Akım Koruyucu Varis Cerrahisi

Varis tedavisinde yaygın yaklaşım, geri kaçağı taşıyan yüzeyel toplardamarın çıkarılması ya da kapatılmasıdır. Akım koruyucu varis cerrahisi ise farklı bir mantığa dayanır: damar yerinde bırakılır, yalnız kaçağın başladığı noktalar bağlanarak kan akışı yeniden düzenlenir. Böylece damar, kanı yukarı taşımaya devam eder ve gelecekte bir köprü ameliyatı gerekirse kullanılabilir durumda kalır.

Akım Koruyucu Varis Cerrahisi Nedir ve Damar Neden Çıkarılmadan Tedavi Edilir?

Bu yaklaşımda varis, tek başına bozuk bir damar değil, bozulmuş bir akım düzeni olarak ele alınır. Tedavi, o düzenin yeniden kurulmasını hedefler.

Akım Düzeni Nasıl Bozulur?

Bacaktaki toplardamarlarda kan, kapakçıklar sayesinde yalnız yukarı doğru akar. Bu kapakçıklardan biri bozulduğunda, o noktadan aşağı doğru bir kaçak başlar. Kaçan kan yüzeyel damara dolar, damarı genişletir ve alttaki kapakçıkları da bozarak aşağıya doğru ilerler. Kaçan kan sonunda bir bağlantı damarı üzerinden derin sisteme geri döner; böylece kısa devre biçiminde bir döngü oluşur. Bu döngü damarı sürekli yükler ve genişlemeyi ilerletir. Ayrıntılar varis sayfasındadır.

Yöntemin Mantığı

Kaçağın başladığı nokta bağlandığında döngü kırılır. Damara dolan aşırı kan miktarı azalır, içindeki basınç düşer ve damar zamanla kendiliğinden daralır. Bu sırada damarın aşağıdan yukarıya doğru taşıdığı kan, kaçak noktasının altındaki bir bağlantı damarı üzerinden derin sisteme yönlendirilir. Böylece damar çıkarılmadan da dönüş yolu korunmuş olur. Kabarık paketler ise ayrıca küçük deliklerden alınır ya da zamanla kendiliğinden küçülür.

Bu Yaklaşım Hangi Gözleme Dayanır?

Varis damarı, çoğu kişide kendi başına hastalanmış bir yapı değildir; içindeki basıncın artması nedeniyle genişlemiştir. Bu gözlem, tedavinin yönünü değiştirir: basınç düşerse damar da toparlanabilir. Nitekim kaçak noktası bağlanan kişilerde korunan damarın çapının haftalar ve aylar içinde kademeli olarak azaldığı, ultrason ölçümleriyle gösterilebilmektedir. Aynı mantık, kabarık paketler için de geçerlidir; paketlerin bir bölümü basınç düştüğünde kendiliğinden küçülür. Bu nedenle yöntemde damarı yok etmek yerine, onu yükleyen döngüyü kırmak hedeflenir ve sonuç zaman içinde değerlendirilir.

Damarın Korunması Ne Kazandırır?

Korunan damar, kalp ve bacak köprülemelerinde kullanılabilecek en değerli malzemedir. Damar sertliği bulunan bir kişide ilerleyen yıllarda kalp damarlarına ya da bacak damarlarına köprü gerekebilir; kişinin kendi toplardamarı bu işlem için öncelikli seçenektir. Ayrıca damar yerinde kaldığı için çıkarma işlemine bağlı morluk, sinir etkilenmesi ve iyileşme süresi belirgin biçimde azalır. İşlem çoğu kez bölgesel uyuşturma ile yapılabilir.

Akım Koruyucu Varis Cerrahisi Hangi Hastalara Önerilir ve Karar Nasıl Verilir?

Yöntem her kişiye uygun değildir; uygunluk, ayrıntılı bir ultrason incelemesiyle belirlenir.

Uygun Olan Durumlar

• Kaçağın başladığı noktanın açıkça belirlenebildiği ve sınırlı sayıda olduğu olgular
• Damar duvarının yapısının korunduğu, aşırı balonlaşma ve kıvrımlanma bulunmayan damarlar
• Kaçak noktasının altında, derin sisteme boşalan çalışır bir bağlantı damarı bulunması
• Genç kişiler ve ilerleyen yıllarda köprü gerekebilecek damar hastalığı olanlar
• Kendi damarını korumak isteyen kişiler
• Bölgesel uyuşturma ile kısa bir işlem tercih edilen durumlar

Uygun Olmayan Durumlar

Damar ileri düzeyde genişlemiş, bölüm bölüm balonlaşmış ve duvarı yapısını yitirmişse, akım azalsa bile damar toparlanmaz. Damarın içinde eski pıhtıya bağlı bölmeler ve tıkanmalar varsa akım yeniden düzenlenemez. Kaçak noktaları çok sayıda ve dağınıksa, bağlama işlemi karmaşık hale gelir. Derin toplardamar sisteminde tıkanıklık bulunuyorsa plan ayrıca değerlendirilir. Bu durumlarda damarın kapatılması ya da çıkarılması daha uygun olur; ayrıntılar endovenöz lazer ve varis ameliyatı sayfalarındadır.

Diğer Yöntemlerle Birlikte Uygulanabilir mi?

Uygulanabilir. Bazı kişilerde ana damarın bir bölümü korunurken, kaçağı taşıyan bir yan dal ısı ya da yapıştırıcı yöntemiyle kapatılabilir. Kalan kabarık paketler için köpük uygulaması yapılabilir; ayrıntılar köpük skleroterapi sayfasındadır. Kılcal damar görünümleri ise ayrı bir tedavi gerektirir ve akım düzeni kurulduktan sonra ele alınır. Bu karma yaklaşım, her damar bölümünün kendi yapısına uygun biçimde ele alınmasını sağlar ve gereksiz işlemden kaçınılmasına olanak tanır. Planlama, ayakta yapılan haritalamaya göre yapılır ve tedavi sırası önceden belirlenir.

Kararın Verilmesi

Karar, ayakta yapılan ayrıntılı ultrason incelemesine dayanır; bu inceleme olmadan yöntem uygulanamaz. İncelemede kaçağın nereden başladığı, nereye kadar indiği ve hangi bağlantı damarından derin sisteme döndüğü adım adım gösterilir. Bu harita çıkarılmadan yapılan bir bağlama işlemi, kaçağı gidermek yerine dönüş yolunu kapatabilir ve yakınmaları artırabilir. Bu nedenle yöntemin uygulanabilmesi, incelemeyi yapan kişinin bu haritalamayı ayrıntılı biçimde çıkarabilmesine bağlıdır.

Akım Koruyucu Varis Cerrahisi Öncesinde Hasta Nasıl Hazırlanır ve Bacak Nasıl İşaretlenir?

Bu yöntemde hazırlık, ameliyatın kendisi kadar belirleyicidir; işlemin başarısı doğrudan haritanın doğruluğuna bağlıdır.

Ayakta Yapılan Ayrıntılı İnceleme

İnceleme kişi ayakta dururken yapılır; çünkü kaçak yalnız ayakta ortaya çıkar, yatarken damarlar boşalır ve kaçak görülmez. Kasıktan ayak bileğine kadar tüm damar yatağı taranır. Baldıra uygulanan bası kaldırıldığında ya da kişiye öksürmesi söylendiğinde kanın hangi yönde aktığı ve geri akışın ne kadar sürdüğü ölçülür. Kaçağın başladığı nokta, indiği düzey ve derin sisteme döndüğü bağlantı damarı tek tek belirlenir. Derin sistemin açık ve çalışır olduğu doğrulanır. Tüm bu bilgiler bir şema üzerine çizilir.

