İçeriğe geç
Özel Koru Ankara Hastanesi · Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Tedavi

Lenfödemde Kompleks Boşaltıcı Tedavi (Manuel Lenf Drenajı ve Bandaj)

Elle yapılan lenf drenajı, çok katmanlı bandaj, cilt bakımı ve egzersizin birlikte uygulandığı program. Şişliğin azaltılması ve korunması hedeflenir.

Lenfödemde kompleks boşaltıcı tedavi, lenf akımının bozulması sonucu kol ya da bacakta biriken sıvının azaltılması ve bu azalmanın sürdürülmesi için birlikte uygulanan dört uygulamadan oluşan bir tedavi düzenidir. Bu dört bileşen el tekniğiyle yapılan lenf boşaltımı, çok katlı bandaj, egzersiz ve cilt bakımıdır. Hiçbiri tek başına yeterli değildir; yarar dördünün birlikte ve düzenli uygulanmasıyla ortaya çıkar.

Lenfödemde Kompleks Boşaltıcı Tedavi Nedir ve Hangi Uygulamalardan Oluşur?

Tedavi, iki aşamada yürütülür: şişliğin azaltıldığı yoğun dönem ve kazanımın korunduğu sürdürme dönemi.

Lenfödemde Ne Olur?

Lenf sistemi, dokular arasında biriken protein içeriği yüksek sıvıyı toplayıp dolaşıma geri taşıyan bir ağdır. Bu ağ doğuştan gelişmemişse ya da ameliyat, ışın tedavisi, enfeksiyon veya travma sonucu zedelenmişse, sıvı dokuda birikir. Zamanla bu sıvı içindeki protein, dokuda iltihabi bir tepki ve yara dokusu oluşturur; kol ya da bacak sertleşir, cilt kalınlaşır ve enfeksiyona açık hale gelir. Tablonun bütünü lenfödem sayfasında ele alınmıştır.

Dört Bileşen

  • El tekniğiyle lenf boşaltımı: Deri yüzeyindeki lenf kanallarını uyaran, çok hafif basınçlı ve belirli bir yönde uygulanan el hareketleridir. Klasik masajdan tümüyle farklıdır; derin ve sert uygulama zararlıdır.
  • Çok katlı bandaj: Boşaltılan sıvının geri birikmesini engeller; doku basıncını yükselterek sıvının emilmesini sağlar.
  • Egzersiz: Bandaj takılıyken yapılır; kasların kasılması lenf akımını içeriden iter.
  • Cilt bakımı: Kurumuş ve kalınlaşmış cildin nemlendirilmesi, çatlakların önlenmesi ve enfeksiyon kapısının kapatılması.

İki Aşama

Yoğun dönemde, eğitimli bir uygulayıcı tarafından haftada beş gün dolayında seans yapılır; bu dönem genellikle iki ile altı hafta sürer. Amaç ölçülerin belirgin biçimde küçülmesidir. Sürdürme döneminde ise kişi kendi bakımını üstlenir: ölçüye göre hazırlanmış bası giysisi kullanır, egzersizlerini yapar, cildini bakımlı tutar ve gerektiğinde gece bandajı uygular. Bu dönem ömür boyu sürer; çünkü lenf sistemindeki bozukluk ortadan kalkmaz.

Kimler Uygular?

El tekniğiyle boşaltım ve çok katlı bandaj, bu konuda özel eğitim almış fizyoterapistler ya da eğitimli sağlık çalışanları tarafından uygulanır. Uygulama, klasik masajdan tümüyle farklı bir tekniktir; yanlış yön, yanlış sıra ve fazla basınç tabloyu ağırlaştırır. Bu nedenle uygulamanın eğitimli bir kişi tarafından yapılması zorunludur. Tedavi planı, kalp ve damar cerrahisi ile fizik tedavi ve rehabilitasyon bölümlerinin birlikte değerlendirmesiyle kurulur; kanser öyküsü olanlarda ilgili bölümün görüşü alınır. Kişinin kendisi ve bir yakını, sürdürme döneminde uygulanacak basit tekniklerle ilgili eğitim alır.

Neden Dördü Birlikte?

Yalnız el tekniği uygulanırsa, boşaltılan sıvı birkaç saat içinde geri birikir. Yalnız bandaj uygulanırsa, tıkanmış bölgenin ötesine sıvı yönlendirilemez. Egzersiz olmadan bandajın sağladığı basınç yeterince kullanılmaz; çünkü sıvıyı asıl iten kas pompasıdır. Cilt bakımı ihmal edildiğinde ise gelişen bir enfeksiyon, haftalarca süren kazanımı birkaç günde ortadan kaldırır. Bu nedenle bileşenlerden biri atlandığında tedaviden beklenen sonuç alınmaz.

Bu Tedavi Kimlere Uygulanır, Hangi Durumlarda Uygulanmaz?

