Mitral Kapak Yetmezliği

Mitral kapak yetmezliği, sol kulakçık ile sol karıncık arasındaki kapağın kasılma sırasında tam kapanamaması ve kanın bir bölümünün ileri gitmek yerine geriye, kulakçığa kaçmasıdır. Kaçan kan kalbin her atımında boşa dönen bir yük oluşturur; kalp aynı işi yapabilmek için daha fazla çalışmak zorunda kalır.

Mitral Kapak Yetmezliği Nedir, Kapak Neden Kaçırır?

Mitral kapak iki yaprakçıktan oluşur. Yaprakçıklar, halka biçimindeki bir tabana oturur; alt uçlarından ise ince iplikçiklerle karıncık içindeki küçük kaslara bağlanır. Kapağın düzgün kapanabilmesi için bu dört yapının da uyumlu olması gerekir: yaprakçık dokusunun sağlam olması, oturduğu halkanın genişlememiş olması, iplikçiklerin uygun uzunlukta ve sağlam olması, bağlandıkları kasların yerinde durması. Bu yapılardan herhangi birindeki bozulma, kasılma anında yaprakçıkların kenarlarının birbirine tam oturmamasına ve arada bir açıklık kalmasına yol açar.

Kaçak Kalbe Nasıl Bir Yük Bindirir?

Sol karıncık kasıldığında kanı yalnız vücuda değil, açık kalan aralıktan geriye de gönderir. Vücuda giden kan miktarı azalırken kulakçığa dolan hacim artar. Kalp bu açığı kapatmak için her atımda daha fazla kan pompalamaya çalışır; zamanla sol karıncık genişler ve kas duvarı yeniden biçimlenir. Genişleme bir süre işe yarar, çünkü büyüyen boşluk daha fazla kan alabilir ve kişi uzun yıllar yakınmasız kalabilir. Ancak bu uyum sonsuz değildir; belirli bir noktadan sonra kas gücü azalmaya başlar ve geri dönüşü zor bir hasar ortaya çıkar. Değerlendirmenin amacı, tam da bu noktaya gelinmeden karar verebilmektir.

Birincil ve İkincil Kaçak Farkı Nedir?

Kaçak iki farklı mekanizmayla oluşur ve bu ayrım tedavi kararını doğrudan etkiler. Birincil kaçakta sorun kapağın kendisindedir: yaprakçık dokusu bozulmuştur, sarkmıştır, iplikçiklerden biri uzamış ya da kopmuştur. İkincil kaçakta ise kapak yapısı aslında sağlamdır; sorun kalp kasındadır. Sol karıncık genişleyip biçim değiştirdiğinde, kapağın oturduğu halka da genişler ve yaprakçıklar aşağıya doğru çekildiği için kenarları birbirine ulaşamaz. Birincil kaçakta tedavi doğrudan kapağa yönelirken, ikincil kaçakta kalp kasının tedavisi de en az kapak kadar önemlidir.

Kaçağın Derecesi Nasıl Belirlenir?

Kaçak; hafif, orta ve ileri olmak üzere basamaklandırılır. Bu değerlendirme tek bir ölçüme değil, birkaç bulgunun bir arada yorumlanmasına dayanır: geriye kaçan kan huzmesinin genişliği, kapak düzeyinde en dar noktadaki açıklık, sol kulakçığın büyüklüğü, sol karıncığın çapları ve akciğer toplardamarlarındaki akım biçimi. Çok hafif, sızıntı düzeyindeki kaçaklar sağlıklı kişilerde de görülebilir ve hastalık sayılmaz. Derecenin zaman içinde değişebilmesi nedeniyle ölçümlerin aynı yöntemle tekrarlanması ve önceki kayıtlarla karşılaştırılması önem taşır.

Mitral Kapak Yetmezliği Hangi Nedenlerle Ortaya Çıkar?

Kaçağın nedeni yaşa, ülkeye ve eşlik eden hastalıklara göre değişir. Ülkemizde hem yapısal bozulmaya bağlı hem de geçirilmiş romatizmal ateşe bağlı kapak hastalıkları bir arada görülmektedir.