İşaretleme

İşlem günü kişi ayakta dururken, bağlanacak noktalar ve alınacak paketler cilt üzerine kalemle işaretlenir. Bu işaretler, kişi masaya yattığında damarlar boşaldığı için tek yol göstericidir. İşaretlerin silinmemesi için o sabah duş alınmaz ve bölgeye krem sürülmez. İşaretleme genellikle işlemi yapacak kişi tarafından, ultrason eşliğinde yapılır.

Kişiden İstenenler

Bacakta cilt iltihabı, mantar ya da açık yara varsa önce tedavi edilir. Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda düzen belirlenir. Uygun basınçta bir bası çorabı önceden temin edilir. Kişiye işlemin birden fazla seansa yayılabileceği, kabarık damarların hemen kaybolmayabileceği ve izlemin sürdürüleceği önceden anlatılır.

Akım Koruyucu Varis Cerrahisi Adım Adım Nasıl Uygulanır?

İşlem çoğu kişide bölgesel uyuşturma ile, ayaktan tedavi biçiminde yapılır.

Uygulamanın Aşamaları

• Uyuşturma: Yalnız işlem yapılacak noktalara uyuşturucu ilaç verilir; kişi işlem boyunca uyanıktır.
• Kaçak noktasına ulaşma: İşaretlenen noktada birkaç santimetrelik bir kesiyle damar bulunur; bu nokta çoğu kez kasıktır, bazı kişilerde diz arkası ya da bacağın ortasıdır.
• Bağlama: Kaçağı taşıyan damar, derin sisteme döküldüğü yerin hemen yanından bağlanır ve kesilir; yan dallar korunacak biçimde ayrılır.
• Dönüş yolunun korunması: Kaçak noktasının altındaki bağlantı damarının açık ve çalışır olduğu ultrasonla doğrulanır; bu damar, korunan toplardamarın kanı derin sisteme boşaltacağı yoldur.
• Yan dalların ayrılması: Kaçağı yüzeyel paketlere taşıyan yan dallar ayrıca bağlanır.
• Paketlerin alınması: İşaretlenen kabarık damarlar, birkaç milimetrelik deliklerden kancalarla alınabilir; bazı kişilerde bu aşama ikinci seansa bırakılır.
• Denetim: İşlem sonunda ultrasonla akım yönü kontrol edilir; kanın yukarı doğru aktığı doğrulanır.
• Kapanış: Kesi dikilir, küçük delikler bantla kapatılır ve bacak sarılır.

Neden Birden Fazla Seans Gerekebilir?

Kaçak noktaları bağlandıktan sonra damar zamanla daralır ve kabarık paketlerin bir bölümü kendiliğinden küçülür. Bu nedenle tüm paketlerin ilk seansta alınması gerekmeyebilir; bir süre beklenip kalan damarlar değerlendirilir. Böylece gereksiz kesi yapılmamış olur. Ayrıca ilk işlemden sonra yapılan kontrol incelemesinde, gözden kaçmış bir kaçak noktası saptanırsa ikinci bir küçük girişimle bağlanır. Bu aşamalı yaklaşım, yöntemin bir parçasıdır ve kişiye önceden anlatılır.

İşlem Sonunda Yapılan Denetim

Bağlama tamamlandıktan sonra ultrasonla akım yönü kontrol edilir. Korunan damarda kanın aşağıdan yukarıya doğru aktığı ve bağlantı damarı üzerinden derin sisteme boşaldığı görülmelidir. Akım hâlâ aşağı yönlüyse, gözden kaçan bir kaçak noktası var demektir ve aranır. Bu denetim, yöntemin doğru uygulanıp uygulanmadığını işlem bitmeden gösterir ve yöntemin ayrılmaz parçasıdır.

Akım Koruyucu Varis Cerrahisinden Sonra İyileşme ve Kontroller Nasıl İlerler?

Damar yerinde bırakıldığı için iyileşme, damarın çıkarıldığı ameliyatlara göre belirgin biçimde hızlıdır.

