İçeriğe geç
Özel Koru Ankara Hastanesi · Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Tedavi

Damar İçi Plak Temizleme (Aterektomi)

Damar duvarındaki sert plağın kateterle törpülenerek inceltilmesi. İleri kireçlenmede balon ve stentin yerleşebilmesi için uygulanır.

Damar içi plak temizleme, atardamarı daraltan yağ ve kireç plağının balonla duvara bastırılması yerine, özel kateterlerle kesilerek, kazınarak ya da aşındırılarak damardan uzaklaştırılmasıdır. Balon uygulaması plağı yerinde bırakır ve duvara doğru iter; bu yöntemde ise plak gerçekten ortadan kaldırılır ve damarın iç çapı genişler. Özellikle sert ve kireçlenmiş damarlarda, balonun tek başına yetersiz kaldığı durumlarda gündeme gelir.

Damar İçi Plak Temizleme Nedir, Plak Damarın İçinden Nasıl Alınır?

Plak, damar içinden ilerletilen kateterin ucundaki kesici, döner ya da aşındırıcı bir başlıkla uzaklaştırılır.

Balondan Farkı

Balon şişirildiğinde plak ezilir ve damar duvarına doğru bastırılır; plak damarda kalır, yalnız yer değiştirir. Duvarda oluşan denetimli yırtıklar bir iyileşme tepkisi başlatır ve bu tepki zamanla yeniden daralmaya yol açar. Plak sert ve kireçlenmişse balon onu ezemez; damar açılmaz ya da açıldıktan hemen sonra geri kapanır. Plak temizlemede ise plak parçalanarak dışarı alınır; damarın iç çapı gerçekten genişler ve duvara uygulanan zorlama azalır. Bu, sonrasında uygulanacak balonun ya da ilacın daha etkili olmasını sağlar.

Kullanılan Yöntemler

  • Kesici başlıklı kateterler: Ucundaki bir bıçak plağı tıraşlar; kesilen parçalar kateterin içindeki hazneye toplanır ve dışarı alınır.
  • Yüksek hızda dönen elmas uçlu başlıklar: Sert ve kireçlenmiş plağı çok küçük parçacıklara ayırır; bu parçacıklar kan hücrelerinden küçük olduğu için dolaşımda süzülür.
  • Eliptik yörüngede dönen aşındırıcı başlıklar: Zımpara etkisiyle plağı aşındırır; başlığın dönüş hızı değiştirilerek farklı çaplarda açılma sağlanır.
  • Işık enerjisi kullanan kateterler: Plağı buharlaştırarak uzaklaştırır; özellikle stent içindeki dokuda ve pıhtıyla karışık plaklarda kullanılır.
  • Emici kateterler: Yumuşak plak ve pıhtı karışımını doğrudan emerek alır.

Hangi Yöntemin Seçileceği

Kullanılacak kateterin türü, plağın özelliğine göre belirlenir. Yumuşak ve pıhtı içeren plaklarda emici ya da kesici başlıklı kateterler tercih edilir; bu plaklar kolay parçalanır ve kopan parçaların toplanması öncelik taşır. Ağır kireçlenmiş plaklarda elmas uçlu, yüksek hızda dönen ya da eliptik yörüngede çalışan aşındırıcı başlıklar kullanılır; bunlar sert dokuyu aşındırırken esnek damar duvarına daha az zarar verir. Stent içinde gelişen yeni dokuda ışık enerjisi kullanan kateterler öne çıkar. Damarın çapı da belirleyicidir; diz altındaki ince damarlarda daha küçük çaplı başlıklar gerekir.

Bir işlemde birden çok yöntem art arda kullanılabilir. Örneğin önce kireç aşındırılır, ardından kalan yumuşak plak kesici başlıkla alınır. Bu nedenle işlem odasında farklı kateterler hazır bulundurulur ve seçim, damar filmi ile damar içi ultrason bulgularına göre işlem sırasında yapılır.