Başlıca Nedenler

• Kapak dokusunun yapısal bozulması: Yaprakçıkların kalınlaşıp gevşemesi, dokunun su tutarak yumuşaması ve mitral kapak sarkması gelişmesi, ileri yaşlarda en sık karşılaşılan nedendir.
• İplikçiklerin uzaması ya da kopması: Yaprakçığı yerinde tutan iplikçiklerden birinin kopması, o bölümün kulakçığa doğru savrulmasına ve ani başlayan ileri kaçağa yol açar.
• Geçirilmiş romatizmal ateş: Çocuklukta geçirilen kapak iltihabı yıllar sonra yaprakçıkları kalınlaştırır ve büzer; bazı hastalarda mitral kapak darlığı ile birlikte kaçak da bulunur. Ayrıntılar romatizmal kalp hastalığı sayfasında ele alınmıştır.
• Kalp krizi sonrası hasar: Kalp krizi sırasında kapağı tutan küçük kaslardan birinin beslenmesi bozulursa kas zayıflar ya da yırtılır; bu durumda kaçak aniden ortaya çıkar.
• Kalp kasının genişlemesi: Dilate kardiyomiyopati ve uzun süreli kalp yetmezliği, halkayı genişleterek ikincil kaçak oluşturur.
• Kapak iltihabı: Kalp kapağı iltihabı sırasında yaprakçıkta delinme ya da doku kaybı gelişebilir; bu hastalarda kaçak hızla ağırlaşabilir.
• Düzensiz ritim: Uzun süren atriyal fibrilasyon kulakçığı ve kapak halkasını genişleterek kaçağa katkıda bulunur.
• Doğumsal ve bağ dokusu kaynaklı nedenler: Doğuştan yaprakçık yarığı ya da bağ dokusu hastalıkları genç yaşta kaçağa yol açabilir.

Hangi Durumlarda Kaçak Daha Hızlı İlerler?

İplikçik kopması, kapak iltihabı ve kalp krizine bağlı kas yırtılması, kaçağın saatler içinde ağırlaşabildiği durumlardır; bu tabloda kalbin uyum sağlamaya vakti olmadığı için akciğerde su toplanması hızla gelişir. Buna karşılık yapısal bozulmaya bağlı kaçak yıllar içinde sessizce ilerler. Yüksek tansiyonun denetimsiz kalması, düzensiz ritmin sürmesi ve kalp kasında ek hasar bulunması, ilerlemeyi hızlandıran etkenlerdir.

Mitral Kapak Kaçağının Belirtileri Nelerdir?

Hafif ve orta dereceli kaçaklarda çoğu kişi yıllarca yakınmasızdır; tanı çoğunlukla muayenede duyulan üfürüm ya da başka nedenle yapılan kalp ultrasonu sırasında konur. Yakınmalar, kalbin uyum kapasitesi zorlandığında ortaya çıkar.

Başlıca Yakınmalar

• Eforla artan nefes darlığı: Önce merdiven çıkma ve yokuş gibi zorlayıcı işlerde, sonra günlük etkinliklerde hissedilir.
• Çabuk yorulma ve halsizlik: Vücuda giden kan miktarı azaldığı için kaslar yeterince beslenemez; yorgunluk günün ilerleyen saatlerinde belirginleşir.
• Çarpıntı: Genişleyen kulakçıkta düzensiz ritim gelişmesiyle ortaya çıkar.
• Yatarken artan nefes darlığı: Yastık sayısını artırma ihtiyacı ve gece boğulma hissiyle uyanma, kaçağın ilerlediğini gösterir.
• Bacaklarda şişlik: Kalbin sağ tarafının da zorlanmaya başladığı dönemde ayak bileklerinde akşama doğru artan şişlik görülür.
• Öksürük: Akciğer damarlarındaki basınç artışına bağlı, özellikle gece olan kuru öksürük tabloya eşlik edebilir.

Muayenede Ne Bulunur?

