Aort Kapak Darlığı

Aort kapak darlığı, sol karıncık ile vücuda kan taşıyan ana atardamar arasındaki kapağın yeterince açılamaması ve kanın bu dar geçitten zorlanarak geçmesidir. Kalp, aynı miktarda kanı gönderebilmek için her atımda daha yüksek bir basınç üretmek zorunda kalır; zamanla kas duvarı kalınlaşır ve esnekliğini yitirir.

Aort Kapak Darlığı Nedir, Kapakta Ne Olur?

Aort kapağı, sol karıncığın çıkışında yer alan ve normalde üç yaprakçıktan oluşan bir kapaktır. Kalp kasıldığında yaprakçıklar açılır, kan ana atardamara geçer; kasılma bitince yaprakçıklar kapanır ve kanın geri dönmesi engellenir. Darlıkta yaprakçıklar kalınlaşır, sertleşir ve kenarlarından birbirine yapışır; açılma genliği azalır ve kapak açıklığı daralır.

Kalp Bu Engele Nasıl Uyum Sağlar?

Dar kapaktan aynı miktarda kanı geçirebilmek için sol karıncık daha yüksek basınç üretir. Bu yüke uyum olarak kalp kası kalınlaşır; kalınlaşma bir süre işe yarar ve kişi uzun yıllar yakınmasız kalabilir. Ancak kalınlaşan kas daha fazla oksijene gereksinim duyar, buna karşılık kas içindeki damarların besleme kapasitesi aynı oranda artmaz. Ayrıca kalınlaşan duvar gevşeme yeteneğini yitirir; karıncık dolarken kulakçık üzerindeki yük artar. Sonuçta göğüs ağrısı, nefes darlığı ve efor sırasında baş dönmesi ortaya çıkar. Bu aşamadan sonra tablo daha hızlı ilerler.

Darlığın Derecesi Nasıl Belirlenir?

Darlık hafif, orta ve ileri olmak üzere basamaklandırılır. Değerlendirme birkaç ölçümün birlikte yorumlanmasına dayanır: kapak düzeyindeki açıklığın alanı, kapaktan geçerken kanın hızlandığı düzey, karıncık ile ana atardamar arasındaki basınç farkı ve kalp kasının kasılma gücü. Kasılma gücü azalmış hastalarda kapaktan geçen kan miktarı düştüğü için basınç farkı düşük ölçülebilir; bu durumda darlık olduğundan daha hafif görünür. Bu tuzağı aşmak için ek incelemeler yapılır. Ölçümlerin aynı yöntemle tekrarlanması ve önceki kayıtlarla karşılaştırılması izlemin temelidir.

Kapak Kalınlaşması ile Darlık Aynı Şey midir?

Hayır. Yaprakçıklarda kalınlaşma ve kireç birikimi saptandığı halde kapak açıklığının yeterli kaldığı bir dönem vardır; bu durum darlığın öncüsü kabul edilir ve izlem gerektirir. Bu aşamada kapaktan geçen kanın hızı normale yakındır ve kişi yakınmasızdır. Kalınlaşmanın ilerleyip ilerlemeyeceği kişiden kişiye değişir; bir bölüm kişide yıllarca aynı düzeyde kalır. Bu nedenle raporda kapak kalınlaşması yazması tek başına hastalık anlamına gelmez, ancak kontrollerin aksatılmaması gerektiğini gösterir. İzlem aralığı ilk ölçümlere göre belirlenir.

Aort Kapağı Neden Daralır, Hangi Kişilerde Bu Sorun Beklenir?

Darlığın nedeni büyük ölçüde yaşa ve kapağın doğuştan yapısına bağlıdır. Ülkemizde hem yaşla ilişkili kireçlenmeye bağlı hem de geçirilmiş romatizmal ateşe bağlı darlıklar görülmektedir.

Başlıca Nedenler

• Yaşla ilişkili kireçlenme: İleri yaşta en sık nedendir. Yaprakçıklarda yıllar içinde kalsiyum birikir; doku sertleşir ve açılma genliği azalır. Süreç, damar sertliğine benzeyen bir doku değişimiyle ilerler.
• Doğuştan iki yaprakçıklı kapak: Üç yerine iki yaprakçıkla doğan kişilerde kapak yüzeyine binen yük fazladır; kireçlenme daha erken yaşta başlar. Ayrıntılar çift yapraklı aort kapağı sayfasındadır.
• Geçirilmiş romatizmal ateş: Çocuklukta geçirilen kapak iltihabı, yaprakçıkların kenarlarından yapışmasına yol açar; bu hastalarda mitral kapak da sıklıkla etkilenir. Ayrıntılar romatizmal kalp hastalığı sayfasındadır.
• Doğumsal kapak yapısı farklılıkları: Tek yaprakçıklı ya da yapısı bozuk kapaklar çocukluk ve genç erişkin dönemde darlığa yol açabilir.
• Böbrek yetmezliği ve kalsiyum-fosfor dengesizliği: Uzun süreli diyaliz tedavisi gören kişilerde kapak kireçlenmesi daha erken başlar.

Kimlerde Daha Hızlı İlerler?

İlerleme hızı kişiden kişiye değişir. Kapakta kireçlenmenin yaygın olması, doğuştan iki yaprakçıklı kapak bulunması, böbrek işlevlerinin bozuk olması, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, sigara kullanımı ve kan yağlarının yüksek seyretmesi ilerlemeyi hızlandıran etkenler arasındadır. Bu nedenle darlık saptanan kişilerde yalnız kapak izlenmez; damar sağlığını etkileyen tüm etkenler de ele alınır. Hiçbir ilacın kapaktaki kireçlenmeyi geri çevirdiği gösterilmemiştir; ancak risk etkenlerinin denetlenmesi genel damar sağlığı açısından gereklidir.

Aort Kapak Darlığının Belirtileri Nelerdir?

Darlık yıllarca sessiz seyredebilir. Yakınmaların ortaya çıkması, kalbin uyum kapasitesinin zorlandığını gösterir ve değerlendirmenin öne alınmasını gerektirir.

Üç Temel Yakınma

• Eforla gelen göğüs ağrısı: Kalınlaşan kasın oksijen gereksinimi arttığı için, kalp damarlarında darlık olmasa bile baskı tarzında göğüs ağrısı ortaya çıkabilir; dinlenmekle geriler.
• Efor sırasında bayılma ya da bayılacak gibi olma: Efor sırasında kaslardaki damarlar genişler, ancak dar kapak nedeniyle kalp gönderdiği kan miktarını yeterince artıramaz; beyne giden kan azalır.
• Nefes darlığı: Önce zorlayıcı işlerde, sonra günlük etkinliklerde hissedilir; ileri dönemde yatarken artar ve gece boğulma hissiyle uyanmaya yol açar.

Eşlik Eden Diğer Bulgular

Çabuk yorulma ve efor kapasitesinde sinsi düşüş çoğu hastada ilk değişikliktir; kişi bunu yaşa bağlayarak farkında olmadan yaşamını kısıtlayabilir. Çarpıntı, düzensiz ritim geliştiğinde ortaya çıkar. İleri dönemde ayak bileklerinde şişlik, karında gerginlik ve iştahsızlık görülebilir. Bazı hastalarda burun kanaması ve ciltte kolay morarma gibi kanamaya eğilim bulguları da tabloya eşlik eder; bunun nedeni, dar kapaktan geçerken kan hücrelerinin ve pıhtılaşmada görev alan bazı yapıların zarar görmesidir.

Muayenede Ne Bulunur?

Tipik bulgu, kalbin kasılma döneminde duyulan, kaba nitelikte ve boyuna doğru yayılan bir üfürümdür. Nabız yavaş yükselir ve dolgunluğu azalmıştır. Kalp tepe atımı güçlü hissedilir; kapanma sesi zayıflayabilir. İleri dönemde akciğer tabanlarında ince çıtırtılar duyulur. Üfürümün şiddeti her zaman darlığın derecesiyle orantılı değildir; kalbin kasılma gücü azaldığında üfürüm beklenenden hafif duyulabilir. Bu nedenle muayene bulgusu görüntüleme ile desteklenir.

Aort Kapak Darlığı Hangi Muayene ve Tetkiklerle Anlaşılır?

Değerlendirmenin amacı darlığın derecesini ölçmek, kalp kasına etkisini saptamak, eşlik eden sorunları görmek ve girişim gerekip gerekmediğini belirlemektir.

Ekokardiyografi

Ekokardiyografi temel incelemedir. Yaprakçık sayısı, kireçlenmenin yaygınlığı, açılma genliği, kapak düzeyindeki hız artışı, basınç farkı, kapak açıklığının alanı, sol karıncık duvar kalınlığı ve kasılma gücü bu incelemeyle ölçülür. Ana atardamarın çapı da aynı incelemede değerlendirilir; iki yaprakçıklı kapağı olanlarda damarın genişleme eğilimi bulunduğu için bu ölçüm özellikle önemlidir. İnceleme ışın içermediği için gerektiği sıklıkta tekrarlanabilir.

Ek İncelemeler

• Stres ekokardiyografi: Yakınma bildirmeyen hastalarda efor sırasında basınç farkının ve tansiyonun nasıl değiştiğini görmek için yapılır; kasılma gücü azalmış hastalarda darlığın gerçek derecesini ortaya koymaya yardımcı olur.
• Efor testi: Kişinin gerçek efor kapasitesini ölçer; yakınma bildirmeyen hastalarda gizli kısıtlanmayı ortaya çıkarabilir. İleri darlıkta dikkatle ve gözetim altında yapılır.
• Kalsiyum skoru ve koroner BT anjiyografi: Kapaktaki kireçlenmenin miktarını sayısal olarak gösterir ve kalp damarlarının durumunu değerlendirir.
• Koroner anjiyografi: Girişim planlanan uygun yaştaki hastalarda kalp damarları ayrıntılı incelenir.
• EKG: Sol karıncık kalınlaşmasının izleri ve ritim bozuklukları saptanır.
• BNP ve NT-proBNP: Kalp üzerindeki yükün arttığını gösteren kan değerleridir; izlemde yardımcı olur.
• Kardiyak MR: Kalp kasındaki nedbe dokusunun değerlendirilmesi gerektiğinde istenir.

Aort Kapak Darlığı İlerlerse Ne Olur, Hangi Belirtide Hekime Başvurulmalıdır?

Yakınma ortaya çıkmadan önceki dönemde tablo genellikle kararlıdır ve izlemle yönetilir. Yakınmaların başlaması dönüm noktasıdır; bu aşamadan sonra kalp kasındaki hasar ilerler, akciğer damarlarındaki basınç yükselir ve kalbin sağ tarafı da zorlanmaya başlar. Bu nedenle yeni ortaya çıkan göğüs ağrısı, bayılma ya da nefes darlığı gecikmeden değerlendirilmelidir.

İzlem Nasıl Planlanır?

Hafif darlıkta kontroller seyrek, orta darlıkta daha sık, ileri darlıkta ise düzenli ve yakın aralıklarla planlanır. Her kontrolde yakınmalar sorgulanır, muayene yapılır ve ekokardiyografi ölçümleri önceki değerlerle karşılaştırılır. Kireçlenmesi yaygın olan, ölçümleri hızlı değişen ve kasılma gücü azalmaya başlayan hastalarda aralık kısaltılır. Yakınması olmadığını söyleyen hastalarda gerçekten kısıtlanma olup olmadığını anlamak için efor testi yararlı olabilir; pek çok kişi yakınmasını fark etmeden yaşamını daraltmıştır.

Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

İlaç tedavisi darlığı ortadan kaldırmaz; tansiyonu ve eşlik eden hastalıkları düzenler, yakınmaları hafifletir. Kalıcı çözüm kapağın değiştirilmesidir. Cerrahi uygunluğu olan hastalarda aort kapak değişimi yapılır; uygun hastalarda kişinin kendi dokusu kullanılarak kendi dokusuyla kapak yapımı ya da seçilmiş genç hastalarda kendi pulmoner kapağının aorta taşınması gündeme gelebilir. Cerrahi riski yüksek olan ileri yaştaki hastalarda kateter yoluyla uygulanan ameliyatsız aort kapak değişimi seçenektir. Kapak değişimiyle birlikte ana atardamarda genişleme varsa aynı seansta çıkan aort anevrizması ameliyatı eklenebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu yaş, eşlik eden hastalıklar, damar yapısı ve kişinin tercihi birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Girişim Zamanlaması Nasıl Belirlenir?

Zamanlama, darlığın derecesi ile kalbin buna verdiği yanıtın birlikte değerlendirilmesine dayanır. Yakınması olan ileri darlıkta karar nettir ve girişim gecikmeden planlanır. Yakınma bildirmeyen hastalarda ise kalbin kasılma gücünün azalmaya başlaması, efor testinde yakınma ya da tansiyon düşüşü ortaya çıkması, kapaktaki kireçlenmenin çok yaygın olması, ölçümlerin kontroller arasında hızlı değişmesi ve kan değerlerinde yükün arttığını gösteren bulgular birlikte değerlendirilir. Bir başka nedenle kalp ameliyatı planlanan hastalarda orta düzeydeki darlık da aynı seansta ele alınabilir. Amaç, kalp kasında geri dönüşü olmayan bir değişiklik gelişmeden girişimi planlamaktır; bu nedenle karar ertelenmemeli, düzenli kontrollerle izlenmelidir.

Günlük Yaşamda Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Hafif darlıkta etkinlik genellikle kısıtlanmaz; orta ve ileri darlıkta nefes tutarak yapılan ağır kaldırma ve ani yüklenmelerden kaçınılır.
• Tempolu yürüyüş çoğu hastada sürdürülebilir; sınırlar kişiye göre belirlenir.
• Tansiyonun düzenli ölçülmesi ve hedef değerlerde tutulması önemlidir.
• Sıvı kaybına yol açan durumlarda tansiyon düşebileceği için dikkatli olunmalıdır.
• Diş ve ağız bakımının düzenli yapılması, kapakta enfeksiyon yerleşme olasılığını azaltır.
• Sigaranın bırakılması ve kan yağlarının denetlenmesi genel damar sağlığı için gereklidir.

Muayeneye Gelirken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Değerlendirmenin doğru yapılabilmesi için önceki ekokardiyografi raporlarının ve kullanılan ilaç listesinin getirilmesi istenir. Yakınmaların ne zaman başladığı, hangi mesafede ya da hangi işte ortaya çıktığı ve son aylarda değişip değişmediği not edilirse muayene daha verimli olur. Günlük yaşamda yapılabilen işlerin geçen yılla karşılaştırılması, kişinin fark etmeden yaptığı kısıtlamaları ortaya çıkarır. Ailede kapak hastalığı, genç yaşta kalp ameliyatı ya da ana atardamarda genişleme öyküsü varsa bu bilgi mutlaka paylaşılmalıdır. Diş sağlığıyla ilgili sorunlar ve planlanan diş işlemleri de görüşmede belirtilmelidir.

Hekime Başvurulması Gereken Durumlar

• Efor sırasında ortaya çıkan göğüs ağrısı ya da baskı hissi
• Bayılma, bayılacak gibi olma ya da efor sırasında gözlerde kararma
• Daha önce rahatça yapılan işlerde yeni başlayan nefes darlığı
• Yatarken artan sıkıntı ve gece boğulma hissiyle uyanma
• Yeni başlayan düzensiz çarpıntı
• Bacaklarda ilerleyen şişlik ve hızlı kilo alımı
• Açıklanamayan ve birkaç günden uzun süren ateş

Efor sırasında bayılma, dinlenmekle geçmeyen göğüs ağrısı ya da ani başlayan şiddetli nefes darlığında beklenmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır. Darlığın derecesi, ilerleme hızı ve kalbe etkisi kişiden kişiye değiştiği için izlem ve tedavi kararı, muayene ile görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.