Triküspit Kapak Yetmezliği
Sağ kalbin kapağının tam kapanmaması. Karında şişkinlik, bacaklarda ödem ve boyun damarlarında dolgunluk görülür.
Triküspit kapak yetmezliği, sağ kulakçık ile sağ karıncık arasındaki kapağın kasılma sırasında tam kapanamaması ve kanın bir bölümünün akciğerlere gitmek yerine geriye, kulakçığa kaçmasıdır. Kaçan kan vücuttan dönen kanın önünü tıkar; toplardamarlarda basınç yükselir ve sıvı dokular arasında birikmeye başlar.
Triküspit Kapak Yetmezliği Nedir, Sağ Kalpte Ne Olur?
Triküspit kapak üç yaprakçıktan oluşur ve halka biçimindeki bir tabana oturur. Yaprakçıklar ince iplikçiklerle sağ karıncık içindeki küçük kaslara bağlıdır. Kapağın kapanabilmesi için yaprakçıkların sağlam olması, halkanın genişlememiş olması ve karıncığın biçiminin korunmuş olması gerekir. Bu ögelerden birinin bozulması, yaprakçık kenarlarının birbirine tam oturmamasına ve kaçağa yol açar.
Kaçak Vücutta Hangi Zinciri Başlatır?
Sağ karıncık kasıldığında kanın bir bölümü akciğerlere gitmek yerine kulakçığa döner. Kulakçıktaki basınç yükselir ve bu basınç, vücuttan kalbe dönen büyük toplardamarlara yansır. Boyun damarlarında dolgunluk ortaya çıkar; karaciğer kanla dolarak büyür; bağırsak duvarında ödem oluşur. Yerçekimi nedeniyle sıvı önce ayak bileklerinde, sonra bacaklarda birikir; ilerleyen dönemde karın boşluğunda toplanır. Bu nedenle triküspit kaçağı, bir kapak sorunundan çok tüm vücudu ilgilendiren bir dolaşım sorunu gibi belirti verir.
Neden Uzun Süre Fark Edilmez?
Sağ kalp, sol kalbe göre düşük basınç altında çalışır ve genişleyerek uyum sağlama yeteneği yüksektir. Kaçak arttıkça sağ kulakçık büyür, artan hacmi düşük basınçla karşılar ve kişi uzun süre yakınmasız kalır. Yakınmalar ortaya çıktığında ise bunlar nefes darlığından çok karın şişkinliği, iştahsızlık ve bacak ödemi biçiminde olduğu için sindirim sistemi ya da böbrek hastalıklarına bağlanabilir. Bu nedenle tanı gecikebilir. Boyun damarlarındaki dolgunluk, gode bırakan bacak ödemi ve büyümüş karaciğerin bir arada bulunması tabloyu ayırt etmeye yardımcı olur.
Birincil ve İkincil Kaçak Ayrımı
Kaçakların büyük bölümü ikincildir; yani kapağın kendisi sağlamdır, sorun sağ karıncığın ve kapak halkasının genişlemesindedir. Bu genişleme çoğu zaman sol kalpteki bir hastalığa ya da akciğer damarlarındaki basınç artışına bağlıdır. Birincil kaçakta ise sorun doğrudan kapaktadır: yaprakçıkta yırtılma, iplikçik kopması, iltihaba bağlı doku kaybı ya da doğuştan yapı farklılığı bulunur. Bu ayrım tedaviyi belirler; ikincil kaçakta altta yatan nedenin tedavisi en az kapak kadar önemlidir.
Kaçağın Derecesi Nasıl Belirlenir?
Kaçak hafif, orta ve ileri olarak basamaklandırılır. Değerlendirmede kaçak huzmesinin genişliği, kapak düzeyindeki en dar noktanın ölçüsü, kapak halkasının çapı, sağ kulakçık ve karıncığın ölçüleri, karaciğer toplardamarlarında ters akım olup olmadığı ve sağ karıncığın kasılma gücü birlikte yorumlanır. Çok hafif, sızıntı düzeyindeki kaçaklar sağlıklı kişilerin büyük bölümünde görülür ve hastalık sayılmaz. Ölçümler solunumla değişebildiği için, kaydın benzer koşullarda yapılması istenir.
Triküspit Kapak Kaçağı Hangi Nedenlerle Gelişir?
Nedenler iki başlıkta toplanır: kapağın kendisini bozan nedenler ve sağ karıncık ile halkayı genişleten nedenler.
İkincil Kaçağa Yol Açan Nedenler
- Sol kalp hastalıkları: Mitral kapak darlığı, mitral kapak yetmezliği ve kalp yetmezliği, akciğer damarlarındaki basıncı yükselterek sağ kalbi zorlar.
- Akciğer hastalıkları: Uzun süreli akciğer hastalıkları ve akciğer embolisi sonrası gelişen basınç artışı sağ karıncığı genişletir.
- Uzun süren düzensiz ritim: Atriyal fibrilasyon, sağ kulakçığı ve kapak halkasını genişletir.
- Sağ karıncık kası hastalıkları: Kasın zayıflaması, kapağın asıldığı yapıları aşağı çekerek kaçağa yol açar.
Birincil Kaçağa Yol Açan Nedenler
- Kalp pili ve şok cihazı telleri: Kapaktan geçen tel, yaprakçığın hareketini engelleyebilir ya da zamanla yaprakçığa yapışarak kaçağa neden olabilir.
- Kapak iltihabı: Kalp kapağı iltihabı sırasında yaprakçıkta delinme ya da doku kaybı gelişir.
- Geçirilmiş romatizmal ateş: Yaprakçıkların kalınlaşıp büzüşmesine yol açar; ayrıntılar romatizmal kalp hastalığı sayfasındadır.
- Göğüs travması: Ani ve şiddetli darbe, iplikçiklerin kopmasına neden olabilir.
- Doğumsal yapı farklılıkları: Yaprakçıkların normalden aşağıda yerleşmesi gibi durumlar doğuştan kaçağa yol açar.
- Kalp içi girişimler: Sağ kalpten yapılan biyopsi ve benzeri işlemler sırasında yaprakçık zedelenebilir.
Triküspit Kapak Yetmezliğinin Belirtileri Nelerdir?
Hafif ve orta kaçakta çoğu kişi yakınmasızdır. Yakınmalar, sağ kalbin yükü karşılayamadığı dönemde ortaya çıkar ve genellikle kalp dışı yakınmalar gibi algılanır.
Başlıca Yakınmalar
- Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik: Gün içinde artar, sabahları azalır; parmakla bastırıldığında iz kalır.
- Karında şişkinlik ve gerginlik: Karın boşluğunda sıvı toplanmasına bağlıdır; pantolonun dar gelmesiyle fark edilir.
- Erken doyma ve iştahsızlık: Karaciğerin büyümesi ve bağırsak duvarındaki ödem nedeniyle görülür.
- Sağ üst karın bölgesinde dolgunluk hissi: Büyüyen karaciğerin zarını germesiyle oluşur.
- Boyunda kabarık damarlar: Otururken bile görülebilen belirgin damar dolgunluğu tipiktir.
- Halsizlik ve çabuk yorulma: Akciğerlere ve dolayısıyla vücuda giden kan miktarı azaldığı için görülür.
- Çarpıntı: Genişleyen kulakçıkta gelişen düzensiz ritme bağlıdır.
Muayene Bulguları
Muayenede boyun damarlarında dolgunluk, karaciğerde büyüme ve bacaklarda gode bırakan ödem saptanır. Karaciğere bastırıldığında boyun damarlarındaki dolgunluğun artması, sağ kalp yükünün arttığını gösteren değerli bir bulgudur. Kalbin kasılma döneminde, göğsün alt kenarında duyulan ve derin nefes almakla belirginleşen bir üfürüm tipiktir; üfürümün solunumla değişmesi, kaçağın sağ taraftan kaynaklandığını düşündürür. İleri olgularda karın boşluğunda sıvı ve karaciğerde hassasiyet bulunur.
Triküspit Kapak Kaçağı Hangi Tetkiklerle Değerlendirilir?
Değerlendirmenin amacı kaçağın derecesini ölçmek, mekanizmasını belirlemek, sağ karıncığın işlevini saptamak ve altta yatan nedeni ortaya koymaktır.
Ekokardiyografi
Ekokardiyografi temel incelemedir. Yaprakçıkların yapısı, kapak halkasının çapı, kaçağın derecesi, sağ kulakçık ve karıncığın ölçüleri, sağ karıncığın kasılma gücü ve akciğer atardamarındaki basınç değerlendirilir. Alt ana toplardamarın genişliği ve solunumla değişip değişmediği ölçülerek sağ kalp basıncı hakkında bilgi edinilir. Kapaktan geçen kalp pili teli varsa, telin yaprakçıkla ilişkisi ayrıca incelenir.
