İçeriğe geç
Özel Koru Ankara Hastanesi · Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Tedavi

Periferik Stent Uygulaması

Bacak ve karın atardamarlarındaki darlıklara kateterle stent yerleştirilmesi. Damarın çapı ve darlığın yeri yöntem seçimini belirler.

Periferik stent, bacağa giden atardamarların daralmış ya da tıkanmış bölümüne yerleştirilen, damarı içeriden açık tutan örgülü metal bir borudur. Balonla genişletilen her damar açık kalmaz; bazı bölümlerde damar hemen geri kapanır, duvarda yırtık oluşur ya da darlık çok uzundur. Bu durumlarda kalıcı bir destek gerekir.

Periferik Stent Nedir, Bacak Atardamarında Nasıl Görev Yapar?

Stent, açılan damar bölümünü içeriden destekleyerek geri kapanmasını engeller ve akımın sürmesini sağlar.

Neden Balon Tek Başına Yetmeyebilir?

Balon şişirildiğinde damar duvarındaki plak bastırılır ve damar genişler; ancak damar duvarı esnektir ve balon indirildiğinde bir miktar geri toplanır. Sert ve kireçlenmiş plaklarda bu geri toplanma belirgindir. Ayrıca balon, duvarda denetimli küçük yırtıklar oluşturur; bu yırtıkların bir bölümü akımı engelleyecek biçimde damar içine sarkabilir. Uzun tıkanıklıklarda ise açılan yüzey geniş olduğu için yeniden kapanma eğilimi yüksektir. Bu üç durumda stent yerleştirilir ve damar kalıcı biçimde açık tutulur.

Stent Türleri

  • Kendiliğinden açılan stentler: Kılıf geri çekildiğinde kendiliğinden genişler; esnektir ve bükülen bölümlerde tercih edilir.
  • Balonla açılan stentler: Balon üzerine yerleştirilmiştir, şişirildiğinde açılır; sert ve kısa darlıklarda daha kesin konumlandırma sağlar.
  • İlaç taşıyan stentler: Yüzeylerinde, yeniden daralmayı geciktiren bir ilaç bulunur.
  • Örtülü stentler: Metal iskeletin üzeri ince bir kumaşla kaplıdır; damar duvarındaki yırtıkları ve balonlaşmaları kapatmak için kullanılır.
  • Örgü yapısı farklı stentler: Sürekli bükülen bölümlerde kırılmaya karşı dayanıklı tasarımlar tercih edilir.

Stent Yerleştikten Sonra

Stent açıldığı anda damar genişler ve akım düzelir. Sonraki haftalarda damarın iç yüzeyini kaplayan ince hücre tabakası stent tellerinin üzerini örter; stent damar duvarının bir parçası haline gelir. Bu süreç tamamlanana kadar tellerin yüzeyinde pıhtı oluşma olasılığı daha yüksektir; pıhtı önleyici ilaçların bu dönemde düzenli kullanılması bu nedenle zorunludur. Stent çıkarılmaz, ömür boyu yerinde kalır ve zamanla damar dokusuyla bütünleşir.

Yeniden Daralma Neden Olur?

Stent, damarın mekanik olarak açık kalmasını sağlar; ancak damar duvarı bu yabancı yapıya bir iyileşme tepkisiyle karşılık verir. Tellerin arasından içeri doğru yeni doku gelişir ve zamanla damarın iç çapını yeniden daraltabilir. Bu tepki, stentin uzunluğu arttıkça, damar inceldikçe, şeker hastalığı ve böbrek yetmezliği varlığında ve sigara sürdürüldüğünde daha belirgindir. İlaç taşıyan stentler bu tepkiyi geciktirmek için geliştirilmiştir. Bu nedenle stent takılan kişilerde düzenli izlem yapılır.

Periferik Stent Hangi Damar Bölgelerinde ve Hangi Hastalarda Tercih Edilir?

Tercih, tıkanıklığın bacağın hangi düzeyinde olduğuna göre belirgin biçimde değişir.

