Göğüs Ağrısı ve Anjina Pektoris

Göğüs ağrısı, kalpten kaynaklanabileceği gibi akciğer, yemek borusu, kas-iskelet sistemi ve kaygı gibi pek çok nedenle de ortaya çıkabilir. Anjina pektoris ise bu ağrılar arasında özel bir yeri olan, kalp kasının yeterince oksijen alamamasına bağlı göğüs rahatsızlığıdır.

Anjina Pektoris Nedir, Göğüs Ağrısı Neyi Anlatır?

Kalp kası sürekli çalıştığı için kesintisiz oksijene gereksinim duyar. Bu oksijen, kalbin yüzeyinde seyreden damarlarla taşınır. Damar duvarında biriken plaklar akımı sınırladığında, dinlenme sırasında yeterli olan kan akımı efor sırasında yetersiz kalır; kas hücreleri oksijensiz kalır ve bu durum göğüste rahatsızlık olarak algılanır. Anjina bir hastalık adı değil, bir uyarı bulgusudur; altta yatan sorun genellikle koroner arter hastalığıdır.

Ağrı Neden Göğüs Dışına Yayılır?

Kalpten gelen uyarılar, omurilikte kol, boyun, çene ve sırttan gelen duyu yollarıyla aynı düzeyde birleşir. Beyin bu uyarının tam olarak nereden geldiğini ayırt edemediği için, ağrı bu bölgelerde de hissedilir. Bu nedenle bazı kişilerde göğüste hiç ağrı olmadan yalnız çenede, kolda ya da sırtta rahatsızlık ortaya çıkabilir. Aynı mekanizma, mide üst bölgesinde hissedilen ve hazımsızlık sanılan yakınmaları da açıklar. Yayılan ağrının varlığı, ağrının kalp kaynaklı olma olasılığını artıran bulgulardan biridir.

Kararlı ve Kararsız Anjina Farkı

Kararlı anjinada ağrı belirli bir efor düzeyinde, öngörülebilir biçimde ortaya çıkar; dinlenmekle ya da dil altı ilaçla birkaç dakika içinde geçer. Kişi hangi mesafede ya da hangi işte ağrının başlayacağını zamanla öğrenir. Kararsız anjinada ise bu düzen bozulur: ağrı daha hafif eforlarda ya da dinlenirken ortaya çıkar, daha uzun sürer, daha şiddetli olur ve ilaca yanıt azalır. Bu değişim, plakta yırtılma başladığını ve kalp krizine doğru gidildiğini gösterir; acil değerlendirme gerektirir. Ağrının niteliğindeki bu değişikliğin fark edilmesi, hastanın kendi bildirimine dayandığı için önemlidir.

Anjina Pektoris Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar, Neden Gelişir?

Anjina, kalbin oksijen gereksinimi ile damarların sağlayabildiği akım arasındaki dengenin bozulduğu durumlarda ortaya çıkar.

Tetikleyen Durumlar

• Fiziksel efor: Yokuş çıkmak, merdiven tırmanmak, ağır taşımak en sık tetikleyicilerdir.
• Soğuk hava: Damarların büzülmesi ve tansiyonun yükselmesi nedeniyle aynı efor daha erken ağrı yapar.
• Ağır yemek sonrası: Kan akımının sindirim sistemine yönelmesi kalbin payını azaltır.
• Duygusal gerilim ve öfke: Kalp hızını ve tansiyonu yükselterek gereksinimi artırır.
• Sigara içmek: Damar büzülmesine yol açar ve oksijen taşınmasını azaltır.
• Kansızlık ve tiroit bezinin fazla çalışması: Kalbin yükünü artırarak ağrının eşiğini düşürür.

