İçeriğe geç
Özel Koru Ankara Hastanesi · Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Hastalık

Periferik Anevrizmalar (Diz Arkası ve Kasık Damarı Baloncukları)

Diz arkası ve kasık atardamarlarında baloncuk biçiminde genişleme. Pıhtı atma ve tıkanma açısından önem taşır; iki taraflı araştırılır.

Kol ve bacak atardamarlarının bir bölümünün balon gibi genişlemesine periferik anevrizma denir. En sık diz arkasındaki damarda görülür; kasık, uyluk, kol ve boyun damarlarında da ortaya çıkabilir. Karın aortundaki genişlemelerden farklı olarak burada asıl tehlike yırtılma değildir; genişlemiş bölümde biriken pıhtının kopup alt damarları tıkaması ve bacağın aniden kansız kalmasıdır. Bu nedenle küçük görünen bir genişleme bile önemli olabilir.

Periferik Anevrizma Nedir, Damarda Baloncuk Nasıl Oluşur?

Atardamarın duvarı üç katmandan oluşur; ortadaki katman esnekliği ve dayanıklılığı sağlar. Bu katman zayıfladığında damar, içerideki basıncın etkisiyle dışa doğru genişler ve bir kese oluşturur.

Damar Duvarı Neden Zayıflar?

Damar duvarının orta katmanı, esnek liflerden ve bu lifleri bir arada tutan bir ağdan oluşur. Damar her kalp atımında genişler ve geri toplanır; bu esneklik, kanın kesintisiz akmasını sağlar. Zamanla bu liflerin yapısı bozulur; duvar basınç dalgasını sönümleyemez hale gelir ve önce esneyerek genişler, sonra incelir. İncelen duvar aynı basınca daha az dayanır ve genişleme kendi kendini hızlandıran bir döngüye girer. Diz arkasında bu sürece mekanik bir etken eklenir: diz her büküldüğünde damar gerilir ve katlanır, bu tekrarlayan hareket duvarı ayrıca zorlar.

İki Farklı Genişleme Biçimi

Gerçek genişlemede damar duvarının üç katmanı da genişlemiştir; kese damarın kendisinden oluşur. Yalancı genişlemede ise damar duvarında bir delik vardır; sızan kan çevre dokuda bir boşluk oluşturur ve bu boşluk damarla bağlantılıdır. Yalancı genişlemeler çoğu kez iğneli işlemler, travma ve dikiş hatlarındaki sorunlar sonrasında görülür; hızla büyüyebilir ve yırtılma açısından daha yüklüdür. İki durumun tedavisi farklıdır; bu nedenle ayrım görüntülemeyle yapılır.

Asıl Tehlike Neden Pıhtıdır?

Genişlemiş bölümde kan akımı yavaşlar ve girdap yapar; bu durgunlukta damar duvarına yapışan katman katman bir pıhtı birikir. Bu pıhtıdan kopan küçük parçalar aşağıdaki ince damarları tek tek tıkar; süreç sinsi ilerler ve ayak damar yatağı fark edilmeden daralır. Bir gün büyük bir parça koptuğunda ya da genişleme tümüyle pıhtıyla dolduğunda bacak aniden kansız kalır. Alt damarlar önceden tıkandığı için bu tablo, olağan bir tıkanmadan daha ağır seyreder. Ayrıntılar ani damar tıkanıklığı sayfasındadır.

En Sık Nerede Görülür?

Bacaktaki genişlemelerin büyük bölümü diz arkasındaki damarda yer alır. Bu bölge, diz her büküldüğünde damarın gerildiği ve katlandığı bir noktadır; bu tekrarlayan hareket duvarı zorlar. İkinci sırada kasık damarındaki genişlemeler gelir. Kol tarafında koltuk altı ve köprücük kemiği altındaki damarlar, boyun bölgesinde ise şah damarı etkilenebilir. Karın içinde dalak ve bağırsak damarlarında da genişlemeler görülebilir.

Diz Arkası ve Kasık Damarındaki Genişlemeler Neden Gelişir?

Nedenler, genişlemenin gerçek ya da yalancı olmasına göre farklılık gösterir.

