Kalp Yetmezliği
Kalbin yeterli kan pompalayamaması. Nefes darlığı, çabuk yorulma ve bacaklarda şişlik görülür; ilaç düzeni ve izlem belirleyicidir.
Kalp yetmezliği, kalbin vücudun gereksinim duyduğu kanı yeterli miktarda pompalayamaması ya da bunu ancak odacık içindeki basıncı yükselterek başarabilmesidir. Kalp tümüyle durmuş değildir; yetersiz kalan, gereksinimi karşılama kapasitesidir. Sonuçta organlara ulaşan kan azalır, toplardamarlarda basınç yükselir ve sıvı dokular arasında birikir.
Kalp Yetmezliği Nedir, Kalp Neyi Yapamaz Hâle Gelir?
Kalp iki temel işlevi yerine getirir: gevşeme döneminde kanla dolar, kasılma döneminde bu kanı vücuda gönderir. Yetmezlik, bu iki işlevden birinin ya da her ikisinin bozulmasıyla ortaya çıkar. Sonuçta kalbin çıkışındaki akım azalırken, girişindeki basınç yükselir; bu iki değişiklik hastalığın tüm belirtilerini açıklar.
Pompalama Gücü Azalmış Yetmezlik
Kalp kası zayıfladığında, kasılma sırasında odacıktan gönderilen kan oranı düşer. Kalp bunu telafi etmek için genişler ve daha hızlı atar; bu uyum bir süre işe yarar ancak zamanla kas daha da yorulur. Bu tip yetmezlik en sık geçirilmiş kalp krizi sonrasında, kalp kası hastalıklarında ve uzun süren kapak hastalıklarında görülür. Ekokardiyografide kalbin pompalama oranının düşük ölçülmesiyle tanınır.
Gevşeme Bozukluğuna Bağlı Yetmezlik
Bazı hastalarda pompalama gücü normaldir; sorun kalbin gevşeyip yeterince dolamamasıdır. Kalınlaşmış ve sertleşmiş bir kas, gevşeme sırasında kolayca genişleyemez; odacık dolabilmek için daha yüksek bir basınca gereksinim duyar ve bu basınç akciğer damarlarına yansır. Bu tip yetmezlik özellikle ileri yaşta, uzun süreli yüksek tansiyonu ve şeker hastalığı olan kişilerde görülür. Ölçümlerde pompalama oranı normal çıktığı için tanı gecikebilir; bu nedenle belirtilerin doğru yorumlanması önemlidir.
Hastalık Nasıl Evrelendirilir?
Kalp yetmezliği iki ayrı ölçekle değerlendirilir. Birincisi hastalığın gelişim aşamasını anlatır: henüz yakınma ve yapısal değişiklik yokken yalnız risk etkenlerinin bulunduğu dönemden başlayarak, kalpte yapısal değişikliğin geliştiği ancak yakınmanın olmadığı dönem, yakınmaların ortaya çıktığı dönem ve ileri tedavilerin gerektiği dönem olarak ilerler. İkincisi ise kişinin günlük yaşamda ne kadar zorlandığını anlatır: yakınmasız olmaktan, dinlenirken bile sıkıntı duymaya kadar değişen bir ölçektir. Bu iki değerlendirme birlikte kullanıldığında hem hastalığın nerede olduğu hem kişinin nasıl etkilendiği görülür. Tedavi hedefleri bu değerlendirmeye göre belirlenir ve her kontrolde yeniden gözden geçirilir.
Sağ ve Sol Kalp Yetmezliği
Sol taraf zorlandığında sıvı akciğerlerde birikir; nefes darlığı ön plandadır. Sağ taraf zorlandığında ise sıvı vücutta birikir; bacaklarda şişlik, karında gerginlik ve karaciğerde büyüme görülür. Sol taraftaki yetmezlik zamanla sağ tarafı da etkilediği için çoğu hastada iki tablo bir arada bulunur. Hangi tarafın baskın olduğunu belirlemek, tedavinin yönlendirilmesine yardımcı olur.
Kalp Yetmezliği Hangi Nedenlerle Gelişir?
Yetmezlik bir hastalık adı değil, birçok kalp hastalığının ortak sonucudur. Bu nedenle tanı konduğunda altta yatan nedenin belirlenmesi tedavinin ilk adımıdır.
Başlıca Nedenler
- Kalp damarı hastalığı: Geçirilmiş kalp krizi ve süregelen darlıklar en sık nedendir; ayrıntılar koroner arter hastalığı sayfasındadır.
