Varis Ameliyatı (Stripping ve Flebektomi)

Bacaktaki yüzeyel toplardamarların kapakçıkları bozulduğunda kan aşağı doğru geri kaçar, damarlar genişler ve kıvrılarak cilt altında belirginleşir. Varis ameliyatı, bu geri kaçağı taşıyan ana toplardamarın çıkarılması ve kabarık damar paketlerinin küçük deliklerden alınması işlemidir. Isı ve yapıştırıcıyla çalışan kapalı yöntemlerin yaygınlaşmasına karşın, belirli damar yapılarında ve ileri olgularda bu ameliyat halen geçerliliğini korumaktadır.

Varis Ameliyatı Nedir ve Bozulmuş Toplardamar Neden Çıkarılır?

Bacaktaki toplardamar sistemi iki katmandan oluşur: kasların arasında seyreden derin damarlar ve cilt altındaki yüzeyel damarlar. Kanın büyük bölümünü derin sistem taşır; yüzeyel damarlar ise küçük bir payı üstlenir.

Geri Kaçak Nasıl Oluşur?

Toplardamarların içinde, kanın yalnız yukarı doğru akmasını sağlayan tek yönlü kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar bozulduğunda kan ayakta durulduğunda aşağı doğru geri kaçar ve damar içindeki basınç yükselir. Yüksek basınç damar duvarını genişletir, alttaki kapakçıkları da bozar ve süreç kendi kendini besleyerek ilerler. Sonuçta damar kıvrılarak genişler, bacakta ağırlık hissi, ağrı, kramp, şişlik ve ilerleyen dönemde cilt değişiklikleri ortaya çıkar. Ayrıntılar varis sayfasındadır.

Damarın Çıkarılması Neden Zarar Vermez?

Çıkarılan damar, zaten görevini yapamayan ve içindeki kanı aşağı kaçıran bir damardır; yani sisteme katkı sağlamak yerine yük bindirmektedir. Bacaktaki kan dönüşünün büyük bölümünü derin sistem taşır ve bu sistem sağlamsa yükü rahatlıkla üstlenir. Bu nedenle ameliyat öncesinde derin sistemin açık ve çalışır olduğu ultrasonla mutlaka doğrulanır; derin sistemde tıkanıklık varsa yüzeyel damar çıkarılmaz, çünkü o damar bir kaçış yolu işlevi görüyor olabilir.

Varis Ameliyatı Kimlere Uygulanır, Kararı Hangi Bulgular Belirler?

Karar, yakınmaların ağırlığı, damarın yapısı ve ultrason bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.

Ameliyat Kararını Destekleyen Bulgular

• Ana toplardamarda belirgin geri kaçak bulunması
• Damarın çok geniş, çok kıvrımlı ve yüzeye çok yakın seyretmesi
• Geniş ve kabarık varis paketleri bulunması
• Bacakta ağırlık, ağrı, kramp ve şişliğin günlük yaşamı etkilemesi
• Ciltte kahverengileşme, sertleşme ve iyileşmeyen yara gelişmesi
• Varis damarında yineleyen iltihap ve pıhtı atakları
• Varisten kanama öyküsü
• Isı ya da yapıştırıcı yöntemlerinin uygun olmaması

Yakınmalar Ne Zaman Ameliyat Gerektirir?

Varis, yalnız görünüm sorunu olarak kaldığında tedavi zorunlu değildir; karar kişinin beklentisine göre verilir. Buna karşılık bacakta gün sonunda artan ağırlık ve ağrı, gece krampları, ayak bileğinde şişlik ve huzursuz bacak hissi günlük yaşamı etkiliyorsa tedavi önerilir. Ciltte kahverengi renk değişikliği, sertleşme, kaşıntılı egzama benzeri döküntü ve iyileşmeyen yara ise ilerlemiş bulgulardır; bu aşamada tedavi ertelenmemelidir. Varis damarında yineleyen iltihap, sertleşme ve damardan kanama öyküsü de girişim gerekçesidir. Bu nedenle karar, yalnız damarın görünümüne değil, yakınmalara ve cilt bulgularına göre verilir.

Kapalı Yöntemler Varken Ameliyat Neden Seçilir?

Isı ve yapıştırıcıyla çalışan yöntemler, damarın içine ince bir kateter yerleştirilerek uygulanır ve damar yerinde bırakılarak kapatılır; ayrıntılar endovenöz lazer sayfasındadır. Bu yöntemler çoğu kişide ilk seçenektir. Buna karşılık damar çok geniş, çok kıvrımlı, cilde çok yakın ya da bölüm bölüm genişlemişse kateter ilerletilemez ya da ısının cilde zarar verme olasılığı artar. Daha önce kapalı yöntem uygulanmış ve damar yeniden açılmışsa, damarın içinde eski pıhtı izleri varsa ve çok sayıda büyük paket bulunuyorsa cerrahi öne çıkar. Karar, ultrason bulgularına göre verilir.

Ameliyatın Uygun Olmadığı Durumlar

Derin toplardamar sisteminde tıkanıklık bulunması, bacakta etkin bir iltihap olması, atardamar dolaşımının ileri düzeyde bozulmuş olması ve gebelik durumunda işlem ertelenir ya da farklı bir plan yapılır. Ağır pıhtılaşma bozukluğu bulunan kişilerde hazırlık ayrıca yapılır. Bu nedenle ameliyat kararı yalnız görünüme değil, ayrıntılı bir ultrason incelemesine dayanır.

Varis Ameliyatı Öncesinde Hangi Damarın Çıkarılacağı Nasıl Belirlenir?

Bu ameliyatın en önemli hazırlığı, ayakta yapılan ayrıntılı bir toplardamar ultrasonudur.

Ultrasonda Neye Bakılır?

• Derin sistemin durumu: Açık mı, eski pıhtı izi var mı, kapakçıkları çalışıyor mu
• Ana yüzeyel damarların çapı: Kasıktan ayak bileğine kadar ölçülür
• Geri kaçağın varlığı ve süresi: Ayakta, bacağa uygulanan bası kaldırıldığında kanın ne kadar süre geri aktığı ölçülür
• Kaçağın başladığı nokta: Kasıkta mı, diz arkasında mı, yoksa bacağın ortasındaki bir bağlantı damarında mı
• Bağlantı damarları: Derin ve yüzeyel sistemi birleştiren damarlarda kaçak olup olmadığı
• Damarın seyri ve derinliği: Cilde çok yakın seyreden bölümler belirlenir

İşaretleme

Ameliyat sabahı kişi ayakta dururken, kabarık damar paketleri ve çıkarılacak damarın seyri cilt üzerine kalemle işaretlenir. Bu işaretleme önemlidir; kişi masaya yattığında ve bacak yükseltildiğinde damarlar boşalır ve görünmez hale gelir. İşaretlerin silinmemesi için ameliyat sabahı duş alınmaz ve bölgeye krem sürülmez. İşaretleme, gereksiz kesi yapılmasını önler ve tüm paketlerin alınmasını sağlar.

Hazırlık

Ameliyattan önce kan tetkikleri yapılır ve anestezi görüşmesi gerçekleştirilir. Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda düzen belirlenir. Bacakta cilt iltihabı, mantar ya da açık yara varsa önce tedavi edilir. Uygun basınçta bir varis çorabı önceden temin edilir ve ölçüsü alınır. Ameliyat sabahı aç gelinir ve bacaklar temiz olacak biçimde hazırlanır.

