Hemogram (Kansızlık ve Trombosit Sayısı)

Hemogram, kandaki hücrelerin sayısını ve özelliklerini gösteren temel bir tetkiktir. Alyuvarlar, akyuvarlar ve pıhtı hücreleri bu incelemede birlikte değerlendirilir. Kalp ve damar hastalıklarında hemogram, kansızlığın saptanması, kanama ve pıhtı eğiliminin değerlendirilmesi, enfeksiyon izlemi ve ameliyat öncesi hazırlık açısından vazgeçilmezdir. Basit bir kan alma işlemiyle yapılır ve sonuç kısa sürede çıkar.

Hemogram Nedir, Kalp ve Damar Açısından Hangi Değerleri Öne Çıkarır?

Hemogram, kandaki üç hücre grubunu birlikte değerlendirir.

Ölçülen Başlıca Değerler

• Alyuvar sayısı ve kandaki oksijen taşıyıcı proteinin düzeyi
• Kanın hücre oranını gösteren değer
• Alyuvarların büyüklüğü ve içerik yoğunluğu
• Akyuvar sayısı ve alt gruplarının dağılımı
• Pıhtı hücrelerinin sayısı ve büyüklüğü
• Alyuvarların büyüklük dağılımındaki farklılık

Kalp ve Damar Açısından Öne Çıkanlar

Damar hastalıklarında en çok üç değer öne çıkar. Birincisi, oksijen taşıyıcı proteinin düzeyidir; düşüklüğü kansızlığı gösterir ve kalbin yükünü artırır. İkincisi, pıhtı hücrelerinin sayısıdır; kanama ve pıhtı eğilimi açısından belirleyicidir. Üçüncüsü, akyuvar sayısıdır; enfeksiyonu ve iltihabi süreçleri yansıtır. Bunların yanında alyuvar büyüklüğü, kansızlığın nedenine yönelik ipucu verir.

Alyuvar Büyüklüğünün Anlamı

Alyuvarların ortalama büyüklüğü, kansızlığın nedenine yönelik önemli bir ipucudur. Hücreler olağandan küçükse demir eksikliği ya da kalıtsal bir kansızlık türü düşünülür. Olağandan büyükse B12 vitamini ve folik asit eksikliği, karaciğer hastalığı ve alkol kullanımı akla gelir. Büyüklük normalken kansızlık varsa, süregelen hastalıklara bağlı kansızlık, böbrek yetmezliği ve kanama düşünülür. Bu ayrım, hangi ek tetkiklerin isteneceğini belirler ve gereksiz inceleme yapılmasını önler. Ayrıca alyuvarların büyüklük dağılımındaki farklılık da değerlendirilir; bu değerin artması demir eksikliğini destekler.

Akyuvar Alt Grupları

Akyuvar sayısının yanında alt gruplarının dağılımı da bildirilir ve bu dağılım yol gösterir. Bakteri enfeksiyonlarında belirli bir grup belirgin biçimde artar. Virüs enfeksiyonlarında başka bir grup öne çıkar. Alerjik durumlarda ve bazı parazit hastalıklarında farklı bir grup yükselir. Ağır enfeksiyonlarda ise akyuvar sayısı yükselmek yerine düşebilir; bu, tablonun ağır olduğunu gösteren bir uyarıdır. Kortizon kullanımı dağılımı değiştirir. Bu nedenle sonuç, yalnız toplam sayıya bakılarak değil, alt gruplarla birlikte değerlendirilir.

Kansızlığın Kalbe Etkisi

Kansızlıkta kanın oksijen taşıma kapasitesi azalır. Dokular yeterli oksijeni alabilmek için kalbin daha hızlı ve daha güçlü çalışmasını gerektirir; kalp hızı artar ve kalp yükü büyür. Kalp damarlarında darlık bulunan bir kişide bu ek yük, göğüs ağrısını tetikleyebilir ve tabloyu ağırlaştırır. Kalp yetmezliği olanlarda ise kansızlık, yakınmaları belirgin biçimde artırır. Ayrıntılar kalp yetmezliği sayfasındadır.