Tedavi, lenf akımının bozulmasına bağlı şişliği bulunan kişilerde uygulanır.

Uygulandığı Durumlar

  • Meme kanseri ameliyatı ve koltuk altı lenf bezi alınması sonrası gelişen kol şişliği
  • Kasık ve leğen bölgesindeki lenf bezlerinin alınması sonrası bacak şişliği
  • Işın tedavisi sonrası gelişen lenfödem
  • Doğumsal lenf sistemi gelişme bozuklukları
  • Tekrarlayan cilt enfeksiyonları sonrası gelişen şişlik
  • İleri toplardamar yetmezliğine eklenen lenf akımı bozukluğu
  • Lipödemin ilerlemiş ve lenf akımının bozulduğu aşaması; ayrıntıları lipödem sayfasındadır
  • Travma ve ameliyat sonrası gelişen kalıcı şişlikler

Uygulanmadığı Durumlar

  • Etkin cilt enfeksiyonu; önce enfeksiyon tedavi edilir
  • Derin toplardamarda taze pıhtı bulunması
  • Denetim altına alınmamış ağır kalp yetmezliği; boşaltılan sıvı kalbe yük bindirir
  • Bacakta belirgin atardamar tıkanıklığı; bası dolaşımı büsbütün keser
  • Etkin ve denetim altına alınmamış kanser; el tekniği uygulanacak bölge ayrıca değerlendirilir
  • Denetim altına alınmamış böbrek yetmezliği
  • Bölgede açık ve akıntılı yara; bakım ayrıca planlanır
  • Ateş ve genel durumda bozulma

Enfeksiyonun Önceliği

Lenfödemi olan bir kol ya da bacakta ciltte kızarıklık, ısı artışı, ağrı ve ateş ortaya çıktığında, bu enfeksiyon kabul edilir ve seanslara hemen ara verilir. El tekniği ve bandaj bu tabloda uygulanmaz; enfeksiyonun yayılmasına yol açar. Önce antibiyotik tedavisi başlanır; tablo denetim altına alındıktan sonra seanslara dönülür. Bu enfeksiyonlar lenfödemde sık tekrarlar ve her atak lenf sistemine kalıcı zarar verir; bu nedenle önlenmesi tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Kompleks Boşaltıcı Tedaviye Başlamadan Önce Hangi Ölçüm ve Değerlendirmeler Yapılır?

Ölçümler, tedavinin işe yarayıp yaramadığını gösteren tek nesnel araçtır.

Ölçümler

  • Kol ya da bacak çevresi, belirli aralıklarla işaretlenmiş noktalardan mezura ile ölçülür ve kaydedilir.
  • Karşı taraf da aynı noktalardan ölçülür; fark hesaplanır.
  • Su taşırma yöntemiyle hacim ölçümü yapılabilir.
  • Cildin kalınlığı ve sertliği değerlendirilir; parmak cildinin kaldırılıp kaldırılamadığına bakılır.
  • Bastırmakla çukur kalıp kalmadığı kaydedilir.
  • Eklem hareket açıklığı ve kas gücü ölçülür.
  • Ağrı, ağırlık hissi ve günlük işlerdeki zorlanma sorgulanır.

Ayırıcı Değerlendirme

Şişliğin gerçekten lenf kaynaklı olduğunun gösterilmesi gerekir. Derin toplardamarda pıhtı bulunup bulunmadığı venöz doppler ultrason ile araştırılır. Bacakta atardamar dolaşımının yeterli olduğu gösterilir; bası uygulanacağı için bu zorunludur. Kalp, böbrek, karaciğer ve tiroit kaynaklı ödemler kan tetkikleriyle dışlanır. Kanser öyküsü varsa, şişliğin yeniden ortaya çıkan bir hastalığa bağlı olup olmadığı değerlendirilir. Gerektiğinde lenf akımını görüntüleyen özel incelemeler yapılır.

Cilt ve Genel Durum

Cilt; kuruluk, çatlak, mantar enfeksiyonu, siğil benzeri kabartılar ve akıntı açısından incelenir. Tırnak araları ve parmak araları özellikle değerlendirilir. Daha önce geçirilmiş cilt enfeksiyonlarının sayısı ve sıklığı sorgulanır. Kilo ve bel çevresi ölçülür; fazla kilo lenfödemi belirgin biçimde ağırlaştırır. Kişinin mesleği, günlük işleri, taşıdığı yükler ve evdeki destek durumu kaydedilir. Bandajla yaşamayı sürdürebilme durumu değerlendirilir.

Tedavi Seansında Manuel Drenaj ve Bandaj Nasıl Uygulanır?

Seans belirli bir sırayla yürütülür ve yaklaşık bir saat sürer.