Kopan Parçaların Denetimi

Bu yöntemin en dikkat edilmesi gereken yanı, plaktan kopan parçaların kan akımıyla aşağı taşınarak ince damarları tıkamasıdır. Bunu önlemek için birkaç önlem alınır: bir bölüm kateter kestiği parçaları kendi haznesine toplar; bir bölümü parçaları sürekli emer. Ayrıca işlem yapılan bölümün altına, şemsiye biçiminde açılan ve kopan parçaları tutan bir koruma filtresi yerleştirilebilir. Filtre işlem bitince toplanarak çıkarılır. Bu önlemler, özellikle yumuşak ve pıhtı içeren plaklarda önem taşır.

İşlemin Tek Başına Yeterli Olmaması

Plak temizleme çoğu kez tek başına uygulanmaz; damarı hazırlayan bir adım olarak kullanılır. Plak uzaklaştırıldıktan sonra damar genellikle balonla genişletilir ve çoğu kez ilaç kaplı balon uygulanır; ayrıntıları ilaç kaplı balon tedavisi sayfasındadır. Plak temizlenmiş bir damarda balonun duvara teması daha iyi olur ve ilacın geçişi artar. Damar geri kapanıyorsa stent eklenir. Bu nedenle işlem, tek bir yöntem değil, birkaç adımdan oluşan bir bütün olarak planlanır.

Plak Temizleme Hangi Damar Yapılarında Tercih Edilir, Kimlerde Uygun Değildir?

Yöntem, balonun yetersiz kaldığı sert ve karmaşık damar yapılarında öne çıkar.

Tercih Edildiği Durumlar

  • Ağır kireçlenmiş, balonla açılamayan darlıklar
  • Uzun ve yaygın tıkanıklıklar
  • Diz çevresinde, stentten kaçınılmak istenen bölümler
  • Daha önce yerleştirilmiş stentin içinde gelişen yeniden darlık
  • Diz altındaki ince damarlar; ayakta yara bulunan kişilerde akımın artırılması gerektiğinde
  • Damar köprüsü ve yama bölgelerindeki darlıklar
  • Şeker hastalığı olanlarda görülen, yaygın ve sert plaklar
  • Balon uygulamasının yinelenen biçimde yetersiz kaldığı damarlar

Uygun Olmadığı Durumlar

  • Kılavuz telin darlığı geçemediği durumlar
  • Damar içinde temizlenmemiş taze pıhtı bulunması; önce pıhtı ele alınır
  • Damar duvarında balonlaşma ve yırtık bulunması
  • Çok ince ve kıvrımlı damarlar; kateter ilerletilemez
  • Denetim altına alınmamış kanama ve pıhtılaşma bozuklukları
  • Etkin enfeksiyon
  • Boya maddesine ağır alerji öyküsü
  • İleri böbrek yetmezliği; boya miktarı sınırlanamıyorsa

Kireçlenmenin Önemi

Damar duvarındaki kireçlenme, tedavi seçimini belirleyen en önemli etkenlerden biridir. Kireç, plağı sert ve esneksiz hale getirir. Bu damarlarda balon şişirildiğinde damar açılmaz, açılsa bile duvarda düzensiz ve derin yırtıklar oluşur. Ayrıca stent bu duvara tam oturmaz; teller arasında boşluk kalır ve bu, pıhtı oluşumunun ve erken daralmanın nedeni olur. Kireci aşındırarak uzaklaştırmak, damarı hem daha düzenli açar hem sonraki adımların etkili olmasını sağlar. Kireçlenmenin yaygınlığı işlemden önce tomografi ile değerlendirilir.

İşlem Öncesinde Hangi Değerlendirmeler ve Hazırlıklar Yapılır?

Hazırlık, balon ve stent işlemlerindeki hazırlıkla aynı temelde yürütülür; kireçlenmenin haritalanması ayrıca önem taşır.

Görüntüleme

  • Arteryel doppler ultrason ile darlığın yeri ve derecesi belirlenir.
  • Ayak bileği ve kol basınçları karşılaştırılarak tıkanıklığın ağırlığı ölçülür.
  • Periferik ve aort BT anjiyografi ile damar haritası çıkarılır; kireçlenmenin yaygınlığı ve dağılımı bu incelemede ayrıntılı görülür.
  • Damar içi ultrason, damarın gerçek çapını ve plağın duvardaki dağılımını gösterir.
  • Kateterle çekilen damar filmi işlem sırasında kesin haritayı verir.