Ek İncelemeler
- Yemek borusundan ekokardiyografi: Yaprakçık yapısının ayrıntılı görülmesi ve girişim planı için istenir.
- Kardiyak MR: Sağ karıncığın hacim ve işlev ölçümünde en duyarlı yöntemdir.
- EKG ve ritim holteri: Düzensiz ritim ve sağ kalp yükünün izleri saptanır.
- Akciğer grafisi: Kalp gölgesi ve akciğer durumu değerlendirilir.
- Akciğer BT anjiyografi: Akciğer damarlarında pıhtı kuşkusunda istenir.
- Karaciğer işlev testleri ve karın ultrasonu: Karaciğer büyüklüğü, karın boşluğundaki sıvı ve karaciğer hasarı değerlendirilir.
- BNP ve NT-proBNP ile böbrek işlev testleri: Kalp üzerindeki yük ve organ etkilenmesi izlenir.
Triküspit Kapak Yetmezliği İlerlerse Ne Olur, Ne Zaman Hekime Başvurulmalıdır?
İlerleyen kaçakta sağ kulakçık ve karıncık genişler; genişleme halkayı daha da açtığı için kaçak kendi kendini besleyen bir döngüye girer. Uzun süren yük altında karaciğerde kalıcı hasar gelişebilir, böbrek işlevleri bozulabilir ve beslenme durumu kötüleşir. Bu nedenle girişim kararı, sağ karıncığın gücü bozulmadan ve organ hasarı yerleşmeden verilmeye çalışılır.
İzlem Nasıl Yürütülür?
Hafif kaçağı olan ve yakınmasız kişilerde kontroller seyrek planlanır. Orta kaçakta aralık kısalır; ileri kaçakta düzenli izlem gerekir. Her kontrolde kilo, bacak ödemi, karın çevresi ve boyun damarları değerlendirilir; ekokardiyografi ölçümleri önceki kayıtlarla karşılaştırılır. Kapak halkasının çapındaki artış, sağ karıncığın genişlemesi ve kasılma gücündeki azalma, aralığın kısaltılmasını ve girişim seçeneklerinin gözden geçirilmesini gerektirir. Evde günlük tartı tutulması, sıvı birikiminin erken fark edilmesini sağlar.
Tedavi Seçenekleri Nelerdir?
İlaç tedavisinin temeli idrar söktürücülerdir; biriken sıvıyı azaltarak yakınmaları hafifletirler. Tuz kısıtlaması ve sıvı düzeni bu tedaviyi tamamlar. İkincil kaçakta altta yatan nedenin tedavisi önceliklidir: sol kalp hastalığı, akciğer hastalığı ya da düzensiz ritim düzeltildiğinde kaçak da azalabilir. Kalıcı çözüm gerektiğinde öncelik kapağın onarılmasıdır; ayrıntılar triküspit kapak tamiri sayfasındadır. Kapak ileri derecede harap olmuşsa değişim gündeme gelir. Sol taraftaki kapak için ameliyat planlanan hastalarda triküspit kapak aynı seansta ele alınır; bu yaklaşım ikinci bir ameliyat gereksinimini azaltır. Cerrahi riski yüksek seçilmiş hastalarda kateter yoluyla uygulanan onarım yöntemleri de değerlendirilebilir.
Girişim Zamanlaması Nasıl Belirlenir?
Zamanlama, kaçağın derecesi ile sağ karıncığın işlevi birlikte değerlendirilerek belirlenir. Sol taraftaki bir kapak için ameliyat planlanan hastada, orta düzeydeki kaçak ya da genişlemiş kapak halkası bile aynı seansta ele alınır; bunun nedeni, tek başına yapılacak bir triküspit ameliyatının daha yüksek yük taşımasıdır. İzole kaçakta ise yakınmaların varlığı, sağ karıncığın genişlemesi, kasılma gücündeki azalma ve karaciğer ile böbrek işlevlerindeki bozulma dikkate alınır. Girişimin çok geciktirilmesi, organ hasarı yerleştikten sonra elde edilecek yararı azaltır. Bu nedenle izlemde yalnız kapak ölçümleri değil, organ işlevleri de kaydedilir.
Sıvı Tedavisinin Dengesi Neden Önemlidir?