El Tekniğiyle Boşaltım

Uygulama, şişliğin olduğu yerden değil, sağlam bölgeden başlar. Önce boyun kökündeki ve gövdedeki lenf bölgeleri uyarılır; bu, sıvının boşalacağı yolu açar. Ardından şişliğin bulunduğu uzvun gövdeye yakın bölümünden başlanarak uca doğru ilerlenir ve her bölüm boşaltıldıktan sonra bir alttaki bölüme geçilir. Basınç çok hafiftir; deri, altındaki dokular üzerinde kaydırılır. Kızarıklık oluşturacak, ağrı verecek ya da iz bırakacak bir basınç uygulanmaz; sert masaj lenf kanallarını zedeler ve tabloyu ağırlaştırır.

Çok Katlı Bandaj

Boşaltım tamamlandıktan hemen sonra bandaj sarılır; beklenirse sıvı geri birikir. Bandaj katmanlardan oluşur: önce cildi koruyan ince bir kılıf giydirilir, ardından kemik çıkıntıları ve doku girintileri süngerimsi pedlerle doldurularak basıncın eşit dağılması sağlanır, en üste az esneyen sargılar uç bölümden başlanarak yukarı doğru sarılır. Her tur bir öncekinin bir bölümünü örter. Bası uçta en yüksek, yukarıda daha düşük olacak biçimde ayarlanır. Bandaj gün boyu ve gece takılı kalır; ertesi seansta çıkarılır.

Egzersiz

Egzersizler bandaj takılıyken yapılır; bandajın sağladığı dirence karşı kasılan kaslar, lenf akımını içeriden iter. Çalışma belirli bir sırayla yürütülür: önce derin nefes çalışmaları yapılır, sonra gövdeye yakın eklemler, en son uçtaki eklemler çalıştırılır. Kol için omuz, dirsek, bilek ve parmak hareketleri; bacak için kalça, diz, ayak bileği ve parmak hareketleri kullanılır. Hareketler yavaş, tekrarlı ve zorlamasız yapılır. Ağır kaldırma ve aşırı yorucu çalışmalar önerilmez.

Cilt Bakımı

Cilt her gün ılık suyla, sert sabun kullanılmadan yıkanır ve bastırılarak kurulanır. Parmak araları kuru bırakılır. Ardından koku ve boya içermeyen, cildin doğal yapısına uygun bir nemlendirici uygulanır. Tırnaklar dikkatli kesilir. Mantar enfeksiyonu varsa tedavi edilir. Etkilenen uzuv kesik, çizik, yanık ve böcek sokmasından korunur; bahçe işlerinde eldiven kullanılır, tıraşta elektrikli makine tercih edilir. Bu önlemler, enfeksiyon ataklarını önlemenin temel yoludur.

Yoğun Tedavi Dönemi Tamamlandığında Kol ya da Bacakta Ne Beklenir, Hangi Durumda Kontrol Öne Alınır?

Yoğun dönemde elde edilen küçülme, sürdürme dönemine geçilmezse kısa sürede geri alınır.

Beklenen Sonuçlar

  • Çevre ölçülerinde belirgin küçülme
  • Ağırlık ve gerginlik hissinin azalması
  • Cildin yumuşaması ve esnekliğinin artması
  • Eklem hareketlerinin serbestleşmesi
  • Günlük işlerde zorlanmanın azalması
  • Ağrının azalması
  • Enfeksiyon ataklarının seyrekleşmesi

Sürdürme Dönemine Geçiş

Ölçüler kararlı hale geldiğinde, yani birkaç gün üst üste değişmediğinde bası giysisi için ölçü alınır. Ölçü sabah, giysi giyilmeden önce alınır. Hazır beden uymuyorsa kişiye özel üretim yapılır. Giysi her gün, sabah kalkılır kalkılmaz giyilir ve gün boyu kullanılır; gece çıkarılır. Bazı kişilerde geceleri ayrı bir gece bandajı ya da yumuşak gece giysisi önerilir. Egzersizler ve cilt bakımı her gün sürdürülür. Giysi esnekliğini yitirdiğinde yenilenir. Ayrıntılar kompresyon tedavisi sayfasındadır.

Kazanımın Korunması

Bu tedavinin en sık karşılaşılan sorunu, yoğun dönemde elde edilen küçülmenin korunamamasıdır. Bası giysisi kullanılmadığında, egzersizler bırakıldığında ve cilt bakımı aksatıldığında ölçüler haftalar içinde eski düzeyine döner. Bunun nedeni, lenf sistemindeki bozukluğun ortadan kalkmamış olmasıdır; tedavi sistemi onarmaz, sıvının birikmesini engeller. Bu nedenle sürdürme dönemi, yoğun dönemden daha önemlidir ve ömür boyu sürer. Kişinin bu gerçeği baştan bilmesi, sürdürme dönemine uyumunu belirgin biçimde artırır. Uyumu kolaylaştırmak için giysi seçimi, egzersiz süresi ve günlük düzen kişiye göre uyarlanır.

Günlük Yaşam Önerileