Pulmoner Kapak Hastalıkları

Pulmoner kapak hastalıkları, sağ karıncık ile akciğer atardamarı arasındaki kapağın yeterince açılamaması ya da tam kapanamaması durumlarını kapsar. Bu kapak, kalbin akciğerlere kan gönderdiği çıkışta yer alır ve düşük basınçlı bir bölgede çalışır. Hastalıkların büyük bölümü doğuştandır; bir bölümü ise çocuklukta yapılan kalp ameliyatlarının ardından ortaya çıkar.

Pulmoner Kapak Hastalıkları Nedir?

Pulmoner kapak üç yaprakçıktan oluşur. Sağ karıncık kasıldığında açılır, kan akciğer atardamarına geçer; kasılma bittiğinde kapanarak kanın geri dönmesini engeller. Bu düzen iki biçimde bozulabilir: kapak yeterince açılmazsa darlık, tam kapanmazsa kaçak ortaya çıkar. İki bozukluk ayrı ayrı ya da birlikte bulunabilir.

Darlıkta Ne Olur?

Kapak açıklığı daraldığında sağ karıncık, aynı miktarda kanı akciğerlere gönderebilmek için daha yüksek basınç üretmek zorunda kalır. Bu yüke uyum olarak karıncık duvarı kalınlaşır. Kalınlaşma bir süre işe yarar ve kişi uzun yıllar yakınmasız kalabilir. Ancak kalınlaşan kas gevşeme yeteneğini yitirir; karıncığın dolması güçleşir ve sağ kulakçık üzerindeki yük artar. İleri darlıkta akciğerlere giden kan miktarı azalır; efor sırasında çabuk yorulma ve baş dönmesi ortaya çıkar.

Kaçakta Ne Olur?

Kapak tam kapanmadığında, akciğer atardamarına gönderilen kanın bir bölümü gevşeme sırasında karıncığa geri döner. Karıncık her atımda fazladan hacim almak zorunda kalır ve zamanla genişler. Sağ karıncık genişlemeye uyum sağlama yeteneği yüksek bir odacıktır; bu nedenle kaçak yıllarca sessiz seyredebilir. Ancak genişleme belirli bir sınırı aştığında kasılma gücü azalır ve bu değişimin geri dönmesi güçleşir. Genişleyen karıncık, triküspit kapağın halkasını da açarak ikinci bir kaçağa yol açabilir; ayrıntılar triküspit kapak yetmezliği sayfasındadır.

Darlığın ve Kaçağın Derecesi Nasıl Belirlenir?

Darlık, kapaktan geçerken kanın hızlandığı düzeye ve sağ karıncık ile akciğer atardamarı arasındaki basınç farkına bakılarak hafif, orta ve ileri olarak basamaklandırılır. Kaçak ise huzmenin genişliği, akciğer atardamarında ters yönde akım olup olmadığı ve sağ karıncığın hacmindeki artışa göre değerlendirilir. Bu kapakta kaçağın derecesini tek başına ekokardiyografiyle ölçmek güç olabilir; bu nedenle karar sınırdaysa manyetik rezonans ile geri kaçan hacim sayısal olarak hesaplanır. Ölçümlerin aynı yöntemle tekrarlanması ve önceki kayıtlarla karşılaştırılması izlemin temelini oluşturur.

Pulmoner Kapak Darlığı ve Kaçağı Neden Gelişir?

Nedenler, darlık ve kaçak için büyük ölçüde farklıdır. Darlık çoğunlukla doğuştandır; kaçak ise sıklıkla geçirilmiş bir girişimin ya da akciğer damarlarındaki basınç artışının sonucudur.

Darlığın Nedenleri

• Doğumsal kapak yapısı farklılığı: Yaprakçıkların birbirine yapışık olması ya da kapağın kubbe biçiminde açılması en sık nedendir.
• Doğumsal kalp hastalıklarının parçası olarak: Fallot tetralojisi gibi durumlarda darlık tablonun bir bileşenidir.
• Geçirilmiş romatizmal ateş: Seyrek görülür; genellikle diğer kapaklarla birlikte etkilenme söz konusudur.
• Kapak üstü ya da altı düzeyde daralma: Kapağın kendisi normalken çıkış yolunda daralma bulunabilir.