Hangi Durumlarda Hemogram İstenir?

Hemogram, hemen her değerlendirmede istenen temel bir tetkiktir.

İstenen Durumlar

• Ameliyat ve girişim öncesi hazırlık
• Ameliyat sonrası izlem
• Kan sulandırıcı tedavi altında izlem
• Kanama yakınmalarının araştırılması
• Halsizlik, çabuk yorulma ve nefes darlığı
• Enfeksiyon kuşkusu ve ateş
• Kalp yetmezliğinin değerlendirilmesi
• Açıklanamayan çarpıntı
• Bacakta yara ve iyileşme izlemi
• Düzenli sağlık kontrolleri

Ameliyat Öncesi Değerlendirmede

Ameliyat öncesinde hemogram, birkaç soruya yanıt arar. Kansızlık var mı? Varsa ne kadar ağır ve nedeni ne? Pıhtı hücreleri yeterli mi? Gizli bir enfeksiyon belirtisi var mı? Bu bilgiler hem ameliyat riskinin hesaplanmasında hem kan hazırlığının planlanmasında kullanılır. Saptanan kansızlık, ameliyattan önce düzeltilmeye çalışılır.

Kan Sulandırıcı İzleminde

Kan sulandırıcı kullanan kişilerde hemogram düzenli olarak izlenir. Amaç, gizli bir kanamayı erken yakalamaktır; oksijen taşıyıcı proteinin düzeyindeki düşüş, henüz görünür bir kanama yokken bile uyarı verir. Ayrıca bazı pıhtı önleyici ilaçlar, pıhtı hücrelerinin sayısını düşürebilir; bu, ciddi bir yan etkidir ve izlemle yakalanır.

Hemogram Öncesinde Hazırlık Gerekir mi?

Özel bir hazırlık gerekmez.

Hazırlık Kuralları

• Aç kalmak gerekmez; panel isteniyorsa açlık önerilebilir.
• Günün herhangi bir saatinde kan verilebilir.
• İlaçların kesilmesi istenmez.
• Su içilmesinde sakınca yoktur; hatta önerilir.
• Ölçümden önce ağır egzersiz yapılmaması uygundur.
• Kullandığınız tüm ilaçlar bildirilir.
• Yakın zamanda kan verildiyse ya da alındıysa söylenir.
• Sigara kullanımı bildirilir.

Kan Alma İşlemi

Kan, kolun iç yüzündeki bir toplardamardan alınır. Bölge temizlenir, turnike kısa süre bağlanır ve damar belirginleştirilir; iğne girişi sırasında kısa süren bir batma hissedilir. İşlem birkaç dakikada tamamlanır. Hemogram için mor kapaklı özel bir tüp kullanılır ve bu tüpün belirtilen çizgiye kadar doldurulması gerekir. Aynı seansta diğer tetkikler için ayrı tüpler de alınabilir. Kan alındıktan sonra bölgeye pamuk bastırılır ve birkaç dakika basınç uygulanır; kan sulandırıcı kullanıyorsanız bu süreyi uzatmanız gerekir. Sonuç genellikle kısa sürede çıkar.

Sonucu Etkileyen Durumlar

Vücutta sıvı azaldığında kan koyulaşır ve hücre değerleri olduğundan yüksek çıkar; bu nedenle yeterli sıvı alınması istenir. Tersine, damardan bol sıvı verilen kişilerde değerler sulanma nedeniyle düşük görünür. Ağır egzersiz, gerginlik ve sigara akyuvar sayısını geçici olarak artırır. Ateşli hastalık ve enfeksiyon değerleri belirgin biçimde değiştirir. Bu nedenle sonuçlar, kişinin o andaki durumu göz önünde bulundurularak yorumlanır.

Hemogram İçin Alınan Kan Örneğinin Pıhtılaşmaması Neden Önemlidir?

Çünkü pıhtılaşan örnekte hücreler sayılamaz.