Genel Hazırlık

  • Kan sayımı, pıhtılaşma testleri, böbrek ve karaciğer işlev testleri istenir.
  • Kullanılan tüm ilaçlar listelenir; pıhtı önleyici düzen ayarlanır.
  • Boya maddesine ve ilaçlara karşı alerji öyküsü sorgulanır.
  • Kalp durumu değerlendirilir.
  • Şeker hastalığı ve tansiyon denetim altına alınır.
  • Genellikle işlemden önce birkaç saatlik açlık istenir.
  • Sigara bırakılır.

Böbreklerin Korunması

Bu işlemler, balon uygulamalarına göre daha uzun sürebilir ve daha çok boya maddesi kullanılmasını gerektirebilir. Bu nedenle böbrek işlevleri sınırda olan kişilerde ek önlemler alınır: işlemden önce ve sonra damardan sıvı verilir, boya miktarı olabildiğince az tutulur, gerekirse boya seyreltilir ve damar içi ultrason kullanılarak boya gereksinimi azaltılır. Böbreğe zarar verebilecek ilaçlar geçici olarak kesilir. İşlem birden fazla seansa bölünebilir. İşlemden sonra idrar miktarı ve böbrek değerleri izlenir.

Plak Temizleme İşlemi Sırasında Damarda Neler Olur?

İşlem, damar filmi çekilen özel bir odada, kişi uyanıkken yürütülür.

Giriş ve Yol Açılması

Giriş bölgesi uyuşturulur ve atardamara ince bir iğneyle girilir; kılavuz tel ve kılıf yerleştirilir. Boya verilerek darlığın yeri, uzunluğu ve kireçlenme derecesi görüntülenir. Kılavuz tel darlığın içinden geçirilir; sert plaklarda bu aşama uzun sürebilir ve özel teller kullanılır. Telin damarın içinde ilerlediği, duvarın dışına çıkmadığı doğrulanır. Gerekirse işlem bölümünün altına koruma filtresi yerleştirilir.

Plağın Temizlenmesi

Seçilen kateter tel üzerinden bölgeye getirilir ve çalıştırılır. Kateter, darlık boyunca yavaşça ileri geri hareket ettirilir; her geçişte plağın bir bölümü alınır. Bu sırada damarda hafif bir titreşim ve bacakta gerginlik hissedilebilir; ağrı beklenmez. Cihazdan gelen bir ses duyulur. Belirli aralıklarla boya verilerek ne kadar plak kaldığı ve damarın ne kadar açıldığı değerlendirilir. Yeterli genişleme sağlanana kadar geçişler yinelenir; aşırı temizlik damar duvarını inceltebileceği için ölçülü davranılır.

Sonraki Adımlar

Plak temizlendikten sonra damar genellikle düz balonla genişletilir ve çoğu kez ilaç kaplı balon uygulanır. Damar geri kapanıyorsa ya da duvarda akımı engelleyen bir yırtık oluşmuşsa stent yerleştirilir; ayrıntıları periferik stent uygulaması sayfasındadır. Koruma filtresi kullanıldıysa, içindeki parçacıklarla birlikte toplanarak çıkarılır. Son olarak boya verilerek akımın düzeldiği ve alt bölümlere kan gittiği gösterilir.

İşlemin Bitişi

Kateterler çıkarılır; giriş noktasına elle bası uygulanır ya da damarı kapatan özel bir düzenek yerleştirilir. Kasıktan girilmişse birkaç saat sırtüstü yatılması ve o bacağın hareketsiz tutulması istenir. Bu sürede giriş yeri kanama açısından, ayak nabızları ise akımın sürdüğünü doğrulamak için düzenli kontrol edilir. İşlem, balon uygulamasına göre genellikle daha uzun sürer. Çoğu kişi aynı gün ya da ertesi gün evine gönderilir.

İşlem Sonrasında İyileşme Nasıl İlerler ve Ne Zaman Hekime Başvurulur?

Yürüme mesafesindeki düzelme çoğu kişide ilk günlerde fark edilir.