Altta Yatan Nedenler

En sık neden, damar duvarındaki plakların akımı sınırlamasıdır. Bunun dışında damarın geçici olarak kasılması, kalp kasının kalınlaşmasına bağlı olarak oksijen gereksiniminin artması ve aort kapak darlığı gibi kapak hastalıkları da anjinaya yol açabilir. Kalbin küçük damarlarındaki bozukluklar, büyük damarlar açık olduğu halde ağrıya neden olabilir. Miyokardiyal bridge gibi doğumsal damar yerleşim farklılıkları da seçilmiş kişilerde ağrı oluşturur. Bu nedenle değerlendirme yalnız büyük damarlarla sınırlı kalmaz.

Kalp Kaynaklı Göğüs Ağrısının Özellikleri Nelerdir?

Ağrının niteliği, tanıya yaklaşmada en değerli bilgidir. Bu nedenle muayenede ağrının nasıl tarif edildiği ayrıntılı sorgulanır.

Kalbi Düşündüren Özellikler

• Göğüs ortasında, avuç içi kadar geniş bir alanda hissedilir; parmakla tek nokta gösterilemez.
• Baskı, sıkışma, ağırlık ya da yanma biçiminde tarif edilir.
• Efor, soğuk, yemek ya da gerilimle başlar; dinlenmekle birkaç dakika içinde geçer.
• Kola, boyna, çeneye, sırta ya da mide üst bölgesine yayılabilir.
• Genellikle birkaç dakika sürer; saniyeler süren ağrılar kalbi düşündürmez.
• Soğuk terleme, bulantı ve nefes darlığı eşlik edebilir.

Kalp Dışı Nedenleri Düşündüren Özellikler

Elle bastırıldığında artan, belirli bir hareketle başlayan ve parmakla gösterilebilen ağrılar genellikle göğüs duvarı kaynaklıdır. Derin nefes almakla ve öksürmekle belirgin biçimde artan ağrı, akciğer zarını ya da kalp zarını düşündürür. Yemekten sonra yatınca artan, ağza acı su gelmesiyle birlikte olan yanma hissi yemek borusu kaynaklı olabilir. Nefes alamama hissi, el ve ağız çevresinde uyuşma ve baş dönmesiyle birlikte gelen göğüs sıkışması kaygı kaynaklı olabilir. Buna karşılık bu tabloların hiçbiri kalp hastalığını dışlamaz; özellikle risk taşıyan kişilerde değerlendirme yapılmalıdır.

Göğüs Ağrısının Kalp Dışı Nedenleri Nelerdir?

Göğüs ağrısıyla başvuran kişilerin önemli bir bölümünde neden kalp dışıdır. Kaburga kıkırdaklarının iltihabı, kas zorlanması ve omurga kaynaklı sinir sıkışmaları en sık görülen kas-iskelet kökenli nedenlerdir. Yemek borusunda mide asidinin yukarı kaçması, yemek borusu kasılmaları ve mide ülseri sindirim sistemi kaynaklı ağrı yapar. Akciğer zarı iltihabı, akciğerde pıhtı ve akciğerin sönmesi solunumla artan ağrıya yol açar. Kaygı bozuklukları ve panik atak, göğüs sıkışması ve nefes alamama hissiyle kendini gösterir. Sırtta ve göğüste şerit biçiminde döküntüyle seyreden sinir iltihabı da bu nedenler arasındadır. Bu tabloların hiçbiri kalp hastalığını dışlamaz; ayrım değerlendirmeyle yapılır.

Ağrının Şiddeti Ne Anlatır?

Ağrının şiddeti, hastalığın ağırlığını göstermez. İleri darlığı olan bir kişide yakınma hafif bir rahatsızlık hissi biçiminde olabilirken, kalp dışı bir nedene bağlı ağrı çok şiddetli hissedilebilir. Şeker hastalarında ve ileri yaştaki kişilerde ağrı algısı azaldığı için tablo silik seyreder. Bu nedenle değerlendirmede ağrının şiddetinden çok; nasıl başladığı, neyle tetiklendiği, ne kadar sürdüğü, neyle geçtiği ve kişinin risk etkenleri dikkate alınır.

