İçeriğe geç
Özel Koru Ankara Hastanesi · Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Hastalık

Lenfödem

Lenf sıvısının birikmesiyle kol ya da bacakta gelişen kalıcı şişlik. Bası tedavisi, lenf drenajı ve cilt bakımı birlikte yürütülür.

Vücutta kan dolaşımının yanında ikinci bir sıvı taşıma sistemi bulunur: lenf sistemi. Bu sistem, dokular arasında biriken protein yüklü sıvıyı toplar, süzgeç görevi gören lenf bezlerinden geçirir ve yeniden dolaşıma katar. Bu taşıma yolu bozulduğunda sıvı dokuda birikir ve kol ya da bacakta kalıcı şişlik gelişir; bu tabloya lenfödem denir. Toplardamar kaynaklı şişliklerden farklı olarak burada biriken sıvı protein yüklüdür; bu nedenle zamanla doku sertleşir ve cilt kalınlaşır.

Lenfödem Nedir, Lenf Sisteminde Ne Olur?

Lenfödem, lenf sıvısının taşınamaması nedeniyle dokularda biriktiği kalıcı bir şişliktir. Sorun kanın dönüşünde değil, dokular arasındaki sıvının toplanmasındadır.

Lenf Sistemi Ne İş Yapar?

Kılcal damarlardan dokuya her gün belirli miktarda sıvı ve protein sızar. Bu sıvının büyük bölümü yeniden damarlara emilir; geri kalanı ise lenf kılcalları tarafından toplanır. Bu kılcallar birleşerek daha büyük kanallar oluşturur; kanallar yol boyunca lenf bezlerinden geçer ve sonunda köprücük kemiği bölgesinde büyük toplardamarlara dökülür. Sistem, kas hareketleri, solunum ve kanalların kendi kasılmalarıyla çalışır; kalp gibi merkezi bir pompası yoktur.

Taşıma Bozulduğunda Ne Olur?

Kanallar tıkandığında ya da lenf bezleri çıkarıldığında, sıvı toplanamaz ve dokuda birikir. Bu sıvı protein yüklüdür; proteinler dokuda kaldıkça çevrelerine su çeker ve şişlik artar. Zamanla biriken proteinler sürekli bir iltihabi tepki başlatır; bu tepki bağ dokusu üretimini artırır ve yağ dokusunun çoğalmasına yol açar. Sonuçta başlangıçta yumuşak ve bastırmakla çukur bırakan şişlik, zamanla sert ve çukur bırakmayan bir yapıya dönüşür. Bu dönüşüm, tablonun geri döndürülmesini güçleştirir; bu nedenle erken tedavi önemlidir.

Dört Aşama

İlk aşamada taşıma kapasitesi azalmıştır ancak şişlik henüz yoktur; kişi gerginlik ve ağırlık hissi tarif edebilir. İkinci aşamada şişlik ortaya çıkar, bastırmakla çukur bırakır ve bacak yükseltildiğinde ya da gece dinlenmeyle belirgin biçimde azalır. Üçüncü aşamada şişlik kalıcı hale gelir, çukur bırakma azalır ve doku sertleşmeye başlar. Dördüncü aşamada uzuv belirgin biçimde büyür, cilt kalınlaşır, siğil benzeri kabartılar ve sıvı sızıntısı görülür. Bu aşamalandırma, tedavi planını belirler.

Lenfödem Neden Gelişir, Kimlerde Görülür?

İki ana gruba ayrılır: sistemin doğuştan yetersiz olduğu ve sonradan zarar gördüğü tablolar.

Doğuştan Gelen Biçim

Lenf kanallarının ve bezlerinin sayıca az, dar ya da işlevsiz olmasına bağlıdır. Doğumda fark edilebileceği gibi, çoğu kez ergenlik döneminde ya da erişkinlikte ortaya çıkar; bunun nedeni, sınırda çalışan sistemin büyüme, hormonal değişiklikler ya da küçük bir zorlanmayla yetersiz hale gelmesidir. Ailede benzer öykü bulunabilir; bazı kalıtsal sendromlarla birlikte görülür. Genellikle bacakta ve tek taraflı başlar; zamanla iki taraflı olabilir.