Ameliyat Öncesi Anestezi Değerlendirmesi

Ameliyattan önce anestezi ekibi kişiyi ayrıca değerlendirir. Kullanılan tüm ilaçlar, bitkisel ürünler ve besin destekleri sorgulanır; bunların bir bölümü kanamayı artırdığı için önceden bırakılır. Daha önce geçirilen ameliyatlar ve anestezi sırasında yaşanan sorunlar not edilir. Belden yapılan anestezi düşünülüyorsa bel bölgesi değerlendirilir ve kan sulandırıcı kullanımı sorgulanır; bu yöntem kan sulandırıcı kullanan kişilerde uygun olmayabilir. Kalp ve akciğer hastalığı bulunanlarda ek tetkikler istenebilir. Ameliyat sabahı aç kalma süresi ve hangi ilaçların alınacağı bu görüşmede net olarak söylenir.

Damarın Çıkarılması ve Kabarık Varislerin Alınması Nasıl Yapılır?

İşlem, belden yapılan anestezi ya da genel anestezi altında gerçekleştirilir; sınırlı girişimlerde bölgesel uyuşturma yeterli olabilir.

Ameliyatın Aşamaları

• Kasık kesisi: Kasık kıvrımında küçük bir kesiyle yüzeyel damarın derin damara döküldüğü nokta bulunur.
• Yan dalların bağlanması: Bu noktada birleşen yan dallar tek tek bağlanır; bu adım, varisin yinelemesini azaltan en önemli aşamalardan biridir.
• Damarın bağlanması: Yüzeyel damar, derin damara döküldüğü yerin hemen yanından bağlanır ve kesilir.
• Alt kesi: Damarın çıkarılacağı alt sınırda, genellikle diz düzeyinde küçük bir kesi yapılır.
• Damarın çıkarılması: Damarın içinden esnek bir tel geçirilir, uçları damara sabitlenir ve damar bu telle ters çevrilerek ya da uçtaki bir başlıkla birlikte çekilerek çıkarılır.
• Paketlerin alınması: İşaretlenen kabarık damarlar, birkaç milimetrelik deliklerden özel kancalarla tutularak parça parça alınır.
• Bağlantı damarları: Kaçak yapan bağlantı damarları varsa ayrıca bağlanır.
• Kapanış: Kasıktaki kesi katman katman dikilir; küçük delikler çoğu kez dikilmeden kapatılır.
• Sargı: Bacak, ayak parmaklarından kasığa kadar elastik bandajla sarılır.

Ağrı ve Morluğun Azaltılması

Damarın çıkarıldığı tünel boyunca kanama olması, morluğun başlıca nedenidir. Bunu azaltmak için çıkarma işlemi sırasında bacak yükseltilir, tünel boyunca dışarıdan bası uygulanır ve işlem bitiminde bacak sıkıca sarılır. Damarın yalnız diz düzeyine kadar çıkarılması, ayak bileğine kadar çıkarılmasına göre hem morluğu hem sinir etkilenmesini azaltır; bu nedenle günümüzde çoğu kişide diz düzeyi sınır alınır. Kesilerin küçük tutulması ve dokuların nazik ele alınması da iyileşmeyi hızlandırır.

Kapalı Yöntemlerle Birlikte Uygulanması

Günümüzde bu ameliyat çoğu kez tek başına değil, karma biçimde uygulanır. Ana damarın uygun bir bölümü ısı ya da yapıştırıcıyla kapatılırken, kapalı yöntemin ulaşamadığı çok kıvrımlı bölümler ve kabarık paketler küçük deliklerden alınır. Bu yaklaşım hem kesi sayısını azaltır hem sonucu iyileştirir. Karar, ultrason haritasına göre kişiye özel verilir.

Varis Ameliyatından Sonra İyileşme ve Takip Nasıl Olur?

İyileşme genellikle hızlıdır; buna karşılık morluk ve şişliğin tümüyle geçmesi haftalar alır.