Damar Bölgelerine Göre Yaklaşım

  • Leğen düzeyindeki damarlar: Geniş ve az hareketlidir; stent burada uzun süre açık kalır ve ilk seçenektir.
  • Uylukta seyreden ana damar: Diz ve kalça hareketiyle sürekli bükülür ve gerilir; esnek, kırılmaya dayanıklı stentler tercih edilir, mümkünse ilaç taşıyan balonla yetinilmeye çalışılır.
  • Diz arkasındaki bölüm: En çok bükülen bölgedir; stentten olabildiğince kaçınılır, zorunlu ise özel tasarımlı stentler kullanılır.
  • Diz altındaki ince damarlar: Çapları dar olduğu için stent yerine balon tercih edilir; yalnız balon sonrası damar kapanıyorsa ince stentler kullanılır.
  • Damar köprüsü ve yama bölgeleri: Önceki ameliyat bölgelerindeki darlıklarda stent seçenek oluşturur.

Hasta Seçimi

  • Yürüme mesafesi belirgin kısalmış ve günlük yaşamı etkilenmiş kişiler
  • Dinlenirken bile ağrı duyan kişiler
  • Ayakta iyileşmeyen yara ve doku kaybı bulunanlar
  • Balon uygulaması sonrası damarı geri kapanan kişiler
  • Damar duvarında yırtık oluşan ve akımı tehdit eden durumlar
  • Uzun ve tam tıkalı bölümlerin açıldığı işlemler
  • Açık ameliyat için genel durumu uygun olmayanlar

Stent Seçiminde Belirleyiciler

Doğru stentin seçilmesi, işlemin sonucunu belirleyen en önemli adımlardan biridir. Çap, damarın sağlam bölümünün ölçüsüne göre belirlenir; dar seçilen stent yerinden oynayabilir, geniş seçilen stent damar duvarını zorlar ve iltihabi tepkiyi artırır. Uzunluk, darlığın her iki ucunu da bir miktar aşacak biçimde ayarlanır; eksik kapsama yeniden daralmanın sık nedenidir. Damarın bükülme derecesi, kireçlenmenin yaygınlığı ve komşu yan dalların yeri de seçimi etkiler; önemli bir yan dalın ağzını kapatmamaya özen gösterilir. Bu ölçümler damar filmi ve gerektiğinde damar içi ultrason ile yapılır.

Stentin yerleştirileceği bölümün ileride yapılabilecek bir damar köprüsü ameliyatında kullanılacak alanı kapatmaması da göz önünde bulundurulur. Bu nedenle özellikle genç kişilerde, ileride ameliyat gerekebileceği düşünülerek stentin yeri ve uzunluğu dikkatle planlanır.

Tercih Edilmediği Durumlar

Yakınması bulunmayan, rastlantıyla saptanmış darlıklara stent konmaz. Pıhtı önleyici ilaçları kullanamayacak kişilerde, kanama riski yüksek olanlarda stentten kaçınılır. Çok ince damarlarda, sürekli bükülen eklem hizalarında ve enfeksiyonun bulunduğu bölgelerde tercih edilmez. Ayrıca ileride damar köprüsü yapılması planlanan bir bölüme stent yerleştirilmesi, sonraki ameliyatı güçleştirebileceği için dikkatle değerlendirilir. Bu durumlarda ilaç taşıyan balon ya da ameliyat düşünülür; ayrıntılar bacak damarı bypass ameliyatı sayfasındadır.

Stent Uygulaması Öncesinde Hangi Hazırlıklar Yapılır?

Hazırlık, balon uygulamasındaki hazırlıkla aynı temelde yürütülür; ek olarak ilaç düzeni önceden planlanır.

Görüntüleme

  • Arteryel doppler ultrason ile darlığın yeri ve derecesi belirlenir.
  • Ayak bileği ve kol basınçları karşılaştırılarak tıkanıklığın ağırlığı sayısal olarak ortaya konur.
  • Periferik ve aort BT anjiyografi ile karından ayağa kadar tüm damar haritası çıkarılır.
  • Kireçlenmenin yaygınlığı değerlendirilir; bu, stent türünü belirler.
  • Kateterle çekilen damar filmi işlem sırasında kesin haritayı verir.

İlaç Hazırlığı

Stent yerleştirilmesi planlanıyorsa, pıhtı önleyici ilaçların işlemden önce başlatılması istenebilir; böylece stent açıldığı anda kan yeterince korunmuş olur. Hangi ilaçların, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağı önceden anlatılır. Kişinin bu ilaçları düzenli kullanabileceğinden emin olunması önemlidir; çünkü erken bırakılan tedavi stentin pıhtıyla tıkanmasına yol açar. Kan sulandırıcı kullananlarda düzen ayrıca ayarlanır. Böbrek işlevleri sınırdaysa boya maddesinden önce sıvı verilir.

Genel Değerlendirme

  • Kan sayımı, pıhtılaşma testleri, böbrek ve karaciğer işlev testleri istenir.
  • Boya maddesine ve ilaçlara karşı alerji öyküsü sorgulanır.
  • Kalp durumu değerlendirilir; bu kişilerde kalp damar hastalığı sık görülür.
  • Şeker hastalığı ve tansiyon denetim altına alınır.
  • Sigara bırakılır.

Periferik Stent Yerleştirilirken İşlem Nasıl Yürütülür?

İşlem, balon uygulamasının devamı olarak aynı seansta yürütülür.

Hazırlık ve Giriş

Kişi işlem masasına yatırılır; nabız, tansiyon ve oksijen düzeyi izlenir. Giriş bölgesi uyuşturulur ve atardamara ince bir iğneyle girilir. Kılavuz tel ve kılıf yerleştirilir. Damar içine boya verilerek darlığın yeri, uzunluğu ve derecesi görüntülenir. Kılavuz tel darlığın içinden geçirilir. Bu aşamaların tümü genellikle hissedilmez; boya verildiğinde bacakta birkaç saniye süren sıcaklık duyumu olur.

Damarın Hazırlanması

Stent doğrudan yerleştirilmez; önce bölge hazırlanır. Darlık balonla genişletilir. Plak çok sert ve kireçlenmişse, kesici uçlar taşıyan balonlar ya da plağı kazıyan özel kateterler kullanılabilir; ayrıntıları damar içi plak temizleme sayfasındadır. Bu hazırlık, stentin damar duvarına tam oturmasını sağlar. Eksik hazırlanan bir damarda stent tam açılmaz; teller duvara oturmaz ve bu, pıhtı oluşumunun ve erken daralmanın başlıca nedenidir.

Stentin Açılması

Uygun çap ve uzunluktaki stent, kapalı halde kateterle bölgeye getirilir. Konumu boya verilerek doğrulanır; stentin darlığın her iki ucunu da yeterince aşması gerekir. Kendiliğinden açılan stentlerde dış kılıf yavaşça geri çekilir ve stent aşamalı olarak genişler. Balonla açılan stentlerde balon şişirilir. Stent açılırken bacakta kısa süreli bir gerginlik hissedilebilir. Ardından stentin içinden yeniden balon geçirilerek tam oturması sağlanır. Uzun tıkanıklıklarda birden çok stent uç uca yerleştirilebilir.

Son Kontrol ve Bitiş

Damar içine yeniden boya verilerek akımın düzeldiği, stentin tam açıldığı ve alt bölümlere kan gittiği gösterilir. Damar içi ultrasonla stentin duvara oturması doğrulanabilir. Kateterler çıkarılır; giriş noktasına elle bası uygulanır ya da kapatma düzeneği yerleştirilir. Kasıktan girilmişse birkaç saat sırtüstü yatılması ve bacağın hareketsiz tutulması istenir. Bu sürede giriş yeri ve ayak nabızları düzenli kontrol edilir. Çoğu kişi aynı gün ya da ertesi gün evine gönderilir.

Stent Sonrası İzlem Nasıl Yapılır ve Hangi Belirtilerde Hekime Başvurulmalıdır?

İzlemin üç ayağı vardır: ilaç düzenine uyum, risk etkenlerinin denetimi ve düzenli görüntüleme.