Gerçek Genişlemenin Nedenleri

  • Damar sertliği: En sık nedendir; duvarı zayıflatarak genişlemeye yol açar.
  • Ailesel eğilim: Damar duvarının yapısındaki genel bir zayıflık aile içinde görülebilir.
  • Bağ dokusu hastalıkları: Damar duvarının yapı taşlarını bozan kalıtsal hastalıklar
  • Damar duvarı iltihabı: Bazı romatizmal hastalıklar
  • Tekrarlayan mekanik zorlanma: Diz arkasında dizin sürekli bükülmesi, koltuk altında göğüs çıkışındaki sıkışma
  • Enfeksiyon: Damar duvarına yerleşen mikroplar duvarı eritebilir

Yalancı Genişlemenin Nedenleri

En sık neden, kasık atardamarından yapılan girişimlerdir; anjiyografi ve kalp kateterizasyonu sonrasında damardaki delik tam kapanmazsa kan çevre dokuya sızar. Kan sulandırıcı kullanımı, kilo fazlalığı, damarın kireçli olması ve işlem sonrası yeterli bası uygulanmaması bu olasılığı artırır. İkinci neden travmadır: delici yaralanmalar, kırık uçlarının damarı zedelemesi ve ameliyat sırasındaki zedelenmeler. Üçüncü neden, daha önce yapılan bir damar onarımında dikiş hattının zamanla gevşemesidir.

Enfeksiyona Bağlı Genişlemeler

Damar duvarına yerleşen mikroplar duvarı eriterek genişlemeye yol açabilir; bu tablo diğerlerinden farklı davranır. Genişleme hızlı büyür, ağrılıdır, çevresinde kızarıklık ve şişlik bulunur ve ateş eşlik eder. Kan tetkiklerinde iltihap göstergeleri yükselir. Kaynak çoğu kez kalp iç zarı iltihabı, damar içine yerleştirilmiş bir kateter ya da damar yoluyla madde kullanımıdır. Bu tabloda yırtılma olasılığı yüksektir ve beklemeye uygun değildir; tedavide uzun süreli antibiyotik tedavisiyle birlikte cerrahi onarım gerekir. Bu bölgeye yapay damar konması iltihap nedeniyle uygun olmayabilir; kişinin kendi toplardamarı tercih edilir.

Birlikte Bulunma Eğilimi

Bu genişlemeler tek başına ortaya çıkmaz; damar duvarının yapısındaki genel bir zayıflığın belirtisidir. Diz arkası genişlemesi saptanan kişilerde karşı bacakta da genişleme bulunma olasılığı yüksektir; ayrıca karın aortunda genişleme sık eşlik eder. Tersine, karın aortunda genişleme saptanan kişilerde diz arkası damarlar da değerlendirilir. Bu nedenle bir bölgede genişleme bulunduğunda damar ağacının tamamı taranır.

Periferik Anevrizmaların Belirtileri Nelerdir?

Genişlemelerin önemli bir bölümü hiçbir yakınma vermez ve rastlantısal olarak saptanır.

Elle Fark Edilen Bulgular

Diz arkasında ya da kasıkta, elle hissedilen ve parmak altında atım veren yumuşak bir şişlik en tipik bulgudur. Şişliğin nabızla birlikte atması, onu diğer şişliklerden ayırır. Üzerine steteskop konduğunda sürekli bir uğultu duyulabilir. Zayıf kişilerde bu şişlik gözle de fark edilebilir. Kişi çoğu kez bu şişliği kendisi bulur ve bir kist ya da lenf bezi sanır.

Pıhtı Atmaya Bağlı Belirtiler

  • Ayak parmaklarında ani başlayan mor, ağrılı lekelenmeler
  • Yürüme mesafesinin giderek kısalması
  • Ayakta soğukluk ve solukluk
  • Ayak nabızlarının zayıflaması ya da kaybolması
  • İyileşmeyen parmak yaraları
  • Bacakta ani soğuma, solma, şiddetli ağrı, uyuşma ve güç kaybı

Basıya Bağlı Belirtiler

Diz arkasındaki genişleme büyüdüğünde komşu yapılara bası yapabilir. Toplardamara bası, bacakta tek taraflı şişliğe ve toplardamar pıhtısına benzer bir tabloya yol açar. Sinire bası, bacağın arkasında ağrı, uyuşma ve ayak bileğini kaldırmakta güçlük yapar. Kasıktaki büyük genişlemeler, uyluğun iç yüzüne yayılan ağrı ve his değişikliğine neden olabilir. Bu bulgular, genişlemenin belirgin boyuta ulaştığını gösterir.

