EKG (Elektrokardiyografi)

EKG, kalp kasının kasılmasını başlatan elektriksel uyarıların cilt üzerine yerleştirilen elektrotlarla kaydedilmesidir. Kalbe hiçbir şey verilmez, ışın kullanılmaz ve kayıt birkaç dakikada tamamlanır. Bu basitliğine karşın, göğüs ağrısı, çarpıntı ve bayılma gibi yakınmalarda ilk istenen ve çoğu kez yönü belirleyen tetkiktir.

EKG Nedir, Kalbin Hangi Elektriksel Bilgisini Kaydeder?

Kayıt, kalp kasında yayılan elektriksel dalganın cilt yüzeyine yansıyan çok küçük gerilim değişikliklerini gösterir.

Kalpteki Elektriksel Düzen

Kalbin kasılması, kendi içinde üretilen bir elektriksel uyarıyla başlar. Bu uyarı, sağ kulakçığın üst bölümündeki doğal uyarı merkezinden çıkar; önce kulakçıkları kasar, ardından kulakçıklarla karıncıklar arasındaki geçiş noktasında kısa bir süre bekletilir ve sonra özel iletim yolları aracılığıyla karıncıklara yayılır. Bu sıralı yayılma, kulakçıkların ve karıncıkların doğru zamanda kasılmasını sağlar. EKG, bu yayılmanın her aşamasını ayrı bir dalga olarak kağıda ya da ekrana aktarır.

Kayıttan Neler Anlaşılır?

• Ritim: Uyarının doğal merkezden çıkıp çıkmadığı ve düzenli olup olmadığı
• Hız: Dakikadaki kalp atım sayısı
• İletim: Uyarının kulakçıklardan karıncıklara ne kadar sürede geçtiği ve yolda bir engel bulunup bulunmadığı
• Kas beslenmesi: Kalp kasının bir bölümünün yeterli kan alamadığını gösteren değişiklikler
• Geçirilmiş hasar: Eski bir kalp krizinin bıraktığı izler
• Kalınlaşma ve genişleme: Kalp duvarlarının kalınlaştığını düşündüren bulgular
• Kandaki tuz dengesizlikleri ve bazı ilaçların etkileri

Kaydın Okunuşu

Kayıt, milimetrik kareli bir kağıda ya da ekrana sabit bir hızda aktarılır; bu sayede yatay eksen zamanı, dikey eksen ise gerilimi gösterir. Böylece dalgaların süresi ve yüksekliği ölçülebilir hale gelir. Değerlendirmede belirli bir sıra izlenir: önce kaydın kalitesi kontrol edilir, sonra hız ve ritim belirlenir, ardından uyarının nereden çıktığına bakılır, iletim süreleri ölçülür, elektriksel yayılmanın yönü hesaplanır ve son olarak kalp kasına ait dalgalar her bölge için tek tek incelenir. Bu sıralı okuma, bir bulgunun atlanmasını önler ve raporda kullanılan ifadelerin kaynağını oluşturur.

Kaç Noktadan Bakılır?

Olağan bir kayıtta dört uzuvdan ve göğüs üzerinden altı noktadan olmak üzere toplam on elektrot kullanılır. Bu elektrotlardan elde edilen veriler işlenerek kalbe on iki farklı açıdan bakılır. Her açı, kalbin belirli bir bölgesini daha iyi gösterir; bu sayede sorunun kalbin hangi duvarında olduğu anlaşılabilir. Gerektiğinde göğsün sağ tarafına ve sırta ek elektrotlar yerleştirilerek başka açılar da eklenir.

Çarpıntı, Bayılma ve Göğüs Ağrısında EKG Neden İlk İstenen Tetkiktir?

Çünkü hızlı, ulaşılabilir ve zarar vermeyen bir yöntemdir; buna karşılık acil bir tabloyu dakikalar içinde ortaya koyabilir.

