İçeriğe geç
Özel Koru Ankara Hastanesi · Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Ameliyat

Aortobifemoral Bypass

Karın aortundan her iki kasık damarına yapay damarla köprü kurulması. Her iki bacağı birden etkileyen tıkanıklıklarda uygulanır.

Karın aortunun alt bölümü ve buradan bacaklara ayrılan damarlar tıkandığında, her iki bacağa giden kan birden azalır. Aortobifemoral bypass, karın açılarak bu tıkalı bölümün üzerindeki sağlam aorta çatallı bir yapay damar dikilmesi ve bu damarın iki kolunun kasıklardaki atardamarlara ulaştırılması işlemidir. Böylece akım, tıkalı bölüm hiç açılmadan yeni bir yoldan iki bacağa birden taşınır.

Aortobifemoral Bypass Nedir ve Karın Aortundan Kasıklara Neden Köprü Kurulur?

İşlem, damar cerrahisinin en köklü çözümlerinden biridir. Tıkalı bölüm çıkarılmaz; üzerindeki sağlam aorta bir çatal takılarak akım aşağı aktarılır.

Tıkanıklık Nerede Olur?

Damar sertliği, karın aortunun ikiye ayrıldığı bölgede ve buradan çıkan leğen damarlarında yoğunlaşır. Bu bölge akımın yön değiştirdiği ve duvara binen zorlanmanın arttığı bir noktadır; plak burada daha hızlı birikir. Tıkanıklık ilerledikçe kalça, uyluk ve baldır kaslarına giden kan azalır. Yürürken kalça ve uylukta ortaya çıkan, dinlenince geçen ağrı bu tablonun en tipik bulgusudur. Ayrıntılar bacak damar tıkanıklığı sayfasındadır.

Neden Çatallı Bir Damar Kullanılır?

Tıkanıklık çoğu kez aortun alt ucundan başlayarak her iki leğen damarını birden kapsar; bu nedenle tek bir bacağa köprü kurmak yeterli olmaz. Çatallı yapay damarın gövdesi aorta dikilir, iki kolu ise karın içinden geçirilerek kasıklardaki atardamarlara ulaştırılır. Böylece tek bir ameliyatla her iki bacağın akımı düzelir. Yapay damar, örülmüş ya da gözenekli yapıdaki dayanıklı bir malzemeden üretilmiştir ve bu bölgedeki geniş çaplı damarlarda uzun yıllar açık kalır.

Ne Sağlar?

Ameliyat, yürüme mesafesini belirgin biçimde artırır; dinlenmede süren ağrıyı giderir ve ayaktaki yaraların iyileşmesini olanaklı kılar. Kasık nabızları geri döner, bacaklar ısınır ve rengi düzelir. Buna karşılık damar sertliğinin kendisi ortadan kalkmaz; bu nedenle ilaç tedavisi, sigaranın bırakılması ve izlem ameliyattan sonra da sürdürülür.

Aortobifemoral Bypass Kimlere Uygulanır, Kararı Hangi Bulgular Belirler?

Karar, tıkanıklığın yaygınlığı, yakınmaların ağırlığı ve kişinin ameliyatı taşıyabilme durumuna göre verilir.

Başlıca Uygulama Alanları

  • Karın aortunun alt bölümünü ve her iki leğen damarını kapsayan yaygın tıkanıklık
  • Günlük yaşamı kısıtlayan, egzersiz ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen yürüme ağrısı
  • Dinlenmede süren bacak ağrısı ve ayakta doku kaybı
  • Damar içinden yapılan işlemlerin uygun olmaması ya da yetersiz kalması
  • Damarların ileri düzeyde kireçlenmiş ve stent yerleştirmeye elverişsiz olması
  • Tıkanıklığın yanı sıra aortta genişleme bulunması

Damar İçinden Girişimle Karşılaştırma

Kısa darlıklarda ve tek taraflı tıkanıklıklarda kasıktan girilerek yapılan balon ve stent işlemleri ilk seçenektir; ayrıntılar periferik stent uygulaması sayfasındadır. Bu işlemler karın açılmasını gerektirmez ve iyileşme kısadır. Buna karşılık tıkanıklık uzun bir bölümü kaplıyorsa, aortun kendisi de tutulmuşsa ve damar ileri düzeyde kireçlenmişse köprüleme daha kalıcı bir sonuç verir. Karar, damar haritası ile kişinin kalp, akciğer ve böbrek durumu birlikte değerlendirilerek verilir; genç ve dayanıklı kişilerde köprüleme daha sık tercih edilir.