İşlem Sonrası İlk Günler

İşlemden sonra kişi birkaç saat gözlem altında tutulur; giriş yeri kanama ve şişlik açısından, ayak nabızları ise akımın sürdüğünü doğrulamak için düzenli kontrol edilir. Bacakta ısınma, karıncalanma ve dolgunluk hissi olağandır ve akımın arttığını gösterir. Giriş yerinde küçük bir morluk ve hassasiyet beklenir; bu birkaç hafta içinde geçer. Bol sıvı alınması istenir. İlk günlerde ağır kaldırmaktan, derin çömelmeden ve zorlu etkinliklerden kaçınılır. Duş alınabilir; ancak giriş yeri iyileşene kadar küvet, havuz ve hamam önerilmez. Ağrı için basit ağrı kesiciler yeterli olur.

İlaç Düzeni

Stent yerleştirilen kişilerde genellikle iki pıhtı önleyici ilaç birlikte, belirlenen bir süre boyunca kullanılır; bu süre dolduktan sonra tek ilaçla ömür boyu devam edilir. Bu ilaçlar stentin pıhtıyla tıkanmasını engeller ve kendi başına bırakılmaz. Buna ek olarak kan yağlarını düşüren tedavi hemen hemen her kişide kullanılır; bu tedavi damar duvarındaki plağın ilerlemesini yavaşlatır. Tansiyon ve şeker hastalığı tedavisi hedef değerlere göre düzenlenir. Ayrıntılar damar tıkanıklığında ilaç tedavisi sayfasındadır.

Yaşam Düzeni ve Egzersiz

  • Sigara mutlaka bırakılır; stentin ömrünü en çok kısaltan etkendir.
  • Düzenli yürüyüş programı başlatılır ve aşamalı artırılır; ayrıntıları süpervize yürüme egzersizi programı sayfasındadır.
  • İlk günlerde ağır kaldırmaktan ve zorlu etkinliklerden kaçınılır.
  • Kilo denetimi sağlanır.
  • Ayak bakımı düzenli yapılır; her gün ayaklar kontrol edilir.
  • Uygun, ayağı sıkmayan ayakkabı seçilir.
  • Kan yağları, tansiyon ve kan şekeri hedef değerlerde tutulur.

İzlem Takvimi

İlk kontrol genellikle bir ile iki hafta içinde yapılır; giriş yeri, nabızlar ve yakınmalar değerlendirilir. Sonraki kontroller üçüncü ay, altıncı ay ve birinci yılda planlanır; ardından yılda bir izlem sürdürülür. Her kontrolde ayak bileği ve kol basınçları karşılaştırılır, doppler ultrasonla stent içindeki akım hızı ölçülür. Hızın belirgin artması yeniden daralmayı düşündürür. Bulgular kuşkuluysa tomografi ile damar filmi çekilir. Yürüme mesafesi her kontrolde sorgulanır ve kaydedilir.

Beklenmeden Başvurulması Gereken Durumlar

  • Ayakta ani başlayan soğukluk, solukluk, morarma ve his kaybı
  • Bacakta dinlenmekle geçmeyen, hızla artan ağrı
  • Yürüme mesafesinin yeniden kısalması
  • Ayakta yeni açılan yara ve renk değişikliği
  • Giriş yerinde durmayan kanama ya da hızla büyüyen şişlik
  • Dışkıda siyahlaşma, idrarda kan ve alışılmadık morarmalar
  • Göğüs ağrısı ve nefes darlığı
  • Ateş ve giriş yerinde akıntı

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma: · Son güncelleme:

Sık sorulan sorular

Diz çevresindeki hareketli bölgeye stent konulurken nelere dikkat edilir?
Diz çevresi, bacağın en çok hareket eden bölgesidir; damar burada her diz bükülüşünde kısalır, uzar, bükülür ve burulur. Sert bir stent bu hareketlere uyum sağlayamaz; zamanla metal yorulur, teller kırılabilir ve kırık uçlar damar duvarını tahriş ederek yeniden daralmaya yol açar. Bu nedenle bu bölgede stentten olabildiğince kaçınılır; ilaç taşıyan balonla yetinilmeye çalışılır. Stent zorunluysa, bu bölge için özel olarak tasarlanmış, kendiliğinden açılan ve bükülmeye dayanıklı örgü yapısına sahip stentler seçilir. Stentin boyu olabildiğince kısa tutulur ve eklem hizasının tam ortasına denk getirilmemeye çalışılır.
Stent takılan kişi bağdaş kurabilir mi, diz çökebilir mi?
Evet, çoğu kişi bağdaş kurabilir ve diz çökebilir; kalıcı bir yasak konmaz. Stent damarın içine yerleşir ve iyileşme tamamlandığında damar duvarının bir parçası haline gelir; günlük hareketlerle yerinden oynamaz. Yalnız işlemden sonraki ilk günlerde, özellikle kasıktan girildiyse, o bölgeyi zorlayan derin çömelme ve bağdaş kurma gibi hareketlerden kaçınılması istenir. Diz arkasına stent konulan kişilerde, uzun süre diz üstü oturmaktan ve dizi tam bükülü durumda uzun süre tutmaktan kaçınmak önerilebilir. Kesin öneriler stentin yerine göre değişir; hekiminize sormanız uygun olur.
Stent sonrası iki ilaçlı tedavi neden bir süre sürdürülür?
Çünkü stent yerleştirildiğinde teller bir süre çıplak metal olarak kan akımına açık kalır; damarın iç yüzeyini kaplayan hücre tabakasının tellerin üzerini örtmesi haftalar alır. Bu dönemde tellerin yüzeyinde pıhtı oluşma olasılığı yüksektir ve oluşan pıhtı stenti tümüyle tıkayarak bacağın dolaşımını aniden kesebilir. İki ilaç birlikte kullanıldığında bu koruma tek ilaca göre daha güçlü olur. Belirlenen süre dolduğunda ve tellerin üzeri kaplandığında tek ilaca geçilir. Bu ilaçların erken bırakılması, stentin tıkanmasının en sık nedenidir; bu nedenle kendi başınıza bırakmamanız gerekir.
Stentli damarda yeniden darlık geliştiği nasıl anlaşılır?
İlk belirti çoğu kez yakınmaların geri dönmesidir: yürüme mesafesinin yeniden kısalması, baldırda ağrının erken başlaması, ayakta soğukluk ve varsa yaranın yeniden büyümesi. Bu nedenle yakınmalarınızdaki değişikliği bildirmeniz önemlidir. Nesnel olarak, ayak bileği ve kol basınçlarının karşılaştırılmasında değerin düşmesi daralmayı düşündürür. Doppler ultrasonda stent içindeki akım hızının belirgin biçimde artması en güvenilir bulgudur. Bu bulgular kuşkuluysa tomografi ile damar filmi çekilir. Yeniden daralma çoğu kez yavaş geliştiği için, yakınma başlamadan önce kontrollerde yakalanabilir; bu nedenle kontroller aksatılmamalıdır.
Bacağında stent bulunan kişi manyetik rezonans görüntüleme çektirebilir mi?
Evet, çoğu stentte manyetik rezonans görüntüleme güvenle çekilebilir. Kullanılan stentler, manyetik alandan etkilenmeyecek alaşımlardan üretilir. Yine de her görüntüleme öncesinde, taşıdığınız stent hakkında ilgili birime bilgi vermeniz gerekir; stentin türüne göre çekim ayarları değiştirilebilir. Bu nedenle işlemden sonra size verilen stent bilgi kartını saklamanız ve yanınızda taşımanız önerilir; kartta stentin türü, çapı, uzunluğu ve takıldığı tarih bulunur. Stent bölgesinde görüntü bir miktar bozulabilir; bu, incelemenin yapılmasına engel değildir. Havaalanı güvenlik kapılarında da sorun çıkarmaz.
Soğuk havalarda stentli bacakta yaşanan değişiklikler nelerdir?