Mitral kaçağının tipik bulgusu, kalbin kasılma dönemi boyunca duyulan ve koltuk altına doğru yayılan üfürümdür. Kaçak ilerledikçe kalp tepe atımı sola kayar ve genişler. Akciğer tabanlarında ince çıtırtılar, boyun toplardamarlarında dolgunluk ve karaciğerde büyüme, tablonun ilerlediğini gösteren bulgulardır. Üfürümün şiddeti her zaman kaçağın derecesiyle orantılı değildir; bazı ileri kaçaklarda üfürüm beklenenden hafif duyulabilir. Bu nedenle muayene bulgusu tek başına yeterli sayılmaz, görüntüleme ile desteklenir.

Ani Başlayan Kaçakta Tablo Neden Farklıdır?

Yavaş gelişen kaçakta kulakçık genişleyerek artan hacmi tolere eder. Ani gelişen kaçakta ise kulakçığın hacmi normaldir; geriye kaçan kan küçük bir boşluğa dolduğu için basınç hızla yükselir ve akciğerlere yansır. Sonuç, saatler içinde ortaya çıkan şiddetli nefes darlığı, pembemsi köpüklü balgam ve oturur durumda bile geçmeyen sıkıntı hissidir. Bu tablo acil değerlendirme gerektirir.

Mitral Kapak Yetmezliği Hangi Tetkiklerle Değerlendirilir?

Değerlendirmenin amacı yalnız kaçağın varlığını göstermek değil; mekanizmasını ortaya koymak, derecesini ölçmek, kalp odacıklarına etkisini saptamak ve girişim gerekip gerekmediğini belirlemektir.

Ekokardiyografi

Ekokardiyografi temel incelemedir. Kapak yaprakçıklarının yapısı, sarkma olup olmadığı, iplikçiklerin durumu, halkanın genişliği, kaçak huzmesinin yönü ve genişliği, sol kulakçık ve karıncık ölçüleri, kalbin kasılma gücü ve akciğer atardamarındaki basınç bu incelemeyle değerlendirilir. Kaçak huzmesinin yönü mekanizma hakkında bilgi verir: huzme sarkan yaprakçığın ters yönüne doğru ilerler. İnceleme ışın içermediği için gerektiği sıklıkta tekrarlanabilir.

Yemek Borusundan Ekokardiyografi

Göğüs duvarından yapılan inceleme yetersiz kaldığında ya da girişim planlanıyorsa yemek borusundan ekokardiyografi yapılır. Prob kalbe çok yakın konumlandığı için yaprakçıkların hangi bölümünün sarktığı, iplikçik kopup kopmadığı ve kulakçıkta pıhtı bulunup bulunmadığı ayrıntılı biçimde görülür. Bu bilgi, kapağın onarılabilir olup olmadığının belirlenmesinde belirleyicidir; ameliyat sırasında da aynı yöntemle onarımın yeterliliği denetlenir.

Diğer İncelemeler

• EKG: Düzensiz ritim, kulakçık büyümesi ve geçirilmiş kalp krizi izleri saptanır.
• Ritim holteri: Arada gelen çarpıntıların kaynağını belgelemek için kullanılır.
• Akciğer grafisi: Kalp gölgesinin büyüklüğü ve akciğerde su toplanması değerlendirilir.
• Stres ekokardiyografi: Yakınma ile ölçüm uyuşmadığında, efor sırasında kaçağın ve akciğer basıncının nasıl değiştiği incelenir.
• Kardiyak MR: Kaçan hacmin sayısal olarak ölçülmesi ve kalp kasının yapısının değerlendirilmesi gerektiğinde istenir.
• Koroner anjiyografi: Girişim planlanan uygun yaştaki hastalarda, kalp damarlarının durumu ameliyat öncesinde belirlenir.
• BNP ve NT-proBNP: Kalp üzerindeki yükün artıp artmadığını gösteren kan değerleridir ve izlemde yardımcı olur.

Mitral Kapak Kaçağı İlerlerse Kalpte Ne Olur, Ne Zaman Hekime Başvurulmalıdır?