İdrar söktürücü tedavi biriken sıvıyı azaltarak yakınmaları hafifletir; ancak dozun fazla olması tansiyon düşüklüğüne, böbrek işlevlerinde bozulmaya ve kan tuz dengesinde bozukluğa yol açabilir. Sağ kalp yetmezliğinde karıncığın yeterli kanla dolması gerektiği için, aşırı sıvı kaybı kalbin gönderdiği kan miktarını da azaltır. Bu nedenle doz, günlük tartı, idrar miktarı, tansiyon ve kan değerleri birlikte izlenerek ayarlanır. Hastanın kendi kendine doz artırıp azaltmaması, buna karşılık kilo ve idrar miktarını kaydederek hekime bildirmesi istenir. Potasyum ve sodyum düzeyleri düzenli olarak kontrol edilir.
Günlük Yaşamda Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Her sabah aynı koşullarda tartılmak ve birkaç günde belirgin kilo artışını bildirmek
- Tuz tüketimini sınırlamak ve hazır gıdalardan kaçınmak
- Hekimin belirttiği sıvı düzenine uymak
- Bacakları gün içinde arada yukarı kaldırmak
- İdrar söktürücüleri düzenli saatlerde kullanmak ve kendiliğinden doz değiştirmemek
- Uzun süre hareketsiz oturmamak ve düzenli kısa yürüyüşler yapmak
- Diş ve ağız bakımına özen göstermek
Muayeneye Gelirken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Son haftalara ait günlük tartı kayıtlarının, evde ölçülen tansiyon değerlerinin ve kullanılan ilaç listesinin getirilmesi istenir. İdrar söktürücü kullanılıyorsa hangi saatte ve hangi dozda alındığı, son dönemde doz değişikliği yapılıp yapılmadığı belirtilmelidir. Bacak şişliğinin gün içinde nasıl değiştiği, karın çevresinde artış olup olmadığı ve yürüme mesafesindeki değişiklik not edilirse muayene daha verimli olur. Önceki ekokardiyografi raporları ile karaciğer ve böbrek değerlerini gösteren kan tetkikleri de getirilmelidir. Kalp pili ya da şok cihazı varsa cihaz kartı yanda bulunmalıdır.
Hekime Başvurulması Gereken Durumlar
- Birkaç günde iki üç kilodan fazla artış
- Bacaklarda hızla ilerleyen şişlik ve karında gerginlik
- Nefes darlığının artması ve yatarken sıkıntı
- Sağ üst karın bölgesinde ağrı, bulantı ve iştahsızlık
- Yeni başlayan düzensiz çarpıntı ya da bayılma
- İdrar miktarında belirgin azalma
- Ciltte ya da göz aklarında sararma
Kaçağın derecesi, mekanizması ve sağ kalbe etkisi kişiden kişiye değiştiği için izlem ve tedavi kararı, muayene ile görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek verilir. Altta yatan nedenin belirlenmesi, tedavinin yönünü belirleyen en önemli adımdır.
Tıbbi inceleme: Op. Dr. Emre Aygün · Yayımlanma: · Son güncelleme:
Sık sorulan sorular
Triküspit kaçağı olan kişide karında şişlik neden olur?
Boyun damarlarının kabarık görünmesi bu kapakla ilgili midir?
Hafif triküspit kaçağı kalp ultrasonunda herkeste görülür mü?
Triküspit kaçağı olan kişide karaciğer neden etkilenir?
Bu kapak kaçağı akciğer hastalığına bağlı olabilir mi?
Triküspit kaçağı olan kişide bacak şişliği neden akşam artar?
Sol kalp kapağı hastalığı triküspit kaçağına yol açar mı?
Triküspit kaçağı olan kişide iştahsızlık görülür mü?
Kalp pili teli bu kapakta kaçağa neden olur mu?
Triküspit kaçağı olan kişide kilo artışı sıvı toplanmasına mı bağlıdır?
Bu hastalıkta yüzde ve göz çevresinde şişlik olur mu?
Triküspit kaçağı olan kişide tuz tüketimi şikâyetleri etkiler mi?
Kaçak derecesi nefes alıp verirken değişir mi?
Triküspit kaçağı olan kişi uzun uçuş yapabilir mi?
Bu kapak sorunu ritim bozukluğuyla birlikte görülür mü?
Kaynakça
Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.
- NHLBI (NIH) — Heart Valve Diseases
- MedlinePlus — Heart Valve Diseases
- PubMed — Valvular heart disease surgery
- StatPearls (NCBI Bookshelf) — Valvular Heart Disease