Soğuk hava, damarların kasılmasına yol açar; bu, zaten daralmış damarlarda akımı daha da azaltır. Bu nedenle soğukta yürüme mesafesi kısalabilir, ayaklarda soğukluk, uyuşma ve ağrı belirginleşebilir. Ayrıca soğukta cilt kurur ve çatlar; bu, ayakta yara açılmasını kolaylaştırır. Korunmak için ayaklar sıcak ve kuru tutulur, kalın ama sıkmayan çoraplar giyilir, dışarıda uzun süre kalınmaz ve içeri girildiğinde ayaklar yavaşça ısıtılır. Ayaklar doğrudan soba, kalorifer ve sıcak su torbasıyla ısıtılmamalıdır; duyu azalmışsa yanık gelişebilir. Sigara soğuğun etkisini belirgin biçimde artırır.
Başka bir ameliyat gerekirse stentli hastada ilaçlar nasıl yönetilir?
Başka bir ameliyat gerektiğinde ilaç yönetimi, ameliyatı yapacak hekim ile stenti takan hekim tarafından birlikte planlanır. En önemli soru, stentin ne zaman takıldığıdır; ilk aylarda ilacın kesilmesi stentin tıkanmasına yol açabilir, bu nedenle mümkünse ameliyat ertelenir. Ertelenemeyecek durumlarda ilaçlardan biri sürdürülürken diğeri kısa süreli kesilebilir. Küçük girişimler ve diş çekimi çoğu kez ilaç kesilmeden yapılabilir. Ameliyattan sonra kanama denetim altına alınır alınmaz ilaçlara dönülür. Kendi başınıza ilacınızı bırakmanız tehlikelidir; her girişim öncesinde stent taşıdığınızı bildirmeniz gerekir.
Stent takıldıktan sonra yürüyüş programı nasıl kurulur?
Yürüyüş, stentin açık kalmasına ve bacaktaki yan dolaşımın gelişmesine doğrudan katkı sağlar. Program, işlemden birkaç gün sonra, giriş yeri iyileştiğinde başlatılır. Başlangıçta günde birkaç kez, onar on beşer dakikalık yürüyüşler yapılır. Ağrı başladığında durulur, geçene kadar beklenir ve yeniden yürünür; bu döngü yinelenir. Süre haftalar içinde aşamalı olarak artırılır ve günde toplam yarım saat ile bir saate ulaşılması hedeflenir. Yürüyüş düz zeminde, rahat ayakkabıyla yapılır. Programın bir uzman gözetiminde yürütülmesi daha iyi sonuç verir. Bacakta yeni ağrı ya da yara gelişirse durulur ve başvurulur.
Stentli hastada ayak bakımı neden ayrı önem taşır?
Çünkü bu kişilerde ayağa giden kan akımı, stente karşın olağan düzeyin altında kalabilir; bu durumda küçük bir yara bile kolay iyileşmez ve hızla derinleşir. Ayrıca bu kişilerin bir bölümünde şeker hastalığına bağlı duyu kaybı bulunur; yaralanma fark edilmez. Bu nedenle ayaklar her gün, gerekirse ayna yardımıyla kontrol edilir; parmak araları, topuk ve taban incelenir. Ayaklar ılık suyla yıkanır, ovulmadan kurulanır, parmak araları kuru bırakılır. Tırnaklar düz kesilir, köşeleri derin alınmaz. Çıplak ayakla yürünmez. Nasır ve batık tırnak kendi başına kesilmez; sağlık kuruluşunda değerlendirilir.
Stent sonrası kas ağrısının gerilemesi nasıl izlenir?
İzlem için iki ölçüt kullanılır. Birincisi, ağrının başladığı yürüme mesafesidir; işlemden önce ve sonra kaç metre yürüdüğünüzde ağrının başladığı kaydedilir ve karşılaştırılır. İkincisi, ağrı başladıktan sonra dinlenme süresidir; bu sürenin kısalması da düzelmeyi gösterir. Evde bu ölçümleri kendiniz de yapabilirsiniz: aynı düz güzergahta yürüyerek mesafeyi not etmek yeterlidir. Kontrollerde ayrıca ayak bileği ve kol basınçları karşılaştırılır; bu değer nesnel bir ölçüt sağlar. Kas ağrısının gerilemesi hemen tam olmaz; işlem yolu açar, kas dayanıklılığının artması düzenli yürüyüşle haftalar alır.
Aynı bacakta birden fazla stent bulunması takibi değiştirir mi?