Sonradan Gelişen Biçim

  • Kanser tedavileri: Lenf bezlerinin ameliyatla çıkarılması ve bölgeye ışın tedavisi uygulanması en sık nedendir; meme, jinekolojik, prostat, cilt ve baş boyun kanserleri tedavisinden sonra görülür.
  • Enfeksiyonlar: Yineleyen cilt altı doku iltihapları lenf kanallarını zedeler; bazı bölgelerde parazitler bu tabloya yol açar.
  • Travma ve ameliyatlar: Lenf kanallarının kesilmesi ya da bölgede yoğun yapışıklık oluşması
  • Kilo fazlalığı: Hem taşıma yükünü artırır hem kanallara bası yapar.
  • Uzun süreli hareketsizlik ve felç
  • Toplardamar hastalıkları: Uzun süren yüksek basınç lenf sistemini de yorar; iki tablo bir arada bulunabilir.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Kanser tedavisi görmüş, özellikle lenf bezleri çıkarılmış ve ışın tedavisi almış kişilerde en sık karşılaşılır. Kilolu kişilerde, yineleyen cilt enfeksiyonu geçirenlerde, hareketsiz yaşayanlarda ve toplardamar yetmezliği bulunanlarda olasılık artar. Doğuştan gelen biçim kadınlarda daha sıktır ve genellikle genç yaşta başlar.

Lenfödemin Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler sinsi yerleşir; erken dönemde şişlik belirgin olmayabilir.

Erken Belirtiler

  • Kol ya da bacakta gerginlik, ağırlık ve dolgunluk hissi
  • Yüzük, saat, bilezik ve ayakkabının sıkmaya başlaması
  • Giysilerin kolda ya da bacakta izinin belirginleşmesi
  • Ciltte iğnelenme ve karıncalanma
  • Eklem hareketlerinde hafif kısıtlanma
  • İki taraf arasında henüz gözle görülmeyen çap farkı

Yerleşmiş Dönemde

Şişlik belirginleşir; el ve ayak sırtı yastık gibi kabarır, parmaklar sosis biçimini alır. Ayak bileği ve el bileği çevresindeki doğal girintiler kaybolur. Cilt kalınlaşır, gözenekleri belirginleşir ve portakal kabuğu görünümü alır. İlerleyen aşamada cilt sertleşir, kahverengileşir, siğil benzeri kabartılar oluşur ve ciltten berrak lenf sıvısı sızabilir. Uzuv ağırlaşır; giyinme, yürüme ve günlük işler güçleşir.

Ayırt Edici Bir Muayene Bulgusu

El ya da ayak parmağının ikinci ekleminin üzerindeki cilt, iki parmakla tutulup kaldırılmaya çalışılır. Sağlıklı bir kişide bu cilt kolayca kaldırılıp kıvrılabilir. Lenfödemde ise cilt ve altındaki doku kalınlaştığı için kaldırılamaz ya da çok güç kaldırılır. Bu bulgu, tabloyu diğer şişlik nedenlerinden ayırt etmede değerli ve kolay uygulanabilir bir yöntemdir; muayenenin ayrılmaz parçasıdır.

Yineleyen Enfeksiyonlar

Dokuda biriken protein yüklü sıvı, mikroplar için elverişli bir ortam oluşturur; aynı zamanda bağışıklık hücrelerinin bölgeye ulaşması güçleşir. Bu nedenle bu kişilerde cilt altı doku iltihabı sık görülür: bölge aniden kızarır, ısınır, şişer ve ağrır; ateş ile titreme eşlik eder. Her enfeksiyon, kalan lenf kanallarını daha da zedeler ve tabloyu ağırlaştırır. Bu nedenle enfeksiyonun erken tanınması ve tedavi edilmesi belirleyicidir.

Lenfödem Hangi Muayene ve Tetkiklerle Ayırt Edilir?

Tanı büyük ölçüde öykü ve muayeneyle konur; tetkikler diğer nedenleri dışlamak ve tabloyu değerlendirmek için kullanılır.

Muayene ve Ölçümler

Şişliğin dağılımı, tek mi iki taraflı mı olduğu, bastırmakla çukur bırakıp bırakmadığı, cildin kalınlığı ve rengi değerlendirilir. Parmak cildinin kaldırılabilirliği denenir. Uzuv çevreleri belirli noktalardan ölçülür ve karşı tarafla karşılaştırılır; bu ölçümler her kontrolde yinelenir ve tedavinin etkisini gösterir. Hacim ölçümü yapan cihazlar da kullanılabilir. Eklem hareket açıklığı ve cilt bütünlüğü incelenir; nabızlar değerlendirilir.