Kaçağın Nedenleri

• Geçirilmiş kalp ameliyatı ya da balon girişimi: Çocukluk çağında darlığı gidermek için yapılan işlemlerin ardından kaçak gelişmesi en sık nedendir.
• Akciğer damarlarındaki basınç artışı: Uzun süreli akciğer hastalıkları ve akciğer damarlarında pıhtı sonrası gelişen yüksek basınç, kapağın halkasını genişletir.
• Akciğer atardamarının genişlemesi: Damar çapının artması yaprakçıkları birbirinden uzaklaştırır.
• Kapak iltihabı: Kalp kapağı iltihabı, özellikle damar yolu enfeksiyonları sonrası bu kapağı etkileyebilir.
• Doğumsal kapak yokluğu ya da gelişim eksikliği: Nadir görülen ancak erken dönemde belirti veren durumlardır.

Pulmoner Kapak Hastalıklarının Belirtileri Nelerdir?

Hafif ve orta düzeydeki sorunlar çoğu kişide yakınma yapmaz; tanı muayenede duyulan üfürümle ya da başka nedenle yapılan kalp ultrasonuyla konur. Yakınmalar sağ karıncığın zorlandığı dönemde ortaya çıkar.

Başlıca Yakınmalar

• Eforla çabuk yorulma: En sık ve en erken bulgudur; kişi bunu çoğu zaman kondisyon eksikliğine bağlar.
• Efor sırasında nefes darlığı: Akciğerlere giden kan miktarının yeterince artamaması nedeniyle görülür.
• Çarpıntı: Genişleyen sağ kulakçıkta gelişen ritim bozukluğuna bağlıdır.
• Baş dönmesi ve bayılma: İleri darlıkta, efor sırasında kalbin gönderdiği kan miktarının artamaması sonucu görülebilir.
• Boyun damarlarında dolgunluk ve bacaklarda şişlik: Sağ kalp yükünün arttığı ileri dönemde ortaya çıkar.
• Dudak ve tırnaklarda morarma: Kulakçıklar arasında bir açıklık bulunan hastalarda, sağ taraftaki basınç yükseldiğinde görülebilir.

Muayene Bulguları

Darlıkta, göğsün sol üst bölümünde kasılma döneminde duyulan kaba bir üfürüm tipiktir; üfürüm derin nefes almakla belirginleşir. Kapağın açılması sırasında duyulan kısa bir ek ses de bulunabilir. Kaçakta ise gevşeme döneminde, üfleyici nitelikte bir üfürüm duyulur. İleri olgularda boyun damarlarında dolgunluk, karaciğerde büyüme ve bacaklarda gode bırakan ödem saptanır. Çocuklarda büyüme geriliği ve beslenirken çabuk yorulma da değerlendirilen bulgular arasındadır.

Pulmoner Kapak Sorunu Hangi Tetkiklerle Anlaşılır?

Değerlendirmenin amacı darlığın ve kaçağın derecesini ölçmek, sağ karıncığın işlevini saptamak, akciğer damarlarındaki basıncı belirlemek ve eşlik eden doğumsal sorunları ortaya koymaktır.

Ekokardiyografi

Ekokardiyografi temel incelemedir. Kapak yaprakçıklarının yapısı, açılma genliği, kapak düzeyindeki hız artışı ve basınç farkı, kaçağın derecesi, sağ karıncığın duvar kalınlığı, hacmi ve kasılma gücü ölçülür. Akciğer atardamarının çapı ve akciğer damarlarındaki basınç aynı incelemede değerlendirilir. Kulakçıklar arasında açıklık olup olmadığı da araştırılır; bu bulgu, morarma yakınması olan hastalarda özellikle önemlidir.