Evet, takibi bir miktar değiştirir. Birden çok stent bulunması, genellikle tıkanıklığın daha yaygın olduğunu gösterir; bu kişilerde yeniden daralma olasılığı daha yüksektir. Ayrıca stentlerin birleşme noktaları, daralmanın en sık geliştiği yerlerdir. Bu nedenle kontroller daha sık planlanabilir ve doppler incelemesinde her stent ayrı ayrı, birleşme noktaları özellikle değerlendirilir. İlaç düzeni de daha titiz izlenir; iki ilaçlı tedavinin süresi uzayabilir. Risk etkenlerinin denetimi, yani sigara, kan yağları, tansiyon ve kan şekeri, bu kişilerde daha da belirleyicidir. İzlem planı kişiye özel çıkarılır.
Stent kullanan kişi ilacını unutursa ne yapmalıdır?
Bir doz unutulduğunda, hatırlandığı anda alınması genellikle uygundur; ancak bir sonraki dozun saati çok yaklaşmışsa unutulan doz atlanır ve olağan düzene devam edilir. İki dozu birlikte almak doğru değildir; kanama riskini artırır. Sık doz atlanması ise stentin pıhtıyla tıkanmasına yol açabileceği için tehlikelidir. Unutmayı önlemek için ilaçlar her gün aynı saatte alınır, günlük ilaç kutusu kullanılır ve telefonda hatırlatıcı kurulur. Seyahatlerde ilaç el bagajında taşınır ve yedek bulundurulur. Art arda birkaç doz atlandıysa hekiminize bildirmeniz gerekir; kendi başınıza doz artırmayın.
Kan basıncı ve kan şekeri kontrolü stentin açık kalmasına nasıl katkı sağlar?
Yüksek tansiyon, damar duvarına sürekli fazla yük bindirerek duvarın kalınlaşmasına ve plağın ilerlemesine yol açar; stentin içinde de yeni doku gelişimini hızlandırır. Yüksek kan şekeri ise damarın iç yüzeyini kaplayan hücre tabakasını doğrudan zedeler, iltihabi tepkiyi artırır ve pıhtılaşma eğilimini yükseltir; şeker hastalığı olanlarda stent içi daralma daha sık görülür. Her iki değerin hedef aralıkta tutulması, stentin ömrünü uzatan en önemli önlemler arasındadır. Bu nedenle tansiyon ve kan şekeri düzenli ölçülür, ilaçlar aksatılmaz ve beslenme düzeni buna göre kurulur.
Stent takılan kişi ağır yük taşıyan işlerde çalışabilir mi?
Bu, stentin yerine, yapılan işin türüne ve bacaktaki dolaşımın son durumuna göre değerlendirilir; genel bir yasak yoktur. İşlemden sonraki ilk iki hafta ağır kaldırmaktan kaçınılır; bu süre giriş yerinin iyileşmesi içindir. Sonrasında çoğu kişi işine dönebilir. Bununla birlikte çok ağır yük taşımak, uzun süre çömelerek çalışmak ve diz bölgesini sürekli zorlayan işler, özellikle diz çevresine stent konulan kişilerde önerilmez. Ayakta uzun süre durulan işlerde ara ara yürümek ve dinlenmek gerekir. İşe dönüş kararı, kontrol muayenesindeki bulgulara göre kişiye özel verilir.
Stent sonrası kontrol görüntülemeleri hangi aralıklarla planlanır?
Kontrol görüntülemeleri genellikle şu takvimle planlanır: işlemden sonraki ilk bir iki hafta içinde ilk muayene, ardından üçüncü ay, altıncı ay ve birinci yıl kontrolleri; sonrasında yılda bir izlem. Her kontrolde ayak bileği ve kol basınçları karşılaştırılır ve doppler ultrasonla stent içindeki akım hızı ölçülür; bu ikisi temel izlem yöntemleridir. Bulgular kuşkuluysa, yakınmalar geri döndüyse ya da doppler yeterli görüntü vermiyorsa tomografi ile damar filmi çekilir. Birden çok stent bulunanlarda ve diz altı girişim yapılanlarda kontroller daha sık planlanabilir. Yakınma geliştiğinde randevu beklenmeden başvurulmalıdır.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. NHLBI (NIH) — Coronary Heart Disease
  2. MedlinePlus — Coronary Artery Disease
  3. PubMed — Coronary artery bypass grafting
  4. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Coronary Artery Disease