Diğer Nedenlerin Dışlanması

  • Venöz doppler ultrason: Pıhtı ve toplardamar yetmezliği araştırılır.
  • Kan tetkikleri: Böbrek, karaciğer, tiroit işlevleri ve kandaki protein düzeyi değerlendirilir.
  • Ekokardiyografi: Kalp yetmezliğine bağlı ödem dışlanır.
  • Karın ve leğen görüntülemesi: Lenf akımını engelleyen bir kitle aranır; özellikle yeni başlayan ve tek taraflı tablolarda önemlidir.
  • Lenf sintigrafisi: Lenf akımını doğrudan gösterir; tanı kuşkulu olduğunda kullanılır.
  • Özel boya ile görüntüleme: Kanalların yapısını ayrıntılı gösterir; cerrahi planlamada kullanılır.

Benzer Tablolardan Ayrımı

Kalp, böbrek ve karaciğer kaynaklı ödemler iki taraflıdır, bastırmakla belirgin çukur bırakır ve parmak cildi kolayca kaldırılır. Toplardamar kaynaklı şişlikte ciltte kahverengi renk değişikliği ve varis damarları bulunur, şişlik gün sonunda artar. Yağ dokusunun orantısız arttığı tabloda şişlik iki taraflı ve simetriktir, ayaklar korunur, basınca duyarlılık ve kolay morarma öndedir; ayrıntılar lipodem sayfasındadır. İlaçlara bağlı ödemler de ayırt edilmelidir.

Lenfödem İlerlerse Ne Olur, Ne Zaman Hekime Başvurulmalıdır?

Tedavi edilmediğinde şişlik artar, doku sertleşir ve enfeksiyonlar sıklaşır.

Erken Tanı Neden Önemlidir?

Bu tabloda doku değişiklikleri zamanla kalıcı hale gelir; biriken proteinlerin başlattığı iltihabi tepki bağ dokusu ve yağ dokusu artışına yol açar. Erken dönemde, henüz şişlik yumuşak ve geri dönüşlüyken başlanan tedavi çok daha etkilidir; uzuv ölçüleri belirgin biçimde küçülebilir. Doku sertleştikten sonra ise tedavi güçleşir ve hedef, şişliğin artmasını durdurmak olur. Bu nedenle risk taşıyan kişilerde, henüz şişlik yokken bile gerginlik ve ağırlık hissi gibi erken belirtiler sorgulanır ve uzuv çevreleri düzenli ölçülür. Ameliyat öncesinde yapılan ölçümler, sonraki karşılaştırmaların temeli olur.

Tedavinin Temeli

Tedavi, birbirini tamamlayan dört bileşenden oluşur ve bir program halinde yürütülür. Birincisi, eğitimli bir uygulayıcı tarafından yapılan ve lenf sıvısını çalışan bölgelere yönlendiren özel el teknikleridir. İkincisi, çok katmanlı sargılarla uygulanan bası; şişlik azaldıkça yerini ölçüye göre hazırlanmış bası giysisine bırakır. Üçüncüsü, bası altında yapılan özel egzersizlerdir; kas hareketi lenf akımını doğrudan artırır. Dördüncüsü cilt bakımıdır. Bu program yoğun bir dönemle başlar, ardından kişinin kendi sürdürdüğü bir düzene geçilir. Ayrıntılar lenfödemde kompleks boşaltıcı tedavi sayfasındadır.

Bası Giysisinin Kullanımı

Bası giysisi, yoğun tedavi döneminde elde edilen sonucun korunmasını sağlar; bu nedenle programın sürdürülmesinde en kritik bileşendir. Giysi ölçüye göre hazırlanır; hazır ürünler çoğu kişide yeterli olmaz, çünkü uzuv biçimi kişiye özgüdür. Sabah kalkmadan önce, uzuv henüz şişmemişken giyilir ve gün boyu kullanılır; gece çıkarılır. Giyerken kıvrılmaması ve tek bir noktada sıkmaması önemlidir; kıvrılan bir giysi o noktada bası yaparak zarar verir. Giyimi kolaylaştıran kayar eldivenler ve aparatlar kullanılabilir. Giysi esnekliğini yitirdiği için belirli aralıklarla yenilenir; iki takım bulundurulması kullanımı kolaylaştırır.

Cilt Bakımı ve Korunma

  • Cilt her gün nemlendirilmeli, kuruluk ve çatlak önlenmelidir.
  • Kesik, sıyrık, böcek sokması ve yanıklardan korunulmalıdır; bahçe işlerinde eldiven kullanılmalıdır.
  • Tırnaklar dikkatle kesilmeli, etrafı kanatılmamalıdır.
  • Etkilenen uzuvdan kan alınmamalı, serum takılmamalı, tansiyon ölçülmemelidir.
  • Dar giysi, sıkan takı, saat ve lastikli çoraptan kaçınılmalıdır.
  • Çok sıcak banyo, sauna ve doğrudan güneşten uzak durulmalıdır.
  • Ağır yük taşınmamalı, uzuv zorlanmamalıdır.
  • Kilo denetimi sağlanmalıdır.

İzlem ve Ölçüm

İzlemin temeli, uzuv çevrelerinin düzenli ölçülmesidir. Ölçüm belirli anatomik noktalardan yapılır; noktaların her kontrolde aynı olması için işaretleme yapılabilir. Değerler karşı tarafla ve önceki ölçümlerle karşılaştırılır; bu, tedavinin işe yarayıp yaramadığını gösteren en pratik veridir. Ölçümün günün aynı saatinde yapılması önemlidir. Aynı kontrolde cildin durumu, enfeksiyon geçirilip geçirilmediği, bası giysisinin uygunluğu ve egzersiz programına uyum değerlendirilir. Kilo izlenir. Yeni başlayan ya da hızla artan şişlikte, altta yatan hastalığın yinelemesi ve yeni bir engel araştırılır.

Cerrahi Seçenekler

Program uygulanmasına karşın yeterli sonuç alınamayan seçilmiş kişilerde cerrahi gündeme gelir. Lenf kanallarının komşu toplardamarlara bağlanması, başka bir bölgeden lenf bezi aktarılması ve ileri olgularda biriken yağ dokusunun boşaltılması bu seçenekler arasındadır. Cerrahi, bası tedavisinin yerini almaz; işlem sonrasında da bası giysisi kullanımı sürdürülür. Karar, tablonun aşaması, görüntüleme bulguları ve kişinin durumu birlikte değerlendirilerek verilir.

Hangi Belirtilerde Başvurulmalıdır?

  • Kol ya da bacakta aniden artan şişlik
  • Bölgede kızarıklık, ısı artışı ve ağrı
  • Ateş, titreme ve halsizlik
  • Ciltten sıvı sızması ve açık yara oluşması
  • Ciltte hızla yayılan kızarıklık
  • Uzuvda ani ağrı ve gerginlik
  • Bası giysisinin sıkmaya başlaması ya da izler bırakması

Kızarıklık, ısı artışı ve ateş birlikte bulunduğunda beklenmeden başvurulmalıdır; bu tablo hızla yayılabilir ve erken antibiyotik tedavisi gerektirir. Bu kişilerin, yineleyen enfeksiyon öyküsü varsa yanlarında bir tedavi planı bulundurmaları önerilir.

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma: · Son güncelleme:

Sık sorulan sorular

Ayak parmaklarının sırtındaki cildin kaldırılamaması neyi gösterir?
Bu bulgu, lenf ödemini diğer şişlik nedenlerinden ayırt eden en değerli muayene yöntemlerinden biridir. İkinci parmağın orta ekleminin üzerindeki cilt, iki parmakla tutulup kaldırılmaya çalışılır. Sağlıklı bir kişide bu cilt ince olduğu için kolayca kaldırılıp kıvrılabilir. Lenf ödeminde ise cilt ve altındaki doku, biriken protein yüklü sıvı ve zamanla oluşan bağ dokusu nedeniyle kalınlaşmıştır; cilt kaldırılamaz ya da çok güç kaldırılır. Bu bulgunun varlığı tanıyı güçlü biçimde destekler; yokluğu ise özellikle erken dönemde tanıyı dışlamaz. Muayene kısa sürer, ek bir araç gerektirmez ve her iki tarafta karşılaştırmalı olarak yapılır.
Lenfödem ile kalp kaynaklı şişlik nasıl ayrılır?
Ayrımda birkaç özellik yol gösterir. Kalp kaynaklı şişlik iki taraflıdır ve simetriktir; ayak bileğinden başlar, yukarı doğru yayılır ve bastırmakla belirgin çukur bırakır. Yatarken azalır, gün içinde artar. Nefes darlığı, gece yatınca artan sıkıntı, çabuk yorulma ve boyun damarlarında dolgunluk eşlik eder. Lenf ödeminde ise şişlik çoğu kez tek taraflıdır, el ve ayak sırtını da kapsar, parmakları içine alır ve zamanla çukur bırakmaz hale gelir; parmak cildi kaldırılamaz ve cilt kalınlaşır. Kalp yakınmaları bulunmaz. Ayrım için ekokardiyografi ve kan tetkikleri istenir; iki tablo bir arada da bulunabilir.
Koltuk altı lenf bezleri alınan kişide kolda şişlik neden olur?
Çünkü koltuk altındaki lenf bezleri, kolun ve göğüs duvarının lenf sıvısının toplandığı ana geçiş noktasıdır. Bu bezler ameliyatla çıkarıldığında ya da bölgeye ışın tedavisi uygulandığında, lenf sıvısının dolaşıma dönmesini sağlayan yol daralır. Vücut bir süre alternatif yollarla bu yükü karşılar; ancak taşıma kapasitesi sınırda kalır. Bir enfeksiyon, kolun zorlanması, kilo alımı ya da bir travma bu sınırı aştığında şişlik ortaya çıkar. Çıkarılan bez sayısı arttıkça ve ışın tedavisi eklendiğinde olasılık yükselir. Bu nedenle bu kişilere ameliyat sonrasında koruyucu öneriler verilir ve kol çevreleri düzenli ölçülür.
Lenfödem yıllar sonra ortaya çıkabilir mi?
Evet, yıllar sonra ortaya çıkabilir ve bu sık karşılaşılan bir durumdur. Lenf bezleri çıkarıldıktan sonra sistem sınırda çalışmaya devam eder; bu dönemde şişlik görülmeyebilir. Ancak kapasite azalmıştır ve ek bir yük geldiğinde yetersiz kalır. Bu yükü oluşturan etkenler arasında cilt enfeksiyonu, böcek sokması, bir yaralanma, kolun ya da bacağın zorlanması, kilo alımı, uzun uçuşlar ve sıcak ortamlar sayılabilir. Bu nedenle risk taşıyan kişilere yıllar sonra bile koruyucu önerilere uymaları anlatılır. Yeni başlayan şişlikte, altta yatan hastalığın yinelemesi de araştırılmalıdır; bu nedenle tablo ihmal edilmemelidir.
Lenfödemi olan kişide cilt enfeksiyonu neden sık görülür?
Bunun iki nedeni vardır. Birincisi, dokuda biriken protein yüklü sıvının mikroplar için elverişli bir üreme ortamı oluşturmasıdır. İkincisi, lenf sisteminin bağışıklığın bir parçası olmasıdır: bu sistem, dokudaki mikropları ve yabancı maddeleri lenf bezlerine taşıyarak bağışıklık yanıtının başlamasını sağlar; taşıma bozulduğunda bu savunma zayıflar ve bağışıklık hücreleri bölgeye ulaşamaz. Sonuçta küçük bir çizik, böcek sokması ya da tırnak kenarındaki bir çatlak hızla yayılan bir cilt altı doku iltihabına dönüşebilir. Her enfeksiyon, kalan lenf kanallarını daha da zedeler ve şişliği kalıcı olarak artırır; bu nedenle korunma tedavinin bir parçasıdır.
Lenfödemi olan koldan kan alınmalı mıdır?