Ameliyata Uygun Olmayan Kişilerde Ne Yapılır?

Karın içinde yoğun yapışıklık bulunan, daha önce karın ışın tedavisi görmüş, kalp ve akciğer durumu karın ameliyatını taşımaya elverişli olmayan kişilerde farklı bir yol izlenir. Bu kişilerde köprü, karın açılmadan vücudun doğal yolu dışından geçirilebilir; ayrıntılar ekstra-anatomik bypass sayfasındadır. Tek taraflı tıkanıklıklarda, açık olan kasıktan karşı kasığa uzanan bir köprü de seçenektir. Karar kişiye özel verilir.

Aortobifemoral Bypass Öncesinde Karın Aortu ve Kasık Damarları Nasıl Değerlendirilir?

Hazırlığın amacı, köprünün nereye dikileceğini belirlemek ve kişinin ameliyatı taşıyabilme durumunu ortaya koymaktır.

Yapılan İncelemeler

  • Aort ve periferik BT anjiyografi: Tıkanıklığın sınırlarını, böbrek damarlarıyla ilişkisini, duvardaki kireçlenmeyi ve kasık damarlarının durumunu gösterir.
  • Ayak bileği kol basınç indeksi: Bacak dolaşımının düzeyini sayısal olarak verir.
  • Arteriyel doppler ultrason: Kasık ve bacak damarlarındaki akımı değerlendirir.
  • Ekokardiyografi ve gerektiğinde koroner anjiyografi: Bu kişilerde kalp damar hastalığı sık görüldüğü için kalp değerlendirmesi zorunludur.
  • Solunum işlev testleri ve böbrek işlev tetkikleri
  • Karotis doppler ultrason: Boyun damarlarındaki darlıklar araştırılır.

Kişiden İstenenler

Sigaranın bırakılması kesin olarak istenir; sigara hem köprünün ömrünü kısaltır hem ameliyat sonrası akciğer sorunlarını artırır. Solunum egzersizlerine ameliyattan önce başlanır. Kan yağlarını düşüren tedavi ve pıhtı oluşumunu azaltan ilaç sürdürülür. Şeker hastalığı olanlarda kan şekeri düzenlenir. Beslenme durumu değerlendirilir; kansızlık giderilir. Kasık bölgesinde cilt iltihabı ya da mantar varsa tedavi edilir; bu bölge yapay damarın dikileceği yerdir ve mikrop bulaşması ciddi bir sorundur. Diş odakları temizlenir.

Karın Aortundan İki Kasığa Uzanan Bypass Nasıl Yapılır?

İşlem genel anestezi altında yapılır. Ağrı denetimi için bele yerleştirilen ince bir kateter kullanılabilir; bu, sonrasında solunum egzersizlerini kolaylaştırır.

Ameliyatın Aşamaları

  • Kasık kesileri: Önce her iki kasıkta birer kesiyle atardamarlar ortaya konur ve serbestleştirilir.
  • Karın kesisi: Karın orta hattından açılır; seçilmiş kişilerde sol yan duvardan girilen bir yol tercih edilir.
  • Aortun ortaya konması: Bağırsaklar nazikçe yana alınır, damarın üzerini örten zar açılır ve böbrek damarlarının altındaki sağlam bölüm serbestleştirilir.
  • Tünellerin açılması: Karın boşluğundan her iki kasığa, damar yatağı boyunca ilerleyen iki tünel oluşturulur.
  • Kan sulandırıcı verilmesi: Damarlar kapatılmadan önce ilaç uygulanır.
  • Üst dikiş: Aort klemplenir; çatallı yapay damarın gövdesi, aortun ön yüzüne yandan ya da kesilen uca uç uca dikilir.
  • Kolların indirilmesi: Çatalın iki kolu açılan tünellerden geçirilerek kasıklara ulaştırılır; bükülme ve dönme olmamasına özen gösterilir.
  • Alt dikişler: Her kol, kasıktaki atardamara yan yan dikilir; damarın alt bölümü de darsa dikiş bu bölüme doğru uzatılır.
  • Akımın geri verilmesi: Klempler kademeli açılır; ani açılma tansiyon düşmesine yol açabileceği için bu aşama yavaş yürütülür.
  • Kapanış: Yapay damar çevre dokuyla örtülür, kanama denetlenir, bacak nabızları kontrol edilir ve kesiler katman katman kapatılır.

