde işlenir ve yeniden şekere dönüştürülür. Karaciğer işlevleri bozulduğunda bu temizlenme yavaşlar ve değer, doku oksijenlenmesi yeterli olsa bile yükselir. Bu nedenle karaciğer hastalığı bulunan kişilerde sonuç dikkatle yorumlanır ve tek başına doku yetersizliği kanıtı sayılmaz. İlişkinin ters yönü de vardır: karaciğere giden kan azaldığında hem laktat üretimi artar hem temizlenme bozulur; bu, değerin çok hızlı yükselmesine yol açar ve ağır bir tabloya işaret eder. Bu nedenle karaciğer işlevleri aynı seansta değerlendirilir.
Değerin düşmeye başlaması iyi bir işaret midir?
Evet, düşmeye başlaması olumlu bir işarettir ve tedavinin işe yaradığını gösterir. Düşüş, dokulara ulaşan kan ve oksijen miktarının arttığını, hücrelerin oksijensiz enerji üretimine daha az başvurduğunu yansıtır. Düşüşün hızı da anlamlıdır; belirli bir süre içinde belirgin biçimde azalması beklenir. Buna karşılık düşüş tek başına sorunun çözüldüğü anlamına gelmez; altta yatan neden, örneğin enfeksiyon odağı, kanama kaynağı ya da tıkalı bir damar giderilmemiş olabilir. Bu nedenle tedavi ve izlem sürdürülür. Değerin düştükten sonra yeniden yükselmesi ise yeni bir sorunu düşündürür ve araştırılır.
Nöbet veya şiddetli titremeden sonra ölçüm doğru olur mu?
Hayır, bu durumlardan hemen sonra alınan ölçüm gerçek durumu yansıtmaz. Havale nöbeti sırasında tüm kaslar şiddetli biçimde kasılır; bu kasılma sırasında kaslar oksijensiz enerji üretimine geçer ve çok miktarda laktat açığa çıkar. Aynı durum şiddetli titremede, üşüme nöbetinde ve uzun süren yoğun çabada da görülür. Bu tablolarda değer çok yüksek çıkabilir; oysa dolaşım yeterlidir. Bu geçici yükselme, olay sona erdikten sonra kısa süre içinde kendiliğinden düzelir. Bu nedenle ölçüm, kişi sakinleştikten sonra yinelenir ve karar bu ikinci değere göre verilir; ilk yüksek değer öyküyle birlikte yorumlanır.
Kan gazı tetkiki ile birlikte bakılması neden isteniyor?
Çünkü iki ölçüm birbirini tamamlar ve birlikte değerlendirildiğinde tablonun bütünü görülür. Kan gazı tetkiki; kandaki oksijen ve karbondioksit düzeylerini, kanın asitlik derecesini ve tampon maddelerini gösterir. Laktat yüksekliği kanı asitleştirir; kan gazı bu asitliğin ne kadar olduğunu ve vücudun bunu ne ölçüde dengeleyebildiğini ortaya koyar. Ayrıca kan gazı, solunumun yeterli olup olmadığını gösterir; bu, oksijen yetersizliğinin kaynağını ayırt etmeye yardımcı olur. Uygulamada iki ölçüm çoğu kez aynı cihazda, aynı örnekten çalışılır ve sonuç birkaç dakika içinde birlikte alınır.
Sonucum yüksek ama kendimi iyi hissediyorum, bu mümkün mü?
Evet, mümkündür ve bu, ölçümün en değerli yanlarından biridir. Vücut, dolaşımdaki bozulmayı bir süre gizleyebilir; damarlar kasılır, kalp hızlanır ve tansiyon normal görünmeyi sürdürür. Bu dönemde kişi kendini iyi hissedebilir, oysa dokulara giden kan azalmıştır ve hücreler oksijensiz kalmaya başlamıştır. Laktat bu gizli dönemde yükselir ve bozulmayı belirtilerden önce haber verir. Bu nedenle iyi görünen bir kişide saptanan yükseklik hafife alınmaz; neden araştırılır ve ölçüm belirli aralıklarla yinelenir. Bununla birlikte yükseklik teknik bir hataya, ilaca ya da karaciğer sorununa da bağlı olabilir; bu olasılıklar da değerlendirilir.
Damardan sıvı tedavisi sonrasında değerin yeniden ölçülmesi ne anlatır?
Damardan sıvı verildikten sonra yapılan ölçüm, tedavinin işe yarayıp yaramadığını gösterir. Sıvı verilmesinin amacı, dolaşımdaki hacmi artırarak dokulara ulaşan kan miktarını çoğaltmaktır. Değer bu girişimden sonra düşüyorsa, sorunun sıvı eksikliğinden kaynaklandığı ve doğru yolda ilerlendiği anlaşılır; tedavi aynı yönde sürdürülür. Değer düşmüyorsa ya da yükselmeyi sürdürüyorsa, sorunun yalnız sıvı eksikliği olmadığı anlaşılır; kalbin pompalama gücü, sürmekte olan bir kanama, tıkalı bir damar ya da enfeksiyon odağı araştırılır ve tedavi buna göre değiştirilir. Bu nedenle ölçüm, sıvı tedavisinin yönlendirilmesinde bir pusula gibi kullanılır.

Tetkik sonuçları yalnızca şikâyetiniz, muayene bulgularınız ve diğer tetkiklerle birlikte değerlendirildiğinde anlam taşır.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. World Health Organization (WHO) — Cardiovascular Diseases
  2. NHLBI (NIH) — Heart and Vascular Diseases
  3. MedlinePlus — Heart Diseases
  4. PubMed — Cardiovascular surgery
  5. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Cardiovascular Disease