- Yüksek tansiyon: Uzun süre denetlenmediğinde kas duvarını kalınlaştırır ve gevşeme bozukluğuna yol açar.
- Kapak hastalıkları: Aort kapak darlığı ve mitral kapak yetmezliği gibi durumlar kalbe sürekli yük bindirir.
- Kalp kası hastalıkları: Dilate kardiyomiyopati ve hipertrofik kardiyomiyopati doğrudan kas dokusunu etkiler.
- Ritim bozuklukları: Uzun süre hızlı seyreden atriyal fibrilasyon kalp kasını yorar.
- Doğumsal kalp hastalıkları: Onarılmamış ya da geç onarılmış durumlar erişkin yaşta yetmezliğe yol açabilir.
- Diğer nedenler: Şeker hastalığı, tiroit bozuklukları, aşırı alkol kullanımı, bazı kanser tedavileri, ağır kansızlık ve kalp zarı hastalıkları.
Kötüleşmeyi Tetikleyen Durumlar
Kararlı seyreden bir hastada tablonun aniden ağırlaşmasının çoğu zaman belirlenebilir bir nedeni vardır. İlaçların atlanması ya da kesilmesi, fazla tuzlu beslenme, aşırı sıvı alımı, ateşli hastalıklar, yeni başlayan ritim bozukluğu, kansızlığın derinleşmesi, tiroit bozuklukları, böbrek işlevlerinde bozulma ve yeni bir kalp krizi başlıca tetikleyicilerdir. Bazı ağrı kesiciler ve kortizon içeren ilaçlar da vücutta su tutulmasına yol açarak tabloyu ağırlaştırır. Bu nedenle kötüleşme durumunda yalnız doz artırmak değil, tetikleyiciyi bulmak da gerekir.
Kalp Yetmezliğinin Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler iki başlıkta toplanır: sıvı birikimine bağlı olanlar ve organlara giden kanın azalmasına bağlı olanlar.
Sıvı Birikimine Bağlı Belirtiler
- Eforla artan nefes darlığı: Önce zorlayıcı işlerde, sonra günlük etkinliklerde hissedilir.
- Yatarken artan sıkıntı: Yastık sayısını artırma ihtiyacı ve gece boğulma hissiyle uyanma tipiktir.
- Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik: Akşama doğru artar, parmakla bastırıldığında iz kalır.
- Hızlı kilo artışı: Birkaç günde birkaç kilo alma, sıvı birikiminin en erken işaretidir.
- Karında şişkinlik ve erken doyma: Karaciğerin büyümesi ve bağırsak duvarındaki ödeme bağlıdır.
- Gece öksürüğü: Yatarken artan, kuru ve inatçı bir öksürük görülür.
- Gece idrara çıkma: Yatınca bacaklardaki sıvının dolaşıma dönmesiyle oluşur.
Kan Akımının Azalmasına Bağlı Belirtiler
Halsizlik, çabuk yorulma ve efor kapasitesinde düşüş en sık bildirilen yakınmalardır. Kaslara ulaşan kan azaldığı için yürürken bacaklarda erken yorgunluk hissedilir. Beyne giden kanın azalması, dikkat dağınıklığı, unutkanlık ve gün içinde uykululuk yapabilir; ileri yaştaki hastalarda bu bulgular başka nedenlere bağlanabilir. Böbreklere giden kanın azalması idrar miktarını düşürür ve kan değerlerinde bozulmaya yol açar. İştahsızlık ve kilo kaybı, ileri dönemde beslenme bozukluğuyla birlikte görülür.
Muayene Bulguları
Muayenede boyun damarlarında dolgunluk, akciğer tabanlarında ince çıtırtılar, bacaklarda gode bırakan ödem ve karaciğerde büyüme saptanır. Kalp tepe atımı sola kaymış ve genişlemiş olabilir; ek kalp sesleri duyulabilir. Tansiyon düşük ya da yüksek olabilir; nabız düzensiz seyredebilir. Bu bulguların bir arada bulunması tanıyı destekler; ancak erken dönemde muayene normal olabilir.
Kalp Yetmezliği Hangi Muayene ve Tetkiklerle Anlaşılır?
Tanı; belirtiler, muayene bulguları ve incelemelerin birlikte değerlendirilmesiyle konur. İncelemelerin ikinci amacı, altta yatan nedeni ortaya koymaktır.
Temel İncelemeler
- Ekokardiyografi: En belirleyici incelemedir. Kalbin pompalama oranı, odacık ölçüleri, duvar kalınlığı, gevşeme özellikleri, kapakların durumu ve akciğer atardamarındaki basınç değerlendirilir.
- BNP ve NT-proBNP: Kalp üzerindeki yük arttığında yükselen kan değerleridir; nefes darlığının kalp kaynaklı olup olmadığını ayırmada değerlidir.
- EKG: Geçirilmiş kalp krizi izleri, ritim bozuklukları ve iletim gecikmeleri saptanır.
- Akciğer grafisi: Kalp gölgesinin büyüklüğü ve akciğerde sıvı birikimi değerlendirilir.
- Hemogram, böbrek işlevleri, kan tuzları, TSH ve karaciğer testleri: Eşlik eden sorunlar ve tedaviyi etkileyen etkenler incelenir.
İleri İncelemeler
Nedenin belirlenmesi için ek incelemeler istenir. Koroner anjiyografi ya da koroner BT anjiyografi ile kalp damarları değerlendirilir; damar hastalığına bağlı yetmezlikte girişim kararı buna dayanır. Kardiyak MR, kalp kasının yapısını ve nedbe dokusunu en ayrıntılı gösteren yöntemdir; kas hastalıklarının ayrımında değerlidir. Ritim holteri ile ritim bozuklukları belgelenir. Efor testi ve yürüme testleri, efor kapasitesini nesnel olarak ölçer. Seçilmiş hastalarda kalp kasından örnek alınması gündeme gelebilir.
Kalp Yetmezliği İlerlerse Ne Olur, Hangi Belirtide Hemen Hekime Başvurulmalıdır?
İlerleyen hastalıkta efor kapasitesi giderek azalır; yakınmalar önce hafif eforlarda, sonra dinlenirken ortaya çıkar. Sıvı birikimi sıklaşır ve hastaneye yatış gerekebilir. Böbrek ve karaciğer işlevleri etkilenir, beslenme durumu bozulur ve ritim bozuklukları sıklaşır. Bu nedenle tedavinin amacı yalnız yakınmaları hafifletmek değil, ilerlemeyi yavaşlatmaktır.
Tedavi Nasıl Yürütülür?
Tedavi üç ayak üzerine kurulur. Birincisi altta yatan nedenin ele alınmasıdır: damar hastalığı varsa girişim, kapak hastalığı varsa onarım ya da değişim, ritim bozukluğu varsa tedavisi planlanır. İkincisi ilaç tedavisidir; kalbin yükünü azaltan, sıvı birikimini gideren ve kas üzerindeki zararlı uyarıları baskılayan ilaçlar birlikte kullanılır; ayrıntılar kalp yetmezliğinde ilaç tedavisi sayfasındadır. Üçüncüsü yaşam düzenidir: tuz kısıtlaması, sıvı düzeni, günlük tartı, düzenli egzersiz ve sigaranın bırakılması. Seçilmiş hastalarda kalbin kasılmasını düzenleyen cihazlar ve şok cihazı gündeme gelir; ileri olgularda yapay kalp takılması ve kalp nakli değerlendirilir.
Cihaz Tedavileri Ne Zaman Gündeme Gelir?
İlaç tedavisi en üst düzeyde uygulandığı halde kalbin pompalama gücü düşük kalan hastalarda cihaz seçenekleri değerlendirilir. Kalbin sağ ve sol duvarlarının uyumsuz kasıldığı, EKG'de belirgin iletim gecikmesi saptanan hastalarda, bu uyumu yeniden kuran özel bir kalp pili takılabilir. Ritim bozukluğuna bağlı riskin yüksek olduğu hastalarda ise şok verebilen bir cihaz gündeme gelir; ayrıntılar kalp pili ve şok cihazı takılması sayfasındadır. Bu kararlar, ilaç tedavisinin belirli bir süre en uygun dozlarda uygulanmasının ardından verilir. Cihaz takılan hastalarda düzenli cihaz kontrolleri izlemin bir parçası olur.