Yapay Damar Bağırsaklardan Neden Ayrılır?

Yapay damarın bağırsak duvarıyla doğrudan ve sürekli temas etmesi, yıllar içinde iki yapı arasında bir açıklık oluşmasına yol açabilir; bu, ciddi bir kanama nedenidir. Bu nedenle üst dikiş hattı ve yapay damarın karın içindeki bölümü, damarın üzerini örten zar ya da komşu doku kullanılarak örtülür. Bu örtme, aynı zamanda mikropların yapay yüzeye ulaşmasını da güçleştirir. Ameliyatın son aşamalarından biri olan bu adım, uzun dönemdeki güvenliği doğrudan etkiler.

Kasık Damarının Alt Bölümü de Darsa

Köprünün alt uçlarının dikileceği kasık atardamarı, kendisi de plakla daralmış olabilir. Bu durumda yalnız köprüyü dikmek yeterli olmaz; akım kısa süre içinde yeniden azalır. Bu nedenle dikiş, damarın darlığı aşacak biçimde aşağı doğru uzatılır ve köprünün ucu bir yama işlevi görerek damarı genişletir. Uyluğun derin dalının ağzı da darsa bu ağız ayrıca temizlenir; bu dal, diz altı damarlar tıkalı olduğunda bacağın beslenmesinde belirleyici bir yol oluşturur. Bu ek işlemler ameliyatın süresini uzatır ancak köprünün ömrünü ve bacağın beslenmesini doğrudan etkiler.

Çevre Yapıların Korunması

Aortun ayrıldığı bölgenin önünde, cinsel işlevi ve idrar kesesinin boşalmasını düzenleyen ince sinir ağları uzanır. Bu ağların zedelenmesi, erkeklerde boşalmayla ilgili değişikliklere yol açabilir. Bu nedenle aortun sol ön yüzü mümkün olduğunca korunur ve diseksiyon bu bölgeden uzak tutulur. Ayrıca idrar yolları damarların üzerinden çaprazlar; tüneller açılırken bu yapıların altından geçilmesine dikkat edilir. Bağırsağın sol yarısını besleyen dalın akımı da değerlendirilir.

Aortobifemoral Bypasstan Sonra İyileşme ve Takip Nasıl Olur?

İyileşme, karnın açılmış olması nedeniyle birkaç hafta sürer; buna karşılık bacaklardaki düzelme çoğu kişide hemen fark edilir.

Hastanedeki Dönem

Ameliyattan sonra kişi bir süre yoğun bakımda izlenir; tansiyon, idrar çıkışı, böbrek işlevleri, karın bulguları ve bacak nabızları düzenli değerlendirilir. Bağırsak hareketleri birkaç gün duraksar; bu dönemde ağızdan beslenmeye geçilmez ve sıvı damar yolundan verilir. Gaz çıkışı başladığında önce sıvı, sonra yumuşak gıdalara geçilir. İdrar sondası, kişi rahatça hareket edebilir duruma geldiğinde çıkarılır. Erken dönemde yataktan kalkma ve koridorda yürüme özendirilir.

Erken Dönemde Görülebilecek Sorunlar

Bu ameliyattan sonra erken dönemde bazı sorunlar görülebilir. Kasık kesilerinde lenf sıvısı birikmesi, bölgenin lenf düğümlerine komşu olması nedeniyle sık karşılaşılan bir durumdur. Böbrek işlevlerinde geçici bozulma, ameliyat öncesinde değerleri sınırda olan kişilerde daha sıktır. Akciğerlerde küçük alanların sönmesi ve zar boşluğunda sıvı toplanması görülebilir; solunum egzersizleri bu nedenle önemsenir. Bağırsağın sol yarısında dolaşım bozukluğu seyrektir ancak ciddidir; karın ağrısı, kanlı dışkılama ve ateş bu açıdan uyarıcıdır. Bacaklarda pıhtı oluşumu erken hareketle azaltılır. Kalp ritminde düzensizlik ve kalp damarlarına bağlı sorunlar da izlenen başlıklardandır.

Evdeki Dönem

Karın kesisinin iyileşmesi ve karın kaslarının gücünü toparlaması birkaç ay sürer. Bu dönemde ağır kaldırma, ıkınma ve karnı zorlayan hareketler sınırlanır; kabızlığın önlenmesi istenir. Öksürürken karnın bir yastıkla desteklenmesi önerilir. Kasık kesileri, bölgenin nemli ve hareketli olması nedeniyle yakından izlenir; kızarıklık, akıntı ve büyüyen şişlik bildirilmelidir. Yürüyüş her gün biraz artırılarak sürdürülür. Kesi çevresinde uyuşma sık görülür ve zamanla azalır.

İlaçlar ve Yaşam Biçimi

Pıhtı oluşumunu azaltan ilaç ve kan yağlarını düşüren tedavi yaşam boyu sürdürülür; bu tedaviler yalnız köprüyü değil, kalp ve beyin damarlarını da korur. Tansiyon ve kan şekeri hedef değerlerde tutulur. Sigara kesin olarak bırakılmalıdır. Kilo denetimi, tuzun sınırlanması ve düzenli yürüyüş önerilir. Ayaklar her gün gözle kontrol edilir ve uygun ayakkabı giyilir. Diş ve cerrahi işlemler öncesinde yapay damarın varlığı bildirilmelidir.

İzlem

Köprünün açıklığı, muayene ve doppler ultrasonla değerlendirilir; kasık nabızları her kontrolde elle kontrol edilir ve ayak bileği basınç ölçümü yinelenir. İlk inceleme ameliyattan kısa süre sonra yapılır ve sonraki karşılaştırmaların temeli olur. Belirli aralıklarla tomografi istenebilir; bu inceleme dikiş hatlarındaki yalancı genişlemeleri, yapay damar çevresindeki sıvı birikimini ve aortun diğer bölümlerini gösterir. Açıklanamayan ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı, yapay damar iltihabı açısından uyarıcıdır ve araştırılır.

Acil Başvuru Gerektiren Belirtiler

  • Bacakta ani soğuma, solma, şiddetli ağrı ve güç kaybı
  • Ani başlayan şiddetli karın ya da bel ağrısı
  • Dışkıda kan görülmesi, siyah dışkılama ya da kanlı kusma
  • Kasıkta hızla büyüyen, sert, ağrılı ve atma hissi veren şişlik
  • Sürekli yüksek ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı
  • Kesi yerinden akıntı gelmesi
  • Karında gerginlik, kanlı dışkılama ve idrar miktarında azalma

Aortobifemoral bypass, yaygın tıkanıklıklarda uzun yıllar süren bir çözüm sağlayan köklü bir girişimdir. Sonucu belirleyen etkenler, kararın doğru verilmesi, yapay damarın iltihaptan korunması, sigaranın bırakılması ve izlemin düzenli sürdürülmesidir.

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma: · Son güncelleme:

Sık sorulan sorular

Ameliyatta karın ve kasıklara kaç kesi yapılır?
Genellikle üç kesi yapılır. Her iki kasıkta, kasık kıvrımına dik ya da kıvrıma uyan birer kesiyle bacaklara giden atardamarlar ortaya konur. Üçüncü kesi karındadır; göğüs kemiğinin alt ucundan göbeğin yanından geçerek aşağı uzanan orta hat kesisi en sık kullanılan yoldur ve aortun tamamına geniş görüş sağlar. Seçilmiş kişilerde karın orta hattı yerine sol yan duvardan girilen bir yol tercih edilir; bu yolda bağırsaklar karın zarının dışında bırakıldığı için bağırsak hareketleri daha çabuk geri döner. Kesilerin uzunluğu ve yeri, tıkanıklığın yerleşimine ve kişinin vücut yapısına göre planlanır.
Kullanılan yapay damar neden çatallıdır?
Çünkü tıkanıklık çoğu kez tek bir damarla sınırlı değildir. Damar sertliği, karın aortunun ikiye ayrıldığı bölgede ve buradan çıkan her iki leğen damarında birden yoğunlaşır; bu bölge akımın yön değiştirdiği ve duvara binen zorlanmanın arttığı bir noktadır. Tek bacağa köprü kurulduğunda karşı bacak tıkalı kalır ve kısa süre sonra ikinci bir işlem gerekir. Çatallı yapay damarın gövdesi aorta dikilir, iki kolu ise ayrı tünellerden geçirilerek kasıklara ulaştırılır; böylece tek ameliyatla her iki bacağın akımı düzelir. Çatal, değişik çap ve uzunluklarda hazır olarak üretilir ve kişiye uygun ölçü seçilir.
Bu ameliyat neden kateter yöntemine göre daha büyük bir işlemdir?
Çünkü bu ameliyatta karın boşluğu açılır ve ana atardamar doğrudan ele alınır. Bağırsakların yana alınması, aortun serbestleştirilmesi ve damarın geçici olarak kapatılması vücuda belirgin bir yük getirir; kalp, akciğer ve böbrekler bu süreçten etkilenir. Ameliyat sonrasında bağırsak hareketleri birkaç gün duraksar, karın kesisi aylarca tam gücüne kavuşmaz ve iyileşme birkaç hafta sürer. Kateter yönteminde ise kasıktan girilerek damar içeriden açılır; karın açılmaz, genel anestezi çoğu kez gerekmez ve kişi kısa sürede ayağa kalkar. Buna karşılık kateter yöntemi her damar yapısına uygun değildir ve uzun tıkanıklıklarda köprüleme daha kalıcı bir sonuç verir.
Her iki bacakta birden yürüme mesafesi kısalmışsa bu yöntem mi seçilir?
Her iki bacakta birden yürüme mesafesinin kısalması, tıkanıklığın aortun alt bölümünde ya da her iki leğen damarında olduğunu düşündürür; bu, aortobifemoral köprülemenin tipik uygulama alanıdır. Buna kalça ve uylukta ortaya çıkan ağrı, kasık nabızlarının alınamaması ve erkeklerde sertleşme sorunu eşlik ettiğinde tablo daha da belirginleşir. Yine de yöntem otomatik olarak seçilmez; önce damar haritası çıkarılır. Tıkanıklık kısa ise ve damar yapısı uygunsa kasıktan girilerek balon ve stent uygulanabilir. Kişinin karın ameliyatını taşıyabilme durumu da değerlendirilir; uygun değilse köprü vücudun doğal yolu dışından geçirilir. Karar bu üç başlık birlikte ele alınarak verilir.
Yapay damarın bağırsaklarla doğrudan temas etmemesi için ne yapılır?
Yapay damarın bağırsak duvarıyla doğrudan ve sürekli teması istenmez; bu temas yıllar içinde iki yapı arasında bir açıklık oluşmasına ve ciddi bir kanamaya yol açabilir. Bu nedenle ameliyatın son aşamalarından birinde, aortun üzerini örten zar ve komşu yağ dokusu kullanılarak yapay damarın karın içindeki bölümü ile üst dikiş hattı örtülür. Bu doku yeterli değilse, karın zarından hazırlanan bir yama ya da omentum denilen yağ önlüğü kullanılabilir. Bu örtme aynı zamanda mikropların yapay yüzeye ulaşmasını da güçleştirir. Basit görünen bu adım, uzun dönemdeki güvenliği doğrudan belirler.
Cinsel işlevle ilgili bir değişiklik olur mu?
Olabilir. Aortun ikiye ayrıldığı bölgenin önünde, boşalmayı ve idrar kesesinin kapanmasını düzenleyen ince sinir ağları uzanır. Bu ağlar ameliyat sırasında zedelenirse erkeklerde boşalmanın geriye doğru olması gibi bir değişiklik görülebilir. Bu nedenle aortun sol ön yüzü mümkün olduğunca korunur ve diseksiyon bu bölgeden uzak tutulur. Öte yandan ameliyat, kasık damarlarındaki akımı düzelttiği için bazı kişilerde sertleşme sorunu belirgin biçimde iyileşir; bu sorunun kendisi zaten tıkanıklığın bir bulgusudur. Bu konu ameliyat öncesinde açıkça konuşulur ve kişinin beklentileri alınır.
Böbreklere giden damarlar ameliyattan etkilenir mi?
Genellikle etkilenmez. Üst dikiş hattı, böbrek damarlarının hemen altındaki sağlam aort bölümüne konur; böylece bu damarların akımı kesintiye uğramaz. Klemp de böbrek damarlarının altına yerleştirilir ve böbrek dolaşımı işlem boyunca sürer. Tıkanıklık böbrek damarlarına çok yakınsa klempin kısa bir süre için yukarıya alınması gerekebilir; bu süre olabildiğince kısa tutulur ve idrar çıkışı ameliyat boyunca izlenir. Ameliyat öncesinde böbrek değerleri zaten bozuk olan, şeker hastalığı bulunan ve ileri yaştaki kişilerde geçici bir bozulma daha sık görülür. Bu nedenle ameliyat sonrası dönemde idrar miktarı ve kan tetkikleri yakından takip edilir.
Yapay damarın enfeksiyon kapmaması için neler yapılır?
Yapay damar iltihabı seyrek görülür ancak ciddi sonuçları olduğu için korunma çok önemsenir. Ameliyat öncesinde kasık bölgesindeki cilt iltihabı ve mantar tedavi edilir, diş odakları temizlenir, ayaktaki yaralar denetim altına alınır ve şeker düzenlenir. İşlemden hemen önce koruyucu antibiyotik verilir ve ameliyat boyunca sürdürülür. Ameliyatta yapay damar, çevre dokuyla örtülerek bağırsaklardan ve cilt altından ayrılır; kasık kesilerinde lenf sızıntısını önleyecek özen gösterilir. Sonrasında kasık kesileri temiz ve kuru tutulur. Uzun dönemde, kanamalı diş işlemleri ve cerrahi girişimler öncesinde yapay damarın varlığı bildirilir. Açıklanamayan ateş ve kilo kaybı araştırılır.
Ameliyattan sonra kasık bölgesindeki şişlik olağan mıdır?
İlk günlerde hafif şişlik ve morarma olağandır. Buna karşılık kasık bölgesi lenf düğümleri açısından yoğun bir alandır; ameliyat sırasında lenf kanalları kesilebilir ve berrak sıvı birikmesi görülebilir. Bu birikim yumuşak, dalgalanan bir şişlik olarak fark edilir; küçük olanlar kendiliğinden geriler, büyük olanlar boşaltılabilir ve gerektiğinde bir dren konur. Kızarıklık, ısı artışı, akıntı ve ateş eşlik ediyorsa iltihap düşünülür ve beklenmeden başvurulmalıdır. Hızla büyüyen, sert, ağrılı ve atma hissi veren bir şişlik ise dikiş hattından kaçağı düşündürür; bu acil bir durumdur. Bu nedenle kasık bölgesi taburculuk sonrasında her gün gözle kontrol edilmelidir.
Ameliyattan sonra idrar sondası ne zaman çıkarılır?
İdrar sondası, ameliyat sırasında idrar çıkışının ölçülebilmesi için takılır; bu ölçüm hem böbrek dolaşımının hem sıvı dengesinin izlenmesini sağlar. Ameliyattan sonra da bir süre yerinde tutulur, çünkü idrar miktarı böbrek işlevlerinin en hızlı göstergesidir. Kişi rahatça hareket edebilir duruma geldiğinde, idrar çıkışı yeterli ve kararlı olduğunda ve ağrı denetimi için bele yerleştirilen kateter çekildikten sonra sonda alınır. Bu genellikle ameliyattan birkaç gün sonra olur. Sondanın gereğinden uzun kalması idrar yolu enfeksiyonu olasılığını artırdığı için erken çıkarılması hedeflenir. Sonda alındıktan sonra idrar yapmakta zorlanma görülürse bildirilmelidir.
Karın kesisi nedeniyle fıtık gelişebilir mi?
Gelişebilir. Karın orta hattından yapılan kesilerde, iyileşme sırasında kas ve kılıf tabakasının zayıf kalması sonucu kesi hattında fıtık oluşabilir; bu, ayakta belirginleşen ve yatınca küçülen bir şişlik olarak fark edilir. Damar hastalığı olan kişilerde bağ dokusunun yapısı da etkilendiği için bu olasılık toplumun genelinden yüksektir. Sigara, şeker hastalığı, kilo fazlalığı, kronik öksürük ve kabızlık gelişimi hızlandırır. Küçük ve yakınma vermeyen fıtıklar izlenebilir; büyüyen, ağrı yapan ya da içine bağırsak sıkışma olasılığı bulunanlar bir yama ile onarılır. Önlem olarak ilk aylarda ağır kaldırmaktan kaçınılması, kabızlığın önlenmesi ve kilo denetimi önerilir.
Bacaklardaki ısınma ve renk düzelmesi ne zaman fark edilir?
Bacaklardaki ısınma ve renk düzelmesi çoğu kişide ameliyat masasında, klempler açıldığı anda başlar; ekip bu değişikliği hemen gözler ve kasık nabızlarını kontrol eder. Kişi ise bu farkı uyandıktan sonra, ayaklarının ılık olduğunu ve daha önceki soğukluk hissinin kaybolduğunu belirterek tarif eder. Dinlenmede süren ağrı genellikle ilk saatlerde belirgin biçimde azalır. Buna karşılık uzun süre kansız kalmış bir bacakta, akım düzeldikten sonra bir süre yanma, karıncalanma ve şişlik görülebilir; bunlar iyileşmenin bir parçasıdır. Ayaktaki yaraların kapanması ve yürüme mesafesinin artması ise haftalar içinde kademeli olarak gerçekleşir.
Yapay damarın takibinde hangi tetkikler istenir?
İzlemde önce muayene gelir: kasık ve ayak nabızları elle kontrol edilir, bacakların ısısı ile rengi karşılaştırılır ve yürüme mesafesi sorgulanır. Ayak bileği kol basınç indeksi ölçülerek sayısal bir değer elde edilir; bu değer önceki ölçümlerle karşılaştırılır. Renkli doppler ultrason, köprünün içindeki akımı ve dikiş hatlarını değerlendirir; ışın içermez ve düzenli izlemde tercih edilir. Belirli aralıklarla ya da kuşkulu durumlarda tomografi istenir; bu inceleme dikiş hatlarındaki yalancı genişlemeleri, yapay damar çevresindeki sıvı ile hava birikimini ve aortun diğer bölümlerini gösterir. Ateş ve kilo kaybı varsa iltihap araştırmasına yönelik ek incelemeler eklenir.
Ameliyattan sonra yürüyüş programı nasıl kurulur?
Yürüyüş programı, kesiler yeterince iyileştikten sonra kademeli olarak kurulur. Hastanede koridorda yapılan kısa yürüyüşlerle başlanır; evde ilk haftalarda günde birkaç kez, kısa süreli ve düz zeminde yürünür. Süre her gün birkaç dakika artırılarak uzatılır. İlk aylarda karnı zorlayan hareketlerden ve ağır kaldırmaktan kaçınılır; bu nedenle yokuş ve merdiven kademeli olarak eklenir. Kesiler tümüyle iyileştikten sonra düzenli bir programa geçilir: haftanın çoğu günü, belirli bir süre tempolu yürüyüş hedeflenir. Kas gücünün geri kazanılması haftalar alır. Yürüyüş sırasında yeni bir ağrı ortaya çıkarsa ya da mesafe yeniden kısalırsa bildirilmelidir.
Yapay damarın kollarından biri tıkanırsa ne yapılır?
Kollardan birinin tıkanması, o bacakta yakınmaların geri dönmesiyle fark edilir: yürüme mesafesi kısalır, ayak soğur ve solar; ani tıkanmalarda şiddetli ağrı, uyuşma ve güç kaybı gelişir ve bu acil bir durumdur. Tanı muayene ve doppler ile konur, gerektiğinde tomografi çekilir. Tedavide birkaç seçenek vardır: pıhtı bir kateterle çekilebilir ya da ilaçla eritilebilir; tıkanmaya yol açan darlık balonla açılıp stent konabilir; kol yenilenebilir. Karşı bacakta akım iyiyse, açık olan kasıktan tıkalı tarafa uzanan bir köprü kurulması da seçenektir. Karar, tıkanmanın süresine, bacağın durumuna ve damar yapısına göre verilir; erken başvuru sonucu doğrudan etkiler.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. NHLBI (NIH) — Coronary Heart Disease
  2. MedlinePlus — Coronary Artery Disease
  3. PubMed — Coronary artery bypass grafting
  4. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Coronary Artery Disease