Periferik Anevrizmalar Hangi Tetkiklerle Saptanır?

Değerlendirmenin amacı, genişlemeyi ölçmek, içindeki pıhtıyı görmek ve alt damarların durumunu belirlemektir.

Kullanılan Yöntemler

  • Arteriyel doppler ultrason: İlk basamaktır; genişlemenin çapını, içindeki pıhtıyı ve akımı gösterir. Işın içermez ve izlemde kullanılır.
  • BT anjiyografi: Genişlemenin uzanımını, duvar yapısını ve alt damarların açıklığını ayrıntılı gösterir; girişim planı bu görüntülerle yapılır.
  • Kateterle anjiyografi: Alt damarların ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde kullanılır.
  • Manyetik rezonans anjiyografi: Işın içermez; seçilmiş kişilerde tercih edilir.
  • Karın aortu ultrasonu: Eşlik eden genişlemeler taranır.
  • Toplardamar ultrasonu: Bacakta şişlik varsa pıhtı ayırt edilir.

Muayenede Nelere Bakılır?

Muayene, iki bacağın karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesiyle başlar. Diz arkası ve kasık bölgeleri elle yoklanır; atım veren bir şişlik aranır. Bu muayene diz hafif bükülü ve kaslar gevşek durumdayken yapılır; gergin bir bacakta genişleme fark edilmeyebilir. Tüm nabızlar, yani kasık, diz arkası, ayak sırtı ve iç bilek düzeylerinde ayrı ayrı değerlendirilir; alt nabızların zayıflaması pıhtı atmış olabileceğini düşündürür. Ayak parmakları renk değişikliği ve yara açısından incelenir. Karın da muayene edilir; göbek çevresinde atım veren bir kitle aranır. Kollar ve boyun da gözden geçirilir.

Ayırıcı Tanı

Diz arkasındaki şişlik, çok daha sık görülen bir eklem kisti olabilir; bu kist eklem sıvısının arkaya doğru birikmesiyle oluşur, atım vermez ve ultrasonda kolayca ayırt edilir. Kasıktaki şişlik ise fıtık, lenf bezi büyümesi ya da iltihaplı bir odak olabilir. Bu ayrım basit bir ultrason incelemesiyle yapılır; bu nedenle ele gelen her şişlikte bu inceleme istenir. Atım veren bir şişliğe iğne yapılması ya da boşaltılmaya çalışılması kesinlikle doğru değildir.

Rastlantısal Saptama

Bu genişlemelerin önemli bir bölümü, başka bir nedenle yapılan bir incelemede saptanır: diz ağrısı için çekilen bir manyetik rezonans, karın ağrısı için yapılan bir ultrason, bacak şişliği için istenen bir doppler ya da damar hastalığı için çekilen bir tomografi. Karın aortunda genişleme saptanan kişilerde yapılan taramada da bulunabilir. Bu nedenle bu incelemelerin raporlarında damar çaplarının belirtilmesi değerlidir.

Periferik Anevrizma Büyürse Ne Olur, Hangi Belirtide Acil Başvuru Gerekir?

Genişleme büyüdükçe içindeki pıhtı miktarı artar ve kopma olasılığı yükselir.

Tedavi Kararı

Karar, çap, içinde pıhtı bulunup bulunmadığı, alt damarların durumu ve yakınmalar birlikte değerlendirilerek verilir. Yakınma vermeyen, küçük ve içinde pıhtı bulunmayan genişlemeler izlenebilir. Çap girişim eşiğine ulaşmışsa, içinde belirgin pıhtı varsa, alt damarlarda tıkanma izleri saptanmışsa, kontrollerde büyüme görülmüşse ya da yakınma başlamışsa onarım gündeme gelir. Bu kararda alt damarların açık olması önemlidir; tıkandıkça onarımın şansı azalır, bu da erken karar vermeyi destekler. Ayrıntılar periferik anevrizma ameliyatı sayfasındadır.

Girişim Yöntemleri

Onarımda iki yol izlenebilir. Cerrahi yöntemde genişlemiş bölüm akımın dışına alınır ve araya kişinin kendi toplardamarından bir köprü konur; büyük genişlemelerde kese açılarak içindeki pıhtı boşaltılır. İkinci yol, kasıktan girilerek genişleyen bölümün içine kumaşla kaplı bir stent yerleştirilmesidir; bu yöntemde kesi yapılmaz ve iyileşme kısadır, ileri yaştaki ve ameliyatı taşıması güç olan kişilerde öne çıkar. Buna karşılık diz arkası her bükülüşte hareket eden bir bölge olduğu için buraya yerleştirilen yapı katlanma açısından daha yüklüdür. Karar, damar yapısı, alt damarların durumu ve kişinin genel durumu birlikte değerlendirilerek verilir.

Kasıktaki Yalancı Genişlemeler

Bu yapılar farklı ele alınır. Küçük ve akımı sınırlı olanlar, ultrason eşliğinde dışarıdan uzun süreli bası uygulanarak ya da içine pıhtılaştırıcı bir madde verilerek kapatılabilir. Büyük, hızla büyüyen, cildi zorlayan, sinire bası yapan ya da kanaması süren yapılarda cerrahi onarım yapılır. Bu genişlemelerin yırtılma olasılığı gerçek genişlemelere göre daha yüksektir; bu nedenle beklemek uygun değildir.

İzlem

İzlenmeye karar verilen kişilerde doppler ultrason belirli aralıklarla yinelenir; çap, içindeki pıhtı ve alt damarların durumu değerlendirilir. Aynı incelemede karşı bacak da gözden geçirilir ve karın aortu belirli aralıklarla taranır. Sigara kesin olarak bırakılmalı; tansiyon ve kan yağları hedef değerlerde tutulmalıdır. Pıhtı oluşumunu azaltan ilaçlar verilir. Kişiye, ayakta ani bir renk değişikliği ya da bacakta ani soğuma gelişirse beklemeden başvurması gerektiği anlatılır.

Acil Başvuru Gerektiren Belirtiler

  • Bacakta ani soğuma, solma, şiddetli ağrı, uyuşma ve güç kaybı
  • Ayak parmaklarında ani morarma ve ağrılı lekelenme
  • Diz arkasında ya da kasıkta hızla büyüyen, gergin ve ağrılı şişlik
  • Şişlik üzerindeki cildin gerilmesi, morarması ve incelmesi
  • Bacakta ani ve belirgin şişlik
  • Ayakta yeni bir yara açılması
  • Yürüme mesafesinin aniden kısalması

Bu belirtilerde beklenmeden başvurulmalıdır; alt damarların açık kaldığı erken dönemde yapılan girişimin sonucu belirgin biçimde daha iyidir.

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma: · Son güncelleme:

Sık sorulan sorular

Diz arkasında ele gelen atımlı şişlik ne anlama gelir?
Diz arkasında elle hissedilen ve parmak altında nabızla birlikte atan yumuşak bir şişlik, o bölgedeki atardamarın genişlediğini düşündürür ve değerlendirilmesi gerekir. Atım vermesi, onu diğer şişliklerden ayıran temel özelliktir; üzerine steteskop konduğunda sürekli bir uğultu da duyulabilir. Kişi çoğu kez bu şişliği kendisi bulur ve bir kist sandığı için önemsemez. Oysa bu bulgu, içinde pıhtı biriken ve alt damarları tıkayabilecek bir yapıyı gösterebilir. Bu nedenle şişliğe iğne yapılmamalı, boşaltılmaya çalışılmamalı ve masaj uygulanmamalıdır; basit bir ultrason incelemesi tanıyı koyar. Aynı incelemede karşı bacak da değerlendirilir.
Diz arkası anevrizması ile diz arkası kisti nasıl ayrılır?
Ayrım basit bir ultrason incelemesiyle kolayca yapılır. Diz arkası kisti, eklem sıvısının arka tarafa doğru birikmesiyle oluşan içi sıvı dolu bir yapıdır; atım vermez, üzerinde uğultu duyulmaz, diz bükülüp gerildiğinde büyüklüğü değişir ve genellikle eklem hastalığı öyküsü eşlik eder. Damar genişlemesi ise nabızla birlikte atar, ultrasonda içinde kan akımı ve çoğu kez katmanlı pıhtı görülür. Bu ayrım kritiktir; çünkü kist sanılarak iğne yapılması ya da boşaltılmaya çalışılması ciddi bir kanamaya yol açabilir. Bu nedenle diz arkasındaki her şişlikte, işlem yapılmadan önce ultrason istenmelidir.
Periferik anevrizma iki bacakta birden görülür mü?
Evet, sık olarak iki bacakta birden görülür. Bunun nedeni, bu genişlemelerin tek başına bir bölgesel sorun değil, damar duvarının yapısındaki genel bir zayıflığın belirtisi olmasıdır. Bir bacakta diz arkası genişlemesi saptandığında karşı bacakta da bulunma olasılığı yüksektir; bu nedenle karşı taraf mutlaka incelenir. İki taraflı genişleme saptanması, damar duvarındaki zayıflığın daha yaygın olduğunu düşündürür ve karın aortunun taranmasını daha da gerekli kılar. İzlemde de her iki bacak birlikte değerlendirilir; girişim gerektiğinde ameliyatlar aynı seansta değil, aralarında bir süre bırakılarak planlanır.
Diz arkası anevrizması olan kişide karın aortu da incelenir mi?
Evet, mutlaka incelenir. Diz arkası genişlemesi bulunan kişilerde karın aortunda da genişleme bulunma olasılığı toplumun genelinden belirgin biçimde yüksektir. Bu birliktelik, her iki bölgedeki genişlemenin aynı yapısal zeminden kaynaklanmasıyla açıklanır. Karın aortundaki genişleme, diz arkasındakinden farklı olarak yırtılma açısından yük taşır ve yırtıldığında yaşamı doğrudan tehdit eder; üstelik hiçbir yakınma vermeden büyür. Bu nedenle erken saptanması değerlidir. Tarama basit bir karın ultrasonuyla yapılır; ışın içermez ve kısa sürer. Tersine, karın aortunda genişleme saptanan kişilerde de diz arkası damarların değerlendirilmesi istenir.
Kasıkta atımlı şişlik her zaman anevrizma anlamına gelir mi?
Hayır, her zaman anevrizma anlamına gelmez; ancak atım veren bir şişlik her durumda değerlendirilmelidir. Kasıkta ele gelen şişliklerin nedenleri arasında fıtık, büyümüş lenf bezleri, iltihaplı bir odak, yağ dokusu kitleleri ve damar genişlemeleri bulunur. Ayırt edici özellik, şişliğin nabızla birlikte atmasıdır; ancak zayıf kişilerde altındaki damarın atımı, üzerindeki bir kitleye de aktarılabilir ve yanıltıcı olabilir. Bu nedenle ayrım ultrasonla yapılır. Kasıkta atım veren şişliğin özel bir nedeni, daha önce yapılan bir anjiyografi ya da kateter işlemi sonrasında oluşan yalancı genişlemedir; bu bilgi öyküde sorgulanır.
Anjiyografi sonrası kasıkta oluşan şişlik neyi gösterir?