Göğüs Ağrısında

Göğüs ağrısıyla başvuran bir kişide en önemli soru, kalp kasının bir bölümünün kan akımının kesilip kesilmediğidir. Bu durumda EKG'de belirli değişiklikler ortaya çıkar ve bu değişiklikler, beklemeden girişim yapılması gerektiğini gösterir. Kayıt, ağrının başlamasından dakikalar sonra bile bilgi verebilir. Bu nedenle göğüs ağrısıyla başvuran her kişide, başvurudan sonraki ilk dakikalar içinde çekilmesi hedeflenir. Ayrıntılar koroner arter hastalığı sayfasındadır.

Çarpıntı ve Bayılmada

Çarpıntı yakınmasında amaç, kalbin hızının ve ritminin ne olduğunu belgelemektir. Yakınma sırasında çekilen bir kayıt, ritim bozukluğunun türünü doğrudan gösterebilir. Bayılmada ise kalp kaynaklı bir neden aranır: çok yavaş ya da çok hızlı bir ritim, iletim yolunda bir engel ya da kalıtsal bir elektriksel bozukluk bu kayıtta görülebilir. Yakınma geçtikten sonra çekilen kayıt normal olabilir; bu, sorunun olmadığı anlamına gelmez ve uzun süreli kayıt yöntemleri gündeme gelir.

Diğer Kullanım Alanları

• Ameliyat öncesi değerlendirme
• Yüksek tansiyon ve şeker hastalığı izleminde
• Nefes darlığı ve baş dönmesi yakınmalarında
• Kalp pili ve cihaz taşıyanların kontrolünde
• Belirli ilaçların kalp üzerindeki etkisinin izlenmesinde
• Kandaki tuz dengesizliklerinin değerlendirilmesinde
• Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü bulunanların taranmasında
• Sporcuların düzenli sağlık değerlendirmesinde
• Bayılma ve düşme sonrası nedenin araştırılmasında

EKG Çekilmeden Önce Bir Hazırlık Yapmak Gerekir mi?

Özel bir hazırlık gerekmez; ancak kaydın temiz olması için birkaç noktaya dikkat edilir.

Öncesinde Dikkat Edilecekler

• Aç kalmak gerekmez; olağan öğünler alınabilir.
• Çekimden kısa süre önce yoğun egzersiz yapılmaz.
• Kahve, çay ve sigara kalp hızını etkiler; mümkünse çekimden bir süre önce alınmaz.
• Göğüs ve bilek bölgesine krem, losyon ve yağ sürülmez; elektrotların yapışmasını engeller.
• Kolay çıkarılabilen, önden açılan bir giysi tercih edilir.
• Kullanılan ilaçlar olağan biçimde alınır; aksi söylenmediyse kesilmez.
• Kullanılan ilaçların listesi ve varsa eski EKG kayıtları getirilir.
• Boyundaki ve göğüsteki kolyeler, elektrotların yerine denk geliyorsa çıkarılır.
• Yakınmanın o an sürüp sürmediği çekimden önce bildirilir.

Cilt Hazırlığı

Elektrotların cilde iyi temas etmesi gerekir; temas eksikse kayıtta bozulma olur ve yanlış yorumlanabilecek görüntüler ortaya çıkar. Bu nedenle elektrot yapıştırılacak bölgeler gerektiğinde alkollü bir bezle silinir. Göğüs kılları yoğunsa, elektrotların yapışabilmesi için o küçük alanların tıraş edilmesi gerekebilir; bu, kaydın güvenilirliği içindir. Terli ciltte elektrotlar tutmaz; bölge kurulanır. Cilt kremi ya da yağ sürülmüşse temizlenir.

Bildirilmesi Gerekenler

Kalp pili, kalp içi cihaz ya da geçirilmiş kalp ameliyatı varsa bildirilmelidir; kayıt buna göre yorumlanır. Kullanılan ilaçlar, özellikle ritim ve kalp hızını etkileyenler önemlidir. Daha önce çekilmiş EKG kayıtları varsa getirilmelidir; çünkü bir bulgunun yeni mi eski mi olduğunu anlamanın en güvenilir yolu karşılaştırmadır. Yakınmanın ne zaman başladığı, o an sürüp sürmediği ve neyle tetiklendiği de belirtilmelidir.