Sorunun Kaynağı

Hemogram, kandaki hücrelerin tek tek sayılması ilkesine dayanır. Örnek tüp içinde pıhtılaşırsa, hücreler pıhtının içine hapsolur ve sayıma girmez. Bu durumda özellikle pıhtı hücrelerinin sayısı yanlış düşük çıkar; bu, gerçekte olmayan bir kanama eğilimi izlenimi yaratır ve gereksiz tetkiklere, hatta ameliyatın ertelenmesine yol açabilir. Alyuvar ve akyuvar sayıları da etkilenir.

Alınan Önlemler

• Pıhtılaşmayı önleyen madde içeren özel tüp kullanılır.
• Tüp, belirtilen çizgiye kadar doldurulur.
• Tüp hemen ve yavaşça birkaç kez alt üst edilir.
• Sertçe çalkalanmaz; bu hücreleri parçalar.
• Damar zorlanmadan ve kan yavaş gelmeden alınır.
• Örnek bekletilmeden laboratuvara gönderilir.

Kan Yayması İncelemesi

Cihazın verdiği sayılar beklenmedik çıktığında ya da bir kan hastalığından kuşkulanıldığında, aynı örnekten bir kan yayması hazırlanır ve hücreler mikroskopta incelenir. Bu inceleme, cihazın veremediği ayrıntıları gösterir: alyuvarların biçimi ve içerik dağılımı, akyuvarların olgunluk düzeyi, olağandışı hücrelerin bulunup bulunmadığı ve pıhtı hücrelerinin kümelenip kümelenmediği değerlendirilir. Kalıtsal kansızlık türleri, bazı kan hastalıkları ve parazit hastalıkları bu yolla saptanabilir. Ayrıca cihazın yanlış saydığı durumlar bu incelemeyle düzeltilir; bu nedenle beklenmedik sonuçlarda yayma incelemesi istenir.

Raporda Yer Alanlar

Raporda her değer, laboratuvarın kendi normal aralığıyla yan yana bildirilir. Bu aralıklar yaşa ve cinsiyete göre değişir; çocuklarda ve gebelerde farklı sınırlar kullanılır. Cihazın olağandışı bir durum saptaması halinde rapora uyarı notu düşülür; örnekte pıhtı bulunması, hücrelerin parçalanmış olması ya da pıhtı hücrelerinin kümelenmiş olması bu kapsamdadır. Bu notlar önemsiz görünse de sonucun güvenilirliğini belirler. Eski sonuçlarınızın saklanması ve kontrollerinize getirilmesi, değerlerin kendi seyrinizle karşılaştırılmasını sağlar ve küçük değişikliklerin fark edilmesini kolaylaştırır.

Diğer Teknik Sorunlar

Kanın kötü alınması alyuvarların parçalanmasına yol açar; bu, bazı değerleri bozar ve kan tuzu ölçümlerini de etkiler. Serum takılı olan koldan örnek alınmaz; verilen sıvı kanı sulandırır ve tüm değerler düşük çıkar. Ender olarak, tüpteki maddeye bağlı olarak pıhtı hücreleri kümelenir ve cihaz tarafından sayılamaz; bu durumda farklı bir tüple örnek yinelenir. Laboratuvar bu sorunları saptar ve rapora yazar.

Kansızlık ve Trombosit Sayısı Kalp-Damar Girişimi Öncesinde Hangi Soruların Yanıtlanmasını Sağlar?

Bu iki değer, girişimin güvenliğiyle doğrudan ilgilidir.

Yanıtlanan Sorular

• Girişim sırasında kanama olasılığı ne kadar?
• Kan hazırlığı gerekli mi, ne kadar?
• Kansızlık ameliyat öncesinde düzeltilmeli mi?
• Kansızlığın nedeni araştırılmalı mı?
• Pıhtı hücreleri yeterli mi?
• Kan sulandırıcı tedavi güvenle sürdürülebilir mi?
• Gizli bir enfeksiyon belirtisi var mı?

Kansızlığın Önemi

Ameliyat öncesinde saptanan kansızlık, hem ameliyat sırasında kan verilme olasılığını artırır hem iyileşmeyi zorlaştırır. Bu nedenle planlı ameliyatlarda kansızlık önceden düzeltilmeye çalışılır. Bunun için önce nedeni araştırılır; en sık neden demir eksikliğidir ve bu çoğu kez gizli bir kanamaya işaret eder. Demir eksikliği saptanırsa yerine konur; gerektiğinde damardan demir verilir. Bu hazırlık, ameliyatın ertelenmesini gerektirebilir.

Kansızlığın Araştırılması

Kansızlık saptandığında neden mutlaka araştırılır; çünkü kansızlık bir hastalık değil, bir bulgudur. Önce alyuvar büyüklüğüne bakılır ve araştırma buna göre yönlendirilir. Demir düzeyi, demir bağlama kapasitesi ve vücut demir deposunu gösteren değer ölçülür. B12 vitamini ve folik asit düzeyleri bakılır. Böbrek işlevleri ve iltihap göstergeleri değerlendirilir. Demir eksikliği saptanırsa, özellikle erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda gizli bir kanama araştırılır; dışkıda gizli kan bakılır ve gerektiğinde sindirim sistemi incelenir. Tedavi, nedene yönelik olarak planlanır.

Pıhtı Hücrelerinin Önemi

Pıhtı hücrelerinin sayısı, kanamanın durdurulmasında belirleyicidir. Sayı belirli bir düzeyin altına indiğinde kanama eğilimi artar ve girişimler tehlikeli hale gelir; bu durumda hücre desteği gerekebilir. Tersine, sayının çok yüksek olması pıhtı oluşumunu kolaylaştırabilir ve altta yatan bir kan hastalığını düşündürür. Ayrıca bazı ilaçlar, sayı normal olsa bile bu hücrelerin işlevini bozar; bu, sayıyla görülmez.

Kanın Koyulaşması

Alyuvar sayısının ve kanın hücre oranının yüksek olması, kanın daha koyu ve daha zor akan bir yapıya bürünmesine yol açar. Bu durumda küçük damarlardan geçiş güçleşir ve pıhtı oluşma eğilimi artar. En sık neden sıvı azlığıdır; burada değerler yalnız görünürde yüksektir ve sıvı alımıyla düzelir. Gerçek artışa yol açan nedenler arasında sigara kullanımı, uyku sırasında solunum durması, ağır akciğer hastalıkları ve yüksek rakımda yaşamak bulunur. Ender olarak bir kan hastalığı söz konusudur; bu durumda diğer hücre grupları da artar ve ileri inceleme gerekir.

Ameliyat Sonrası İzlem

Ameliyat sonrasında hemogram düzenli olarak izlenir. Kan kaybı, verilen sıvıların sulandırıcı etkisi ve izlem için sık kan alınması nedeniyle değerlerde düşüş beklenir; bu düşüş genellikle ölçülüdür ve iyileşmeyle birlikte düzelir. Asıl dikkat edilen nokta düşüşün hızıdır; hızlı ve süren bir düşüş, sürmekte olan bir kanamayı düşündürür ve araştırılır. Akyuvar sayısı ameliyattan sonra yükselir; bu beklenen bir yanıttır, ancak düşmeye başladıktan sonra yeniden yükselmesi enfeksiyondan kuşkulandırır. Pıhtı hücreleri de izlenir ve ilaçlara bağlı düşüş açısından değerlendirilir.

Sonuca Göre Yapılacaklar

Değerler uygunsa plan sürdürülür. Kansızlık saptanırsa nedeni araştırılır: demir, B12 vitamini ve folik asit düzeyleri bakılır, dışkıda gizli kan aranır ve gerektiğinde sindirim sistemi incelenir. Pıhtı hücreleri düşükse nedeni araştırılır ve kullanılan ilaçlar gözden geçirilir. Akyuvar yüksekliğinde enfeksiyon odağı aranır. Her durumda sonuçlar önceki değerlerle karşılaştırılır.