Ek İncelemeler

• Kardiyak MR: Sağ karıncığın hacim ve işlev ölçümünde en duyarlı yöntemdir; kaçağın hacmi sayısal olarak hesaplanabilir. Girişim kararında belirleyici olur.
• EKG: Sağ karıncık yükünün izleri ve ritim bozuklukları saptanır.
• Akciğer grafisi: Kalp gölgesi, akciğer atardamarının genişliği ve akciğer damarlanması değerlendirilir.
• Efor testi: Gerçek efor kapasitesi ölçülür; yakınma bildirmeyen hastalarda gizli kısıtlanma ortaya çıkabilir.
• Ritim holteri: Arada gelen çarpıntıların kaynağı belgelenir.
• Yemek borusundan ekokardiyografi: Kapak iltihabı kuşkusunda ve girişim planında istenir.

Pulmoner Kapak Hastalığı İlerlerse Ne Olur, Ne Zaman Hekime Başvurulmalıdır?

İlerleyen darlıkta sağ karıncık duvarı kalınlaşır, gevşeme yeteneği azalır ve sonunda kasılma gücü düşer. İlerleyen kaçakta ise karıncık genişler; genişleme triküspit kapağı da etkileyerek ikinci bir kaçak oluşturur. Her iki durumda da boyun damarlarında dolgunluk, karaciğerde büyüme ve bacaklarda şişlik ortaya çıkar. Bu nedenle izlemin amacı, karıncığın işlevi bozulmadan karar verebilmektir.

İzlem Nasıl Planlanır?

Hafif darlığı ya da hafif kaçağı olan ve yakınmasız kişilerde kontroller seyrek planlanır. Orta ve ileri düzeyde sorunu olanlarda, çocukluk çağında kalp ameliyatı geçirmiş olanlarda ve sağ karıncığı genişlemeye başlayanlarda aralık kısaltılır. Her kontrolde yakınmalar sorgulanır, muayene yapılır ve ekokardiyografi ölçümleri önceki değerlerle karşılaştırılır. Karar sınırdaysa manyetik rezonans ile hacim ölçümü istenir; bu inceleme sağ karıncığın gerçek durumunu en doğru gösteren yöntemdir. Çocukluk çağında ameliyat geçirmiş erişkinlerin izlemi, doğumsal kalp hastalıkları konusunda deneyimli bir ekiple yürütülür.

Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Hafif sorunlarda tedavi gerekmez; yalnız izlem önerilir. Darlıkta, kapak yapısı uygun olduğunda kasıktan ilerletilen bir kateterle balon şişirilerek kapak genişletilir; bu yöntem çoğu hastada ameliyat gereksinimini ortadan kaldırır. Balon girişiminin uygun olmadığı ya da yetersiz kaldığı durumlarda cerrahi gündeme gelir. İleri kaçakta ve sağ karıncığın genişlediği hastalarda kapak değişimi planlanır; ayrıntılar pulmoner kapak ameliyatı sayfasındadır. Uygun hastalarda kateter yoluyla kapak yerleştirilmesi de seçenekler arasındadır. Sağ kalp yetmezliği bulguları varsa idrar söktürücü tedavi eklenir; düzensiz ritim varsa ayrıca tedavi edilir.

Girişim Zamanlaması Nasıl Belirlenir?

Darlıkta karar, kapak düzeyindeki basınç farkı ve yakınmaların varlığına dayanır; belirgin darlıkta yakınma olmasa bile girişim gündeme gelebilir, çünkü sağ karıncığın kalınlaşması uzun vadede sorun oluşturur. Kaçakta ise belirleyici olan sağ karıncığın hacmidir. Karıncık belirli bir hacmin üzerine çıktığında, kapak değiştirilse bile eski ölçülerine tam dönmeyebilir; bu nedenle girişim, bu sınıra ulaşılmadan planlanmaya çalışılır. Yakınmaların ortaya çıkması, efor kapasitesinde ölçülebilir düşüş, ritim bozukluğu gelişmesi ve triküspit kapakta kaçak başlaması da kararı etkileyen bulgulardır. Zamanlama, doğumsal kalp hastalıkları konusunda deneyimli bir ekiple birlikte belirlenir.