Muayeneye Gelirken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Son haftalara ait günlük tartı kayıtları, evde ölçülen tansiyon ve nabız değerleri ile güncel ilaç listesinin getirilmesi istenir. İdrar söktürücü kullanılıyorsa hangi saatte ve hangi dozda alındığı, son dönemde doz değişikliği yapılıp yapılmadığı belirtilmelidir. Yürüme mesafesindeki değişiklik, yastık sayısı ve gece uyanma sıklığı not edilirse muayene daha verimli olur. Önceki ekokardiyografi raporları ile böbrek ve kan tuzu değerlerini gösteren tetkikler de getirilmelidir. Cihaz takılmışsa cihaz kartı yanda bulunmalıdır.
Günlük Yaşamda Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Her sabah aynı koşullarda tartılmak ve değerleri kaydetmek
- Tuz tüketimini sınırlamak; hazır gıdalardaki gizli tuza dikkat etmek
- Hekimin belirttiği sıvı düzenine uymak
- İlaçları düzenli saatlerde kullanmak ve kendiliğinden doz değiştirmemek
- Düzenli ve kişiye uygun yoğunlukta yürüyüş yapmak
- Sigarayı bırakmak ve alkol tüketimini sınırlamak
- Mevsimsel aşılar konusunda hekim önerisi almak
- Uyku sırasında solunum durması varsa tedavi ettirmek
Tetikleyicileri Tanımak Neden Önemlidir?
Kötüleşmelerin çoğunda belirlenebilir bir tetikleyici bulunur; bu tetikleyici bulunmadan yalnız ilaç dozu artırmak kalıcı bir çözüm sağlamaz. Kişinin hangi durumda kötüleştiğini fark etmesi, aynı sorunun tekrarlanmasını önler.
Hemen Başvurulması Gereken Durumlar
- Birkaç günde iki üç kilodan fazla artış
- Nefes darlığının hızla artması, dinlenirken de sürmesi
- Gece boğulma hissiyle uyanma ve oturur durumda bile rahatlayamama
- Pembemsi köpüklü balgam çıkarma
- Bacaklarda hızla ilerleyen şişlik ve karında gerginlik
- Bayılma, baş dönmesi ya da yeni başlayan düzensiz çarpıntı
- İdrar miktarında belirgin azalma
- Göğüs ağrısı ya da baskı hissi
Hastanın kendi izlemi, bu hastalıkta tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Günlük tartı, tansiyon ve nabız kayıtları; yastık sayısındaki değişiklik; yürüme mesafesi ve bacak şişliğinin seyri düzenli olarak not edilmelidir. Bu kayıtlar, kötüleşmenin hastaneye yatış gerektirecek düzeye gelmeden fark edilmesini sağlar.
Kalp yetmezliği, düzenli izlem ve tedaviyle yönetilebilen bir hastalıktır. Kişinin kendi kilo, tansiyon ve nabız kayıtlarını tutması, tetikleyicileri tanıması ve ilaç düzenini aksatmaması, hastaneye yatış gereksinimini azaltan en önemli etkenlerdir. Tedavi hedefleri her kontrolde gözden geçirilir ve kişinin durumuna göre yeniden düzenlenir.
Tıbbi inceleme: Op. Dr. Emre Aygün · Yayımlanma: · Son güncelleme:
Sık sorulan sorular
Birkaç gün içinde artan kilo kalp yetmezliğinde neyi gösterir?
Gece yatınca gelen nefes darlığı neden olur?
Kalp yetmezliği olan kişi kaç yastıkla yatmalıdır?
Ayak bileğindeki şişlik parmakla bastırınca iz bırakıyorsa ne anlama gelir?
Kalp yetmezliği olan kişide iştahsızlık neden olur?
Günlük sıvı ve tuz tüketimi neden takip edilir?
Kalp yetmezliği olan kişi seyahat edebilir mi?
Bu hastalıkta öksürük neden yatınca artar?
Kalp yetmezliği olan kişide gece sık idrara çıkma görülür mü?
Evde tartı ile takip nasıl yapılmalıdır?
Kalp yetmezliği olan kişide unutkanlık ve dalgınlık olur mu?
Grip ve zatürre kalp yetmezliğini kötüleştirir mi?
Kalp yetmezliği olan kişi hangi düzeyde yürüyüş yapabilir?
Bu hastalıkta ellerde ve dudaklarda morarma neyi gösterir?
Kalp yetmezliği olan kişide uyku apnesi araştırılmalı mıdır?
Kaynakça
Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.
- NHLBI (NIH) — Heart Failure
- MedlinePlus — Heart Failure
- PubMed — Advanced heart failure surgery
- StatPearls (NCBI Bookshelf) — Heart Failure