Göğüs Ağrısının Kalpten Gelip Gelmediği Hangi Tetkiklerle Anlaşılır?

Değerlendirme, ayrıntılı bir öykü ve muayeneyle başlar; incelemeler bu değerlendirmeye göre seçilir.

İlk Basamak İncelemeler

• EKG: Ağrı sırasında çekilen kayıt özellikle değerlidir; geçirilmiş kalp krizi izleri ve ritim bozuklukları da görülür.
• Troponin: Kalp kası hasarını gösterir; kararsız tablolarda belirli aralıklarla tekrarlanır.
• Ekokardiyografi: Kalp duvarlarının kasılması, kapak hastalıkları ve kalp kasının kalınlığı değerlendirilir.
• Hemogram ve TSH: Kansızlık ve tiroit sorunları gibi ağrıyı kolaylaştıran nedenler araştırılır.
• Akciğer grafisi: Akciğer kaynaklı nedenler değerlendirilir.

İkinci Basamak İncelemeler

• Efor testi: Yürüyüş bandında efor sırasında EKG değişiklikleri ve yakınmalar izlenir.
• Stres ekokardiyografi: Efor ya da ilaçla yük altında kalp duvarlarının kasılması değerlendirilir.
• Miyokard perfüzyon sintigrafisi: Kalp kasının beslenmesindeki bölgesel azalmalar gösterilir.
• Koroner BT anjiyografi: Damarlar görüntülenir; düşük ve orta olasılıklı hastalarda darlığı dışlamada değerlidir.
• Kalsiyum skoru: Damar duvarındaki kireçlenme miktarını gösterir.
• Koroner anjiyografi: Kesin tanı ve girişim planı için yapılır; gerektiğinde akım rezerv ölçümü ile darlığın önemi değerlendirilir.

Anjina Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin iki hedefi vardır: yakınmaları azaltmak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatarak kalp krizini önlemek. İlk hedef için kalp hızını ve tansiyonu düzenleyen ilaçlar, damarları genişleten tedaviler ve gerektiğinde dil altı kullanılan ilaçlar verilir. İkinci hedef için kan yağlarını düşüren tedavi, pıhtı oluşumunu önleyen ilaçlar, tansiyon ve kan şekeri denetimi uygulanır; sigaranın bırakılması bu grubun en belirleyici adımıdır. İlaç tedavisine rağmen yakınmalar sürüyorsa ya da damarlarda ileri darlık saptanmışsa girişim gündeme gelir; damar yapısına göre koroner stent ya da koroner bypass ameliyatı planlanır. Düzenli egzersiz, bu tedavilerin tümünü destekleyen bir bileşendir.

Göğüs Ağrısı Hangi Özellikleri Taşıdığında Acil Sayılır?

Bazı özellikler, ağrının acil değerlendirme gerektirdiğini gösterir. Bu durumlarda beklemek yerine 112 aranmalıdır.

Acil Sayılan Durumlar

• Yirmi dakikadan uzun süren, dinlenmekle geçmeyen göğüs ağrısı
• Dinlenirken ya da uykudan uyandıracak biçimde başlayan ağrı
• Daha önceki ataklardan belirgin biçimde farklı, daha şiddetli ya da daha sık gelen ağrı
• Dil altı ilaca yanıt vermeyen ağrı
• Soğuk terleme, solukluk, bulantı ve kusmanın eşlik etmesi
• Bayılma, bilinç bulanıklığı ya da tansiyon düşüklüğü
• Göğüsten sırta vuran, yırtılır tarzda ani ve şiddetli ağrı
• Ani başlayan şiddetli nefes darlığı ve morarma

Acile Başvururken Nelere Dikkat Edilmeli?