EKG Nasıl Çekilir ve İşlem Ne Kadar Sürer?

Kayıt, sırtüstü yatar durumda ve hareketsiz kalınarak alınır; birkaç dakikada biter.

İşlem Adımları

• Kişi sırtüstü yatırılır; üst beden açılır, bilek ve ayak bilekleri serbest bırakılır.
• Elektrot yapıştırılacak bölgeler temizlenir ve gerekirse tıraş edilir.
• Dört uzuv elektrodu bileklere ve ayak bileklerine, altı göğüs elektrodu belirli noktalara yerleştirilir.
• Kablolar elektrotlara bağlanır.
• Kişiden birkaç saniye hareketsiz kalması, konuşmaması ve normal nefes alması istenir.
• Kayıt alınır; gerekirse yinelenir.
• Elektrotlar çıkarılır ve ciltteki jel silinir.

Ne Hissedilir?

Kayıt sırasında hiçbir şey hissedilmez; cihaz vücuda elektrik vermez, yalnız kalbin kendi ürettiği akımı okur. Elektrotların yapıştırılması sırasında jelin serinliği duyulabilir. Elektrotlar çıkarılırken hafif bir çekilme olabilir. İşlemin tümü, hazırlıkla birlikte genellikle beş ile on dakika arasında sürer; kaydın alınması ise yalnız birkaç saniyedir. Çekimden sonra olağan yaşama hemen dönülür; herhangi bir kısıtlama yoktur.

Kaydın Kalitesini Bozan Etkenler

• Konuşmak, gülmek ve hareket etmek
• Titreme ve üşüme; kas titremesi kayıtta dalgalanma yaratır
• Derin ve hızlı nefes alıp verme
• Elektrotların gevşek ya da yanlış noktaya yapıştırılması
• Kabloların birbirine karışması
• Ciltteki krem, yağ ve ter
• Yakındaki elektrikli cihazların yarattığı parazit
• Kaydın çok kilolu kişilerde küçük dalgalarla alınması

Özel Durumlar

Kalp krizi düşünülen kişilerde, sol taraftan alınan kayıt yeterli bilgi vermezse göğsün sağ tarafına ve sırta ek elektrotlar yerleştirilerek kayıt genişletilir; bu, kalbin arka ve sağ duvarını göstermek içindir. Yakınma gelip geçici ise, bir kayıt yeterli olmaz; belirli aralıklarla kayıt yinelenir ya da uzun süreli kayıt yöntemlerine geçilir. Ayrıntılar ritim holteri sayfasındadır.

EKG Sonucu Neyi Gösterir, Tek Başına Kalbi Değerlendirmeye Yeter mi?

EKG kalbin elektriksel yönünü gösterir; yapısını ve pompalama gücünü göstermez.

Raporda Sık Görülen İfadeler

• Sinüs ritmi: Uyarının doğal merkezden çıktığını ve düzenli olduğunu gösterir; olağan bulgudur.
• Sinüs taşikardisi: Ritim düzenli, ancak hız beklenenden yüksektir.
• Sinüs bradikardisi: Ritim düzenli, hız beklenenden düşüktür.
• Eksen sapması: Elektriksel yayılmanın ana yönünün beklenenden farklı olması; tek başına hastalık göstergesi değildir.
• Dal bloğu: İletim yollarından birinde yavaşlama ya da kesinti.
• Erken atım: Sıranın dışında gelen tek atımlar.
• İskemik değişiklikler: Kalp kasının yeterli kan alamadığını düşündüren bulgular.

Sonuç Nasıl Teslim Edilir?