İlerleyen kaçakta zincir bellidir: sol karıncık genişler, sol kulakçık büyür, akciğer damarlarındaki basınç yükselir ve son aşamada kalbin sağ tarafı zorlanır. Bu süreçte kulakçığın büyümesiyle düzensiz ritim, ritim bozukluğuyla birlikte pıhtı riski ortaya çıkar. Kalp kasının kasılma gücünün azalması ise geri dönüşü en zor aşamadır; bu nedenle girişim kararı, kas gücü bozulmadan önce verilmeye çalışılır.

İzlem Nasıl Yürütülür?

Hafif kaçağı olan ve yakınması bulunmayan kişilerde kontroller daha seyrek, orta ve ileri kaçakta daha sık planlanır. Her kontrolde yakınmalar sorgulanır, muayene yapılır ve ekokardiyografi ölçümleri önceki değerlerle karşılaştırılır. Sol karıncık çaplarında artış, kasılma gücünde azalma, akciğer basıncında yükselme ya da yeni başlayan düzensiz ritim, kontrol aralığının kısaltılmasını ve girişim seçeneklerinin gözden geçirilmesini gerektirir. Kişinin eski rapor ve görüntülerini saklaması, karşılaştırmanın doğru yapılmasını sağlar.

Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

İlaç tedavisi kaçağı ortadan kaldırmaz; yükü azaltır, yakınmaları hafifletir ve eşlik eden sorunları düzenler. Tansiyonun denetlenmesi, sıvı yükünün azaltılması, ritim bozukluğunun yönetilmesi ve gerektiğinde kan sulandırıcı kullanımı bu çerçevededir. Kapak yapısı uygun olan hastalarda öncelik mitral kapak tamiridir; kişinin kendi dokusu korunduğu için kalbin yapısı da korunmuş olur. Doku ileri derecede bozulmuşsa mitral kapak değişimi planlanır. Göğüs kemiğinin tümüyle açılmasının uygun olmadığı seçilmiş hastalarda koltuk altından kapalı kapak ameliyatı, cerrahi riskin yüksek olduğu hastalarda ise kateterle mitral kapak onarımı gündeme gelebilir. Düzensiz ritmi olan hastalarda aynı seansta ritim bozukluğu ameliyatı eklenebilir.

Günlük Yaşamda Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Tansiyonun düzenli ölçülmesi ve hedef değerlerde tutulması, kaçağın ilerlemesini yavaşlatmaya katkı verir.
• Tuz tüketiminin sınırlanması, nefes darlığı olan hastalarda yakınmaları azaltır.
• Tempolu yürüyüş çoğu hastada sürdürülebilir; nefes tutarak yapılan ağır kaldırma kişiye göre sınırlanır.
• Diş ve ağız bakımının düzenli yapılması, kapakta enfeksiyon yerleşme olasılığını azaltır.
• Sigaranın bırakılması ve kilo denetimi, kalp üzerindeki yükü azaltan adımlardır.
• Gebelik planlayan kişilerde kapağın gebelik öncesinde değerlendirilmesi önerilir.

Hekime Başvurulması Gereken Durumlar

• Daha önce rahatça yapılan işlerde yeni başlayan ya da belirgin biçimde artan nefes darlığı
• Gece boğulma hissiyle uyanma, yatarken artan sıkıntı, yastık sayısını artırma ihtiyacı
• Yeni başlayan, düzensiz ve uzun süren çarpıntı
• Bacaklarda ilerleyen şişlik, karında gerginlik ve hızlı kilo alımı
• Bayılma, baş dönmesi ya da göğüste baskı hissi
• Bilinen kapak hastalığı olan kişide açıklanamayan ve birkaç günden uzun süren ateş

Ani başlayan şiddetli nefes darlığı, pembemsi köpüklü balgam ya da göğüste yoğun baskı hissinde beklenmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır. Kaçağın derecesi, mekanizması ve kalbe etkisi kişiden kişiye değiştiği için izlem ve tedavi kararı, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.