Hayır, önerilmez. Etkilenen koldan kan alınması, serum takılması, iğne yapılması ve tansiyon ölçülmesi, o bölgede yeni bir zedelenme ve iltihap kapısı oluşturur; bu, hem enfeksiyon hem şişliğin artması açısından yük yaratır. Tansiyon ölçümünde manşonun uyguladığı bası da lenf akımını geçici olarak durdurur. Bu nedenle tüm bu işlemler karşı koldan yapılmalıdır; iki kol da etkilenmişse ya da işlem zorunluysa durum ekiple konuşulur ve gerekli önlemler alınır. Bu bilgi her sağlık başvurusunda bildirilmeli; kişinin bir uyarı bilekliği taşıması ya da kartında belirtmesi önerilir. Aynı kural aşı uygulamaları için de geçerlidir.
Lenfödemi olan kolda dar giysi ve takı kullanımı neden sınırlanır?
Çünkü dar giysi ve sıkan takılar, lenf akımının zaten sınırlı olduğu bölgede ek bir engel oluşturur. Bileğe oturan bir saat, sıkan bir yüzük, lastikli bir kolluk ya da dar bir kol ağzı, o noktada akımı durdurur ve altında kalan bölgede sıvı birikimini artırır. Aynı durum bacak için de geçerlidir: lastikli çoraplar, sıkan ayakkabı ve dar pantolon paçaları sorun yaratır. Bu nedenle bol, yumuşak ve iz bırakmayan giysiler önerilir; takılar etkilenmeyen tarafta kullanılır. Omuz çantası etkilenen omuzda taşınmaz. Buna karşılık hekimin önerdiği bası giysisi bu kuralın dışındadır; o, akımı destekleyecek biçimde tasarlanmıştır.
Sıcak hava lenfödemi artırır mı?
Evet, artırır. Sıcak, damarları genişletir ve dokuya sızan sıvı miktarını çoğaltır; lenf sisteminin taşıması gereken yük artar. Sistem zaten sınırda çalıştığı için bu ek yük şişliğin belirginleşmesine yol açar. Bu nedenle çok sıcak banyo, sauna, hamam, sıcak taş uygulamaları ve doğrudan güneşe uzun süre maruz kalma önerilmez. Yaz aylarında yakınmaların artması bu mekanizmayla açıklanır; bu dönemde bası giysisinin kullanımı daha da önemlidir. Serin ortamlarda kalmak, ılık duş tercih etmek, bol sıvı içmek ve gündüz sıcak saatlerinde dışarıda bulunmamak yardımcı olur. Yanık ve güneş yanığından özellikle korunulmalıdır.
Lenfödemde cilt bakımı neden önemlidir?
Cilt bakımı, bu tabloda tedavinin dört temel bileşeninden biridir ve enfeksiyonların önlenmesini sağlar. Biriken protein yüklü sıvı nedeniyle cilt kurur, çatlar ve savunması zayıflar; bu çatlaklar mikropların girebileceği kapılar oluşturur. Bu nedenle cilt her gün nemlendirilir; parmak araları ise kuru tutulur. Yıkamada yumuşak, cildi kurutmayan ürünler tercih edilir ve bölge iyice kurulanır. Mantar enfeksiyonları, özellikle ayak parmak aralarında, gecikmeden tedavi edilir. Tırnaklar dikkatle kesilir, etraflarındaki deri kanatılmaz. Cildin her gün gözle kontrol edilmesi, yeni bir kızarıklığın ya da çatlağın erken fark edilmesini sağlar.
Lenfödem tek taraflı mı olur?
Çoğu kişide tek taraflıdır; ancak iki taraflı da olabilir. Sonradan gelişen biçimde tutulum, hangi bölgedeki lenf bezlerinin etkilendiğine bağlıdır: tek taraflı koltuk altı ameliyatından sonra o kolda, tek taraflı kasık ameliyatından sonra o bacakta şişlik görülür. Leğen içindeki bezlerin iki taraflı çıkarıldığı ya da bölgeye ışın tedavisi uygulandığı durumlarda her iki bacak da etkilenebilir. Doğuştan gelen biçim genellikle tek taraflı başlar; zamanla karşı taraf da tutulabilir. İki taraflı ve simetrik şişliklerde, kalp, böbrek, karaciğer ve tiroit kaynaklı nedenler ile yağ dokusu artışıyla giden tablolar öncelikle araştırılır.
Lenfödemde kilo kontrolü şikâyetleri etkiler mi?