Kişi kendi aracıyla yola çıkmamalı, 112 aranmalıdır. Kullandığı ilaçların listesi, varsa eski EKG ve rapor kopyaları yanına alınmalıdır. Ağrının ne zaman başladığı, nasıl başladığı ve neyle değiştiği not edilirse değerlendirme hızlanır. Başvuruda ağrının süresi ve niteliği açıkça anlatılmalıdır. Bilinen bir alerjisi yoksa, çağrı merkezinin yönlendirmesiyle kan sulandırıcı etkili bir ağrı kesici çiğnetilebilir.

Ağrı Geçtiyse Yine de Başvurulmalı mı?

Evet. Ağrının geçmesi tehlikenin geçtiği anlamına gelmez; geçici olarak açılan bir damar kısa süre sonra yeniden tıkanabilir. Özellikle ilk kez ortaya çıkan, daha önceki ataklardan farklı olan ya da dinlenirken gelen bir ağrı, geçmiş olsa bile değerlendirilmelidir. Değerlendirmede EKG ve kan tetkikleri istenir; sonuçlar normal olsa bile belirli aralıklarla tekrarlanabilir. Bu yaklaşım, sessiz ilerleyen bir tablonun gözden kaçmasını önler.

Hekim Değerlendirmeyi Nasıl Yapar?

Değerlendirme, ağrının ayrıntılı sorgulanmasıyla başlar: nerede hissedildiği, nasıl tarif edildiği, neyle başlayıp neyle geçtiği, ne kadar sürdüğü ve nereye yayıldığı tek tek sorulur. Ardından kişinin risk etkenleri gözden geçirilir; yaş, sigara, tansiyon, kan yağları, şeker hastalığı ve aile öyküsü değerlendirilir. Muayenede tansiyon her iki koldan ölçülür, kalp ve akciğerler dinlenir, göğüs duvarı elle değerlendirilir, bacak nabızları ve şişlik incelenir. Bu bilgiler bir araya getirilerek ağrının kalp kaynaklı olma olasılığı tahmin edilir ve incelemeler buna göre seçilir. Olasılık düşükse gereksiz tetkikten kaçınılır; yüksekse değerlendirme hızlandırılır.

Ağrı Günlüğü Tutmanın Yararı Nedir?

Ağrının ne zaman, hangi etkinlikte ve ne kadar sürdüğünün yazılması, tek bir muayenede elde edilemeyecek bir bilgi sağlar. Zaman içindeki değişim, ağrının kararlı mı yoksa kararsız mı seyrettiğini gösterir; eşiğin düşmesi erken fark edilir. Dil altı ilaç kullanıldıysa kaç dakikada etki ettiği de yazılmalıdır. Bu kayıtlar tedavi düzenlemesini kolaylaştırır ve gereksiz tetkik tekrarını önler. Basit bir defter ya da telefondaki bir not uygulaması bu amaç için yeterlidir.

Günlük Yaşamda Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Ağrının hangi mesafede ya da hangi işte başladığının not edilmesi izlemi kolaylaştırır.
• Soğuk havada dışarı çıkarken ağız ve burnun örtülmesi, ağrının eşiğini yükseltir.
• Ağır yemeklerden sonra hemen efor yapılmaması önerilir.
• Sigaranın bırakılması, ağrı sıklığını azaltan en önemli adımdır.
• Dil altı ilaç kullanılıyorsa nasıl ve hangi durumda kullanılacağı öğrenilmelidir.
• İlaçların düzenli kullanılması ve hekime danışmadan kesilmemesi gerekir.

Göğüs ağrısının değerlendirilmesinde belirleyici olan, ağrının şiddeti değil niteliği ve kişinin risk etkenleridir. Bu nedenle yeni ortaya çıkan ya da niteliği değişen her göğüs ağrısı, geçmiş olsa bile hekime bildirilmelidir. Erken değerlendirme, hem gereksiz kaygıyı gidermeyi hem de ilerleyen bir tablonun zamanında yakalanmasını sağlar.