Anjiyografi ya da kalp kateterizasyonu sonrasında kasıkta ortaya çıkan şişlik, çoğu kez damardaki delikten çevre dokuya sızan kanın oluşturduğu bir birikimdir. Bu birikim kendiliğinden gerileyen bir morarma biçiminde olabileceği gibi, damarla bağlantısı süren bir yalancı genişleme de olabilir. Ayırt edici bulgular, şişliğin atım vermesi, üzerinde sürekli bir uğultu duyulması, gergin ve ağrılı olması ile giderek büyümesidir. Bu durumda beklenmeden başvurulmalıdır; tanı ultrasonla konur. Küçük olanlar bası ya da içine verilen bir maddeyle kapatılabilir; büyük, hızla büyüyen ve cildi zorlayan yapılarda cerrahi onarım gerekir. Kan sulandırıcı kullananlarda bu olasılık daha yüksektir.
Periferik anevrizma ağrı yapar mı?
Çoğu genişleme ağrı yapmaz; bu, geç fark edilmesinin başlıca nedenidir. Ağrı ortaya çıktığında birkaç olasılık düşünülür. Birincisi, genişlemenin komşu bir sinire bası yapmasıdır; bu durumda ağrı bacağın arkasına yayılır ve uyuşma ile güçsüzlük eşlik eder. İkincisi, genişlemenin içindeki pıhtıdan kopan parçaların ayak damarlarını tıkamasıdır; bu durumda ağrı parmaklarda ve ayakta hissedilir, morarma eşlik eder. Üçüncüsü, genişlemenin hızla büyümesi ya da duvarında ayrılma gelişmesidir; bu, bölgede ani ve şiddetli ağrıya yol açar ve acil bir durumdur. Yalancı genişlemeler ise gergin oldukları için genellikle ağrılıdır.
Periferik anevrizma bacakta uyuşmaya yol açar mı?
Evet, yol açabilir. Diz arkasındaki genişleme büyüdüğünde, o bölgeden geçen sinirlere bası yapabilir. Bu durumda bacağın arka yüzünde ve baldırda ağrı, uyuşma, karıncalanma ve ayak bileğini yukarı kaldırmakta güçlük görülebilir. Tablo, bel fıtığına bağlı sinir sıkışmasıyla karıştırılabilir; ancak burada bulgular dizden aşağıya sınırlıdır ve bel ağrısı eşlik etmez. İkinci bir mekanizma, genişlemeden kopan parçaların bacak sinirlerini besleyen küçük damarları tıkamasıdır. Üçüncüsü, bacağın kansız kalmasına bağlı his değişiklikleridir. Bu nedenle bacakta açıklanamayan uyuşma ve güçsüzlükte diz arkası bölgesi de muayene edilmelidir.
Periferik anevrizması olan kişide ani bacak soğuması neden tehlikelidir?
Çünkü bu kişilerde bacak, olağan bir damar tıkanıklığından daha kötü bir durumla karşı karşıyadır. Genişlemenin içinden yıllar boyunca kopan küçük parçalar, alt damarları tek tek tıkamış ve ayak damar yatağını fark edilmeden daraltmış olabilir. Bu nedenle ana damar da tıkandığında, kanın ulaşabileceği alternatif bir yol kalmaz ve doku hızla zarar görür. Ayrıca köprü kurulabilecek sağlam bir hedef damar bulmak güçleşir; bu, girişimin şansını azaltır. Bu nedenle bilinen bir diz arkası genişlemesi olan kişide bacakta ani soğuma, solma ve güç kaybı gelişmesi acil bir durumdur; beklenmeden başvurulmalı ve genişleme bilgisi ekibe hemen söylenmelidir.
Periferik anevrizmalar ultrason ile hangi aralıklarla izlenir?
İzlem aralığı, genişlemenin çapına, içinde pıhtı bulunup bulunmadığına ve önceki ölçümlere göre belirlenir. Küçük, pıhtısız ve kararlı seyreden genişlemelerde aralık uzun tutulur. Çap girişim eşiğine yaklaştıkça, içinde pıhtı görüldükçe ve kontroller arasında büyüme saptandıkça aralık kısalır. Her incelemede karşı bacak da değerlendirilir; karın aortu ise ayrıca belirli aralıklarla taranır. Ölçümlerin karşılaştırılabilmesi için aynı yöntemin ve mümkünse aynı merkezin kullanılması, önceki raporların saklanması istenir. Ayakta yeni bir renk değişikliği, yürüme mesafesinde kısalma ya da nabızlarda zayıflama saptanırsa kontrol zamanı beklenmez.
Periferik anevrizması olan kişi spor yapabilir mi?