Evet, belirgin biçimde etkiler. Kilo fazlalığı bu tabloda iki yönlü bir yük oluşturur: artan doku hacmi lenf sisteminin taşıması gereken sıvı miktarını çoğaltır; aynı zamanda karın ve kasık bölgesindeki yağ dokusu lenf kanallarına dıştan bası yaparak akımı engeller. Bu nedenle kilo verilmesi, şişliğin azalmasına ve tedaviye yanıtın iyileşmesine doğrudan katkı sağlar; birçok kişide bası giysisinin ölçüsü küçülür. Tersine, kilo alımı yakınmaların artmasına ve tablonun bir üst aşamaya geçmesine yol açabilir. Kilo verme planı, beslenme uzmanıyla birlikte yapılır; ani ve aşırı kısıtlamalardan kaçınılır. Düzenli egzersiz hem kiloyu hem lenf akımını destekler.
Lenfödemli bölgedeki küçük bir kesi neden ciddiye alınmalıdır?
Çünkü bu bölgede savunma zayıflamıştır ve küçük bir kesi, hızla yayılan bir enfeksiyona dönüşebilir. Lenf sistemi, dokudaki mikropları taşıyarak bağışıklık yanıtını başlatan yapıdır; taşıma bozulduğunda bu yanıt gecikir. Aynı zamanda dokuda biriken protein yüklü sıvı, mikroplar için elverişli bir ortam oluşturur. Bu nedenle kesi, sıyrık, tırnak kenarındaki bir çatlak, böcek sokması ya da hafif bir yanık ciddiye alınmalıdır: bölge temiz suyla yıkanmalı, antiseptikle temizlenmeli ve kapatılmalıdır. Kızarıklık, ısı artışı, ağrı ya da ateş gelişirse beklenmeden başvurulmalıdır; bu durumda antibiyotik tedavisi erken başlatılır.
Lenfödem doğuştan da olur mu?
Evet, doğuştan da olur. Bu biçimde lenf kanalları ve bezleri sayıca az, dar ya da işlevsizdir. Doğumda fark edilebilir; ancak çoğu kez sistem bir süre yeterli olur ve şişlik daha sonra ortaya çıkar. En sık başlangıç dönemi ergenliktir; büyüme, hormonal değişiklikler ve vücut ölçülerindeki artış, sınırda çalışan sistemi yetersiz hale getirir. Erişkinlikte ortaya çıkan biçimler de bulunur. Ailede benzer öykü sıktır ve bazı kalıtsal sendromlarla birlikte görülebilir. Genellikle bacakta ve tek taraflı başlar. Bu kişilerde tanı, sonradan gelişen nedenler dışlandıktan ve gerektiğinde lenf akımını gösteren incelemeler yapıldıktan sonra konur.
Lenfödemi olan kişi spor yapabilir mi?
Evet, yapabilir ve yapması önerilir. Eskiden bu kişilere egzersizden kaçınmaları söylenirdi; bugün düzenli ve kademeli artırılan egzersizin yararlı olduğu bilinmektedir. Kas hareketi, lenf kanallarını dışarıdan sıkıştırarak sıvının ilerlemesini sağlar; bu nedenle egzersiz tedavinin bir bileşenidir. Yürüyüş, yüzme, bisiklet ve esneme çalışmaları uygundur; suda yapılan egzersizler suyun sağladığı doğal bası nedeniyle özellikle yararlıdır. Egzersiz sırasında bası giysisi giyilmelidir. Ağırlık çalışmaları yasak değildir; ancak düşük yükle başlanır, kademeli artırılır ve uzuv zorlanmaz. Yeni bir programa bir uzman gözetiminde başlanması önerilir; şişlik artarsa yük azaltılır.
Lenfödemde şişlik geceleri neden azalır?
Gece yatıldığında uzuv kalp düzeyine gelir; yerçekiminin etkisi ortadan kalkar ve dokuda biriken sıvının bir bölümü geri emilerek lenf ve kan dolaşımına döner. Bu nedenle şişlik sabah en az düzeydedir ve gün ilerledikçe artar. Bu gün içi değişim, tablonun erken aşamalarında belirgindir; ilerleyen aşamalarda doku sertleştiği için şişlik gece de tümüyle geçmez ve değişim azalır. Bu özellik, hastalığın hangi aşamada olduğunu gösteren bir ipucudur. Gece azalmanın sürmesi olumlu bir bulgudur ve tedaviye yanıt olasılığının yüksek olduğunu düşündürür. Bu nedenle uzuvun gece yükseğe kaldırılması önerilir.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. MedlinePlus — Lymphedema
  2. National Cancer Institute (NCI) — Lymphedema
  3. PubMed — Lymphedema management
  4. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Lymphedema