Kayıt genellikle kağıt üzerine basılır; birçok kurumda ayrıca elektronik olarak saklanır. Kağıdın üzerinde kişinin adı, tarih, saat, kayıt hızı ve cihazın otomatik yorumu bulunur. Bu kağıdın saklanması önemlidir; ileride yapılacak karşılaştırmalar bu kayda dayanır. Kayıtları bir dosyada toplamanız, tarih sırasına göre saklamanız ve fotoğraflayıp telefonunuzda bulundurmanız önerilir. Acil bir başvuruda eski kaydınızın bulunması, hem gereksiz tetkiklerin önüne geçer hem doğru kararın hızla verilmesini sağlar. Kaydın üzerine not almayın; ayrı bir kağıda o gün yaşadığınız yakınmayı yazmanız yararlı olur.

Neden Tek Başına Yetmez?

EKG yalnız elektriksel bilgiyi verir. Kalbin kasılma gücünü, boşlukların büyüklüğünü, duvar kalınlığını, kapakların durumunu ve kalp çevresinde sıvı olup olmadığını göstermez; bunlar için ekokardiyografi gerekir. Kalp damarlarındaki darlıkları da göstermez; damarları görmek için koroner anjiyografi ya da tomografiyle damar filmi gerekir. Ayrıca kayıt yalnız çekildiği andaki durumu yansıtır; gelip geçici sorunlar kaçabilir.

Normal EKG Ne Anlama Gelir?

Normal bir kayıt, o an için ciddi bir elektriksel sorun bulunmadığını gösterir; kalbin tümüyle sağlıklı olduğunu kanıtlamaz. Damarlarında belirgin darlık bulunan birçok kişide dinlenme kaydı normaldir; bu kişilerde sorun ancak efor sırasında ortaya çıkar. Bu nedenle yakınması süren kişilerde, kayıt normal olsa bile ileri tetkik yapılır. Bunun tersi de geçerlidir: kayıtta saptanan bir bulgu her zaman hastalık anlamına gelmez; bulgunun kişinin yakınmalarıyla, muayenesiyle ve eski kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

EKG'nin Sınırları

Bu tetkikin bilinmesi gereken sınırları vardır. Yalnız çekildiği andaki durumu yansıtır; gelip geçici sorunlar kaçabilir. Kalbin yapısını ve pompalama gücünü göstermez. Damarlardaki darlıkları doğrudan göstermez. Vücut yapısı, akciğer hastalıkları, göğüs duvarındaki farklılıklar ve kilo, kaydın görünümünü değiştirebilir. Bazı kişilerde ömür boyu süren, hastalık anlamına gelmeyen değişkenlikler bulunur. Bu nedenle kayıt tek başına değil; yakınmalar, muayene bulguları, eski kayıtlar ve gerektiğinde ileri tetkiklerle birlikte değerlendirilir. Bu bütünlük sağlanmadan verilen kararlar yanıltıcı olur.

Cihaz Yorumu ve Hekim Yorumu

Cihazlar kaydı otomatik olarak yorumlar ve kağıdın üzerine bir sonuç yazar. Bu yorum bir ön değerlendirmedir; kişiyi görmez, yakınmasını bilmez, eski kayıtlarıyla karşılaştırmaz ve kayıttaki bozulmaları ayırt edemez. Bu nedenle cihazın yazdığı ifadeler sık sık yanlış olabilir; hem olmayan bir sorunu bildirebilir hem gerçek bir bulguyu atlayabilir. Kaydın hekim tarafından değerlendirilmesi zorunludur. Kağıdın üzerindeki yazıyı okuyup kendi başınıza yorum yapmanız doğru değildir.

Özetle EKG, hızlı ulaşılabilen, zarar vermeyen ve doğru yorumlandığında çok değerli bilgi veren temel bir tetkiktir; ancak kalbin tümünü değerlendiren bir yöntem değildir. Yakınmalarınız sürüyorsa, kayıt normal çıksa bile hekiminize bunu belirtmeniz gerekir.