İlk Günler

Ameliyattan sonra ilk gece bacak yükseğe kaldırılarak dinlenilir. Anestezinin etkisi geçtiğinde, belirli aralıklarla kısa yürüyüşler başlatılır; erken hareket, pıhtı oluşumunu önleyen en etkin önlemdir. Ertesi gün sargılar çıkarılır ve varis çorabı giydirilir. Kişi çoğu kez aynı gün ya da ertesi gün taburcu edilir. Evde de her gün düzenli yürüyüş yapılması, uzun süre ayakta durmaktan ve hareketsiz oturmaktan kaçınılması istenir.

Çorap Kullanımı ve Yara Bakımı

Varis çorabı, hekimin belirlediği süre boyunca gün içinde giyilir ve gece çıkarılır. Çorap, şişliği azaltır, morluğun dağılmasını hızlandırır ve rahatlık sağlar. Kasıktaki dikişler belirlenen sürede alınır; küçük deliklerin üzerindeki bantlar kendiliğinden düşene kadar yerinde bırakılır. Banyo için verilen süre beklenir; izin verildikten sonra kısa duş alınır, kesiler ovulmaz ve bastırılmadan kurulanır. Küvet, havuz ve deniz, kesiler tümüyle kapanana kadar önerilmez.

Erken Dönemde Görülebilecek Sorunlar

Bu ameliyattan sonra bazı sorunlar görülebilir. Damarın çıkarıldığı tünel boyunca kan birikmesi en sık karşılaşılan durumdur ve morluk olarak fark edilir; büyük birikintiler boşaltılabilir. Kasık kesisinde lenf sıvısı birikmesi görülebilir, çünkü bölge lenf düğümlerine komşudur. Yara yerinde iltihap seyrektir ve şeker hastalığı ile kilo fazlalığı bulunanlarda daha sıktır. Baldırın iç yüzünde his değişiklikleri, komşu duyu sinirinin gerilmesine bağlıdır. Yüzeyel damarlarda sertleşme ve hassasiyet, işlem sonrası pıhtılaşmaya bağlı olabilir ve çorapla geriler. Derin damarda pıhtı seyrektir; erken hareket ve çorap bu olasılığı azaltır.

Beklenen Değişiklikler

Damarın çıkarıldığı hat boyunca morluk ve sertlik olağandır; morluk birkaç hafta içinde renk değiştirerek kaybolur, sertlik daha uzun sürebilir. Bacakta hafif şişlik görülür ve çorapla azalır. Ayak bileği ve baldırın iç yüzünde uyuşma ya da karıncalanma olabilir; bu, damara komşu ince duyu sinirlerinin etkilenmesine bağlıdır ve çoğu kişide zamanla geriler. Küçük deliklerin izleri aylar içinde solar. Kılcal damar görünümleri bu ameliyatla geçmez; ayrıca tedavi gerektirir.

Yinelemeyi Azaltmak

Varis, altta yatan eğilim sürdüğü için yıllar içinde farklı damarlarda yeniden ortaya çıkabilir. Bunu azaltmak için kilo denetimi, düzenli yürüyüş, uzun süre hareketsiz ayakta durmaktan ve oturmaktan kaçınma, oturarak çalışanlarda ara verip yürüme ve gerektiğinde bası çorabı kullanımı önerilir. Ayakları dinlendirirken yükseğe kaldırmak, sıcak ortamlarda uzun süre kalmaktan kaçınmak ve ayak bileği egzersizleri yapmak yararlıdır. Kontroller aksatılmamalıdır.

İzlem ve Uyarıcı Belirtiler

Kontrol muayenesi, dikişlerin alınması ve iyileşmenin değerlendirilmesi için kısa süre sonra yapılır. Doppler ultrason, yakınma sürüyorsa ya da yeni damarlar belirginleşmişse istenir. Bacakta tek taraflı ve hızla artan şişlik, baldırda gerginlik ve ağrı, ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı pıhtı açısından uyarıcıdır; bu durumda beklenmeden başvurulmalıdır. Kesi yerinden akıntı gelmesi, ateş, yayılan kızarıklık ve durdurulamayan kanama da gecikmeden bildirilmelidir.