Çoğu kişide belirgin bir spor kısıtlaması gerekmez; yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi etkinlikler sürdürülebilir. Bu genişlemelerde asıl tehlike yırtılma değil pıhtı olduğu için, karın aortundaki genişlemelerde uygulanan katı kısıtlamalar burada geçerli değildir. Buna karşılık dizin sürekli ve zorlamalı biçimde bükülüp gerildiği etkinlikler, diz arkasındaki genişlemeyi mekanik olarak zorlayabilir; bu nedenle derin çömelme, ani sıçrama ve çarpışmalı sporlar sınırlanabilir. Bölgeye doğrudan darbe gelme olasılığı bulunan sporlar da önerilmez. Kasıktaki yalancı genişlemelerde ise kese kapanana kadar ağır etkinliklerden kaçınılır. Sınırlar kişiye özel belirlenir.
Periferik anevrizması olan kişide bacakta şişlik olur mu?
Olabilir. Diz arkasındaki genişleme büyüdüğünde, hemen komşusundaki toplardamara bası yapabilir; bu, bacaktan kan dönüşünü engelleyerek tek taraflı şişliğe yol açar. Tablo, derin toplardamar pıhtısına çok benzer: bacak şişer, gerginleşir ve ağrır. Bu benzerlik nedeniyle bacak şişliğiyle başvuran kişilerde yapılan ultrasonda, beklenmedik biçimde damar genişlemesi saptanabilir. Ayrıca bası, toplardamarda gerçek bir pıhtı oluşmasına da zemin hazırlayabilir; bu durumda iki tablo bir arada bulunur. Bu nedenle tek taraflı bacak şişliğinde diz arkası bölgesi de değerlendirilmeli ve ultrasonda atardamar çapı ölçülmelidir.
Kol damarlarında da anevrizma görülür mü?
Evet, görülür; ancak bacaktakilere göre daha seyrektir. Kolda en sık koltuk altı ve köprücük kemiği altındaki damarlarda ortaya çıkar. Bu bölgedeki genişlemelerin özel bir nedeni, göğüs çıkışında damarın fazladan bir kaburga ya da sert bir bant tarafından dıştan sıkıştırılmasıdır; sürekli zorlanma damar duvarını zayıflatır ve genişlemeye yol açar. Bu nedenle kolda saptanan bir genişlemede göğüs çıkışı mutlaka değerlendirilir ve tedavi planına basının kaldırılması eklenir. Kol genişlemelerinde de asıl tehlike pıhtıdır; kopan parçalar el ve parmak damarlarını tıkayarak ani soğuma, morarma ve ağrılı lekelenmelere yol açar. Boyun damarındaki genişlemeler ise beyin dolaşımı açısından değerlendirilir.
Periferik anevrizmalar ailede görülür mü?
Evet, ailesel eğilim gösterir. Bu genişlemeler, damar duvarının yapısındaki genel bir zayıflıktan kaynaklanır ve bu zayıflık aile içinde aktarılabilir. Ailede damar genişlemesi öyküsü bulunan kişilerde hem karın aortunda hem bacak damarlarında genişleme görülme olasılığı toplumun genelinden yüksektir. Bu nedenle tanı konan kişinin birinci derece yakınlarında, özellikle erkek kardeşlerde karın aortu ultrasonla taranır. Damar duvarının yapı taşlarını bozan kalıtsal bağ dokusu hastalıklarında ise genişlemeler genç yaşta ve birden fazla bölgede ortaya çıkar; bu kişilerde genetik değerlendirme ve aile taraması ayrıca planlanır.
Periferik anevrizma genellikle nasıl fark edilir?
Çoğu genişleme rastlantısal olarak fark edilir. En sık yollar şunlardır: kişinin diz arkasında ya da kasıkta elle bir şişlik fark etmesi, muayene sırasında hekimin atım veren bir kitle saptaması, başka bir nedenle yapılan bir ultrason ya da tomografide damar çapının geniş ölçülmesi ve karın aortunda genişleme saptanan kişide yapılan taramada bulunması. Bir başka yol, ayakta ani morarma, yürüme mesafesinde kısalma ya da bacakta ani soğuma gibi pıhtıya bağlı bir olay yaşandığında yapılan araştırmadır; bu durumda tanı geç konmuş olur. Diz ağrısı nedeniyle çekilen bir manyetik rezonansta da saptanabilir; bu nedenle rapor ayrıntılı okunmalıdır.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. NHLBI (NIH) — Aortic Aneurysm
  2. MedlinePlus — Aortic Aneurysm
  3. PubMed — Aortic aneurysm repair
  4. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Aortic Aneurysm