İşlem Sonrası İlk Saatler

İşlemden sonra kişi gözlem altında tutulur. Nabız, tansiyon ve kandaki oksijen düzeyi belirli aralıklarla ölçülür. Giriş yeri kanama, şişlik ve sertlik açısından sık kontrol edilir. Ayak nabızları elle ya da küçük bir cihazla dinlenir; ayağın rengi, sıcaklığı ve parmakların görünümü değerlendirilir. Bu izlem, hem giriş yerindeki kanamayı hem kopan bir parçanın aşağıda bir damarı tıkamasını zamanında yakalamak içindir. Kişiye bol sıvı verilir ve idrar çıkışı izlenir. Ağrı varsa basit ağrı kesiciler kullanılır. Bu süre beklendiği gibi geçerse kişi ayağa kaldırılır ve yürütülür.

Beklenen Değişiklikler

  • Bacakta ısınma, karıncalanma ve dolgunluk hissi
  • Yürürken ortaya çıkan kramp benzeri ağrının azalması
  • Yürüme mesafesinin aşamalı olarak uzaması
  • Dinlenme ağrısının azalması
  • Ayak renginin ve sıcaklığının düzelmesi
  • Varsa yaranın küçülmeye başlaması
  • Giriş yerinde küçük bir morluk ve hassasiyet

İlaç Düzeni ve Yaşam Düzeni

  • Pıhtı önleyici ilaçlar başlatılır ya da sürdürülür; stent eklendiyse ikili tedavi uygulanır.
  • Kan yağlarını düşüren tedavi hemen hemen her kişide kullanılır.
  • Tansiyon ve şeker hastalığı tedavisi hedef değerlere göre düzenlenir; ayrıntılar damar tıkanıklığında ilaç tedavisi sayfasındadır.
  • Sigara mutlaka bırakılır.
  • Düzenli yürüyüş programı başlatılır ve aşamalı artırılır.
  • Ayak bakımı her gün yapılır.
  • Bol su içilir; boya maddesinin atılmasına yardım eder.

Kontroller

İlk kontrol genellikle bir ile iki hafta içinde yapılır; giriş yeri, nabızlar ve yürüme mesafesi değerlendirilir. Sonraki kontroller üçüncü ay, altıncı ay ve birinci yılda planlanır; ardından yılda bir izlem sürdürülür. Her kontrolde ayak bileği ve kol basınçları karşılaştırılır, doppler ultrasonla işlem yapılan bölümdeki akım hızı ölçülür. Kontrol sıklığı; tıkanıklığın yaygınlığına, ayakta yara bulunup bulunmadığına, şeker hastalığının varlığına ve önceki girişimlerin sayısına göre değişir.

Beklenmeden Başvurulması Gereken Durumlar

  • Ayakta ani başlayan soğukluk, solukluk, morarma ve his kaybı
  • Bacakta dinlenmekle geçmeyen, hızla artan ağrı
  • Ayak parmaklarında ani başlayan mor lekelenmeler
  • Giriş yerinde durmayan kanama ya da hızla büyüyen, atan bir şişlik
  • Giriş yerinde kızarıklık, akıntı ve ateş
  • Yürüme mesafesinin yeniden kısalması
  • İdrar miktarında belirgin azalma
  • Göğüs ağrısı ve nefes darlığı

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma: · Son güncelleme:

Sık sorulan sorular

Plak temizleme ile balonla açma arasındaki fark hasta açısından nedir?
Hasta açısından işlem deneyimi büyük ölçüde benzerdir: her ikisinde de kesi açılmaz, bölge uyuşturulur, kişi uyanıktır ve aynı gün ya da ertesi gün taburcu olunur. Fark damarın içinde olanlardadır. Balon, plağı ezerek damar duvarına bastırır; plak damarda kalır. Plak temizlemede ise plak kesilerek, kazınarak ya da aşındırılarak dışarı alınır; damarın iç çapı gerçekten genişler. Bu, sert ve kireçlenmiş damarlarda önemli bir farktır, çünkü bu plaklar balonla ezilemez. Buna karşılık işlem daha uzun sürer ve kopan parçaların denetimi için ek önlemler gerekir.
Ayrılan plak parçalarının damarda ilerlemesi nasıl engellenir?
Bunu önlemek için birkaç önlem birlikte kullanılır. Kullanılan kateterlerin bir bölümü, kestiği parçaları kendi içindeki hazneye toplar ve dışarı çıkarır. Bir bölümü ise çalışırken sürekli emme yapar, böylece kopan parçalar akıma karışmadan alınır. Yüksek hızda dönen elmas uçlu başlıklar plağı kan hücrelerinden küçük parçacıklara ayırır; bu parçacıklar dolaşımda süzülür. Bunlara ek olarak, işlem yapılan bölümün altına şemsiye biçiminde açılan bir koruma filtresi yerleştirilebilir; kopan parçalar bu filtrede tutulur ve filtre işlem bitince toplanarak çıkarılır. Bu önlemler yumuşak ve pıhtı içeren plaklarda özellikle önemlidir.
Sert ve kireçlenmiş damarlarda bu yöntem neden gündeme gelir?
Çünkü kireç, plağı sert ve esneksiz hale getirir. Balon şişirildiğinde bu plak ezilemez; damar ya hiç açılmaz ya da açıldıktan hemen sonra geri kapanır. Zorlanarak şişirilen balon, duvarda düzensiz ve derin yırtıklar oluşturabilir. Ayrıca kireçli bir duvara yerleştirilen stent tam oturmaz; teller arasında boşluk kalır ve bu, pıhtı oluşumunun ve erken daralmanın başlıca nedeni olur. Kireci aşındırarak uzaklaştırmak damarı daha düzenli açar, balonun duvara temasını iyileştirir ve ilaç kaplı balon kullanılacaksa ilacın geçişini artırır. Bu nedenle kireçli damarlarda bu yöntem öne çıkar.
İşlemden sonra aynı bölgeye balon veya stent eklenmesi neden gerekebilir?
Çünkü plak temizleme çoğu kez tek başına bir tedavi değil, damarı hazırlayan bir adımdır. Plak uzaklaştırıldıktan sonra damar yüzeyi düzgün ve yeterince geniş hale gelir; bu durumda uygulanan balon duvara daha iyi temas eder. İlaç kaplı balon kullanılacaksa, temizlenmiş bir yüzeyde ilacın duvara geçişi belirgin biçimde artar. Ayrıca plak temizlemeden sonra damarda hâlâ bir darlık kalmışsa balonla giderilir. Damar geri kapanıyorsa ya da duvarda akımı engelleyen bir yırtık oluşmuşsa stent yerleştirilir. Bu adımların sırası işlem sırasında, boya verilerek yapılan değerlendirmelere göre belirlenir.
Bu işlemden sonra ayakta ani ağrı olursa ne yapılmalıdır?
Ayakta ani başlayan ağrı, özellikle soğukluk, solukluk, morarma ve his kaybı eşlik ediyorsa beklenmeden başvurulmalıdır. Bu tablo, işlem yapılan bölümün pıhtıyla tıkandığını ya da kopan bir parçanın aşağıdaki ince damarlardan birini tıkadığını gösterebilir. Ayak parmaklarında ani ortaya çıkan mor lekelenmeler de aynı anlama gelir. Bu durumda zaman önemlidir; erken girişimle dolaşım geri kazanılabilir. Ağrı hafifse ve bacakta ısınma, karıncalanma biçimindeyse bu, akımın arttığını gösteren olağan bir duyum olabilir. Ayrımı kendiniz yapmaya çalışmak yerine hekiminize başvurmanız uygun olur.
Plak temizleme sonrası ilaç düzeni nasıl kurulur?
İşlemden sonra pıhtı önleyici ilaçlar kullanılır; bunlar temizlenen damar yüzeyinde pıhtı oluşmasını engeller. Aynı seansta stent yerleştirildiyse iki ilaç birlikte, belirlenen bir süre boyunca kullanılır; stent konmadıysa bu süre daha kısa tutulabilir. Buna ek olarak kan yağlarını düşüren tedavi hemen hemen her kişide sürdürülür; bu tedavi plağın yeniden birikmesini yavaşlatır. Tansiyon ilaçları ve şeker hastalığı tedavisi hedef değerlere göre düzenlenir. Bu ilaçlar yalnız işlem yapılan damarı değil, kalp ve beyin damarlarını da korur. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmamanız gerekir.
Bu yöntem damarın yeniden tıkanma sürecini nasıl etkiler?
Bu yöntem, yeniden tıkanma sürecini iki yönden etkiler. Olumlu yönü, plağın gerçekten uzaklaştırılması ve damarın iç çapının genişlemesidir; ayrıca duvara uygulanan zorlama azaldığı için iyileşme tepkisi daha sınırlı kalır. Temizlenmiş bir yüzeyde ilaç kaplı balonun etkisi de artar. Dikkat edilmesi gereken yönü ise, işlemin damar duvarında bir yaralanma oluşturmasıdır; aşırı temizlik yapılırsa duvar incelir ve iyileşme tepkisi güçlenir. Bu nedenle temizlik ölçülü yapılır. Yeniden tıkanmayı belirleyen asıl etkenler ise sigara, kan yağları, kan şekeri ve tansiyonun denetim altında olup olmadığıdır.
İşlemden sonra yürüme eğitimi ve fizik tedavi gerekir mi?
Evet, düzenli yürüyüş programı bu tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. İşlem damarı açar; ancak kasların dayanıklılığı ve bacaktaki yan dolaşımın gelişmesi düzenli egzersizle sağlanır. Program, giriş yeri iyileştikten birkaç gün sonra başlatılır. Başlangıçta günde birkaç kez, onar on beşer dakikalık yürüyüşler yapılır; ağrı başladığında durulur, geçince yeniden yürünür. Süre haftalar içinde artırılır. Programın bir uzman gözetiminde yürütülmesi daha iyi sonuç verir. Eklem sertliği, denge sorunu ya da eşlik eden ortopedik sorunlar varsa fizik tedavi desteği alınır. Ayakta yara varsa program buna göre düzenlenir.
Kasıktaki giriş yeri nasıl kapatılır ve evde nelere dikkat edilir?
Giriş yeri iki biçimde kapatılır: elle birkaç dakika güçlü bası uygulanarak ya da damarı içeriden veya dışarıdan kapatan özel bir düzenek yerleştirilerek. Bası uygulanan kişilerde birkaç saat sırtüstü yatılması ve o bacağın hareketsiz tutulması istenir. Evde dikkat edilecekler şunlardır: ilk günlerde ağır kaldırmamak, derin çömelmemek, ıkınmamak, kabızlıktan kaçınmak ve giriş yerini zorlayacak hareketlerden uzak durmak. Bölge her gün kontrol edilir. Kanama olursa bölgeye güçlü bası uygulanır ve yardım istenir. Hızla büyüyen, sert ya da atan bir şişlik, kızarıklık, akıntı ve ateş durumunda beklenmeden başvurulmalıdır.
Bu tedaviden sonra banyoya ne zaman girilebilir?
Duş almaya genellikle işlemden bir iki gün sonra, giriş yerindeki pansuman kaldırıldıktan sonra başlanabilir; kesin zamanlama işlemi yapan hekim tarafından belirtilir. Duş sırasında bölge ovulmaz, sabun köpüğü akıtılarak temizlenir ve sonrasında bastırılarak kurulanır. Ilık su kullanılır. Küvette uzun süre oturmak, havuz, deniz, hamam ve sauna ise giriş yeri tamamen kapanana kadar önerilmez; bu genellikle bir ile iki haftayı bulur. Erken suya girmek enfeksiyon riskini artırır. Bölgede kızarıklık, akıntı ya da açılma varsa duş öncesinde hekime danışılmalıdır.
Böbrek işlevleri sınırda olan kişilerde işlem nasıl planlanır?
Böbrek işlevleri sınırda olan kişilerde işlem daha dikkatli planlanır; çünkü bu işlemler uzun sürebilir ve daha çok boya maddesi gerektirebilir. Alınan önlemler şunlardır: işlemden önce ve sonra damardan sıvı verilerek böbrekler korunur; boya miktarı olabildiğince az tutulur ve gerektiğinde seyreltilir; boya gereksinimini azaltmak için damar içi ultrason kullanılır. Böbreğe zarar verebilecek ilaçlar geçici olarak kesilir; şeker hastalığı ilaçlarından bazıları belirli bir süre önce bırakılır. Çok geniş tıkanıklıklarda işlem birden fazla seansa bölünür. İşlemden sonra idrar miktarı ve böbrek değerleri izlenir.
Aynı hastada hem plak temizleme hem cerrahi girişim gerekmesi mümkün müdür?
Evet, mümkündür ve seyrek değildir. Damar hastalığı bacağın birden çok düzeyini tutabilir. Örneğin leğen düzeyindeki darlık damar içinden açılırken, uyluk düzeyindeki uzun tıkanıklık için açık ameliyatla damar köprüsü yapılabilir. Bu yaklaşıma birleşik tedavi denir ve aynı seansta ya da ayrı seanslarda uygulanabilir. Ayrıca önce damar içinden girişim yapılıp yeterli sonuç alınamazsa, sonraki aşamada ameliyat gündeme gelebilir. Tersi de olabilir: ameliyatla yapılan damar köprüsünde sonradan gelişen darlık, damar içinden temizlenebilir. Karar, damar haritası ve kişinin genel durumu birlikte değerlendirilerek verilir.
İşlemden sonra bacaktaki his değişikliği nasıl izlenir?
İşlemden sonra bacakta karıncalanma ve hafif uyuşma hissedilebilir; bu çoğu kez akımın artmasına bağlıdır ve günler içinde geçer. İzlem için birkaç noktaya bakılır: hissin hangi bölgede olduğu, yayılıp yayılmadığı, kas gücünde azalma eşlik edip etmediği ve ayak renginin nasıl olduğu. Uyuşmaya soğukluk, solukluk, morarma ve güçsüzlük eşlik ediyorsa bu akımın kesildiğini gösterir ve beklenmeden başvurulmalıdır. Uzun süren, giriş yerinden başlayıp bacağa yayılan uyuşma ise işlem sırasında bir sinirin etkilendiğini düşündürebilir; bu durumda değerlendirme yapılır. His değişikliğinin sınırlarını hekiminize tarif etmeniz yararlı olur.
Bu yöntemden sonra kontrol sıklığı neye göre belirlenir?
Kontrol sıklığı kişiye göre belirlenir. Belirleyici etkenler şunlardır: tıkanıklığın yaygınlığı ve hangi düzeyde olduğu, aynı seansta stent yerleştirilip yerleştirilmediği, ayakta yara bulunup bulunmadığı, şeker hastalığı ve böbrek yetmezliği varlığı, daha önce kaç kez girişim yapıldığı ve sigaranın bırakılıp bırakılmadığı. Olağan takvim, ilk bir iki hafta içinde muayene, ardından üçüncü ay, altıncı ay ve birinci yıl kontrolleridir; sonrasında yılda bir izlem sürdürülür. Riski yüksek olan kişilerde kontroller daha sık planlanır. Yakınmalar geri döndüğünde randevu beklenmeden başvurulması gerekir.
Plak temizleme sonrası beslenme düzeninde neler değişmelidir?
Beslenme, damar duvarındaki plağın yeniden birikmesini yavaşlatmak için düzenlenir. Doymuş yağ ve işlenmiş et tüketimi azaltılır; tereyağı, iç yağ, kızartma ve şarküteri ürünleri sınırlanır. Zeytinyağı gibi bitkisel yağlar tercih edilir. Haftada birkaç kez balık tüketilmesi önerilir. Sebze, meyve, tam tahıl ve baklagiller artırılır; bunlar hem lif hem koruyucu maddeler sağlar. Tuz azaltılır; bu, tansiyonun denetim altında tutulmasına yardım eder. Şeker ve şekerli içecekler sınırlanır. Fazla kilo varsa dengeli bir düzenle azaltılır. Bu düzenlemeler ilaçların yerine geçmez; onlarla birlikte yürütülür.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. World Health Organization (WHO) — Cardiovascular Diseases
  2. NHLBI (NIH) — Heart and Vascular Diseases
  3. MedlinePlus — Heart Diseases
  4. PubMed — Cardiovascular surgery
  5. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Cardiovascular Disease