Çocukluk Çağında Girişim Geçirenlerde İzlem Neden Sürdürülür?

Çocuklukta darlık için yapılan girişimler sorunu o dönem için çözer; ancak yıllar içinde kapakta kaçak gelişebilir ve bu kaçak uzun süre sessiz seyreder. Kişi kendini iyi hissettiği için kontrollere gelmeyi bırakabilir; bu sırada sağ karıncık yavaşça genişler. Genişleme belirli bir sınırı aştığında geri dönüş güçleşir. Bu nedenle çocuklukta girişim geçirmiş erişkinlerin, yakınmaları olmasa bile izlemi sürdürmesi istenir. İzlem, erişkin doğumsal kalp hastalıkları konusunda deneyimli bir ekiple yürütüldüğünde girişim zamanlaması daha doğru belirlenir.

Günlük Yaşamda Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Hafif sorunu olan kişilerde etkinlik genellikle kısıtlanmaz; çocuklarda oyun ve spor sürdürülür.
• Orta ve ileri darlıkta zorlayıcı sporlar ve ani yüklenmeler kişiye göre sınırlanır.
• Diş ve ağız bakımının düzenli yapılması, kapakta enfeksiyon yerleşme olasılığını azaltır.
• Kanamalı işlemler öncesinde kapak durumu hekime bildirilmelidir.
• Gebelik planlayan kişilerde kapak ve sağ karıncık, gebelik öncesinde değerlendirilmelidir.
• Kontrollerin aksatılmaması, sessiz ilerleyen değişikliklerin erken yakalanmasını sağlar.

Muayeneye Gelirken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Çocukluk çağında kalp ameliyatı ya da balon girişimi geçirilmişse, o döneme ait raporların ve ameliyat notlarının getirilmesi çok değerlidir; hangi işlemin yapıldığı, kapağa nasıl müdahale edildiği ve varsa takılan malzemenin bilgisi izlemin yönünü belirler. Önceki ekokardiyografi ve manyetik rezonans raporları da karşılaştırma için gereklidir. Yakınmaların hangi mesafede ya da hangi işte ortaya çıktığı, son bir yılda değişip değişmediği not edilmelidir. Ailede doğumsal kalp hastalığı öyküsü varsa paylaşılmalıdır. Gebelik planı ve düzenli yapılan spor da görüşmede belirtilmelidir.

Hekime Başvurulması Gereken Durumlar

• Eforla ortaya çıkan ve giderek artan yorgunluk ya da nefes darlığı
• Efor sırasında baş dönmesi, gözlerde kararma ya da bayılma
• Yeni başlayan düzensiz çarpıntı
• Bacaklarda ilerleyen şişlik, karında gerginlik ve hızlı kilo alımı
• Dudaklarda ya da tırnaklarda morarmanın yeni başlaması
• Açıklanamayan ve birkaç günden uzun süren ateş
• Çocuklarda büyüme geriliği, beslenirken çabuk yorulma ve terleme

Kapak iltihabından korunma bu hastalarda ayrı bir başlıktır. Yapısı farklı olan kapakta ya da takılmış bir kapakta bakterilerin yerleşme olasılığı daha yüksektir; bu nedenle ağız ve diş sağlığına özen gösterilmesi, kanamalı işlemler öncesinde durumun bildirilmesi ve açıklanamayan ateşte antibiyotik başlanmadan önce başvurulması istenir.

Hastalığın türü, derecesi ve sağ kalbe etkisi kişiden kişiye değiştiği için izlem ve tedavi kararı, muayene ile görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek verilir. Çocukluk çağında girişim geçirmiş kişilerin erişkin dönemde de izlemi sürdürmesi özellikle önemlidir.