İlk Günler

Kişi çoğu kez işlemden birkaç saat sonra yürüyerek evine döner. Yürüyüş aynı gün başlatılır ve her gün sürdürülür; hareket, korunan damardaki akımın yukarı yönde yerleşmesine yardımcı olur. Bacak sarılı tutulur, ertesi gün bası çorabına geçilir. Morluk ve şişlik, damar çıkarılmadığı için daha sınırlıdır. Ağrı genellikle hafiftir ve basit ağrı kesicilerle denetlenir. İşe dönüş çoğu kişide birkaç gün içinde olur.

İşlem Sonrası Görülebilecek Durumlar

İşlemden sonra bazı durumlar görülebilir. Bağlanan noktanın çevresinde sertleşme ve hassasiyet olağandır; birkaç hafta içinde azalır. Korunan damar hattı boyunca geçici bir sertleşme ve ısı artışı görülebilir; bu, damar içinde sınırlı bir pıhtılaşmaya bağlı olabilir ve bası çorabıyla geriler, gerektiğinde ilaç eklenir. Kesi yerinde iltihap seyrektir. Kasık bölgesinde lenf sıvısı birikmesi görülebilir. Paketler alındıysa deliklerin çevresinde morluk olur. Derin damarda pıhtı seyrektir; erken hareket ve çorap bu olasılığı azaltır. Bu nedenle ilk haftalarda bacak günlük olarak gözle değerlendirilir.

Çorap ve Günlük Yaşam

Bası çorabı, hekimin belirlediği süre boyunca gün içinde giyilir. Uzun süre hareketsiz ayakta durmaktan ve oturmaktan kaçınılır; ayakta çalışanlarda ara verilerek yürünmesi ve ayak bileği egzersizleri yapılması önerilir. Dinlenirken bacakların yükseğe kaldırılması yararlıdır. Kilo denetimi ve düzenli yürüyüş, sonucun kalıcı olmasına katkı sağlar. Sıcak ortamlarda uzun süre kalmaktan ilk dönemde kaçınılır.

Beklenen Değişiklikler

Bacaktaki ağırlık hissi, ağrı ve akşam şişliği çoğu kişide kısa sürede azalır. Korunan damarın çapı haftalar ve aylar içinde kademeli olarak daralır; bu daralma kontrol incelemelerinde ölçülerek izlenir. Kabarık paketler, alınmadıysa zamanla küçülür ancak tümüyle kaybolmayabilir; kalanlar ikinci bir seansta alınabilir. Bacakta iyileşmeyen bir yara varsa, basınç düştükçe iyileşme hızlanır; bu süreç yara bakımıyla birlikte yürütülür.

İzlem

Kontrol incelemesi, işlemden kısa bir süre sonra yapılır; bu incelemede akım yönü, korunan damarın çapı ve bağlantı damarının çalışması değerlendirilir. Ardından belirli aralıklarla yinelenir. İzlemde yeni bir kaçak noktası gelişip gelişmediği de araştırılır; saptanırsa küçük bir girişimle bağlanabilir. Bu yöntemde izlem, tedavinin bir parçasıdır ve aksatılmamalıdır.

Hangi Belirtilerde Başvurulmalıdır?

• Bacakta tek taraflı, hızla artan şişlik ve baldırda gerginlik
• Ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı
• Kesi yerinden akıntı gelmesi, yayılan kızarıklık ve ateş
• Damar hattı boyunca sertleşme, ısı artışı ve şiddetli ağrı
• Yakınmaların işlemden sonra belirgin biçimde artması
• Bacakta yeni bir yara açılması
• Durdurulamayan kanama

Akım koruyucu varis cerrahisi, doğru seçilmiş kişilerde damarı korumayı ve iyileşmeyi kısaltmayı sağlayan bir yaklaşımdır. Sonucu belirleyen etkenler, ayakta yapılan haritalamanın eksiksiz olması, dönüş yolunun korunması, aşamalı planın anlatılması ve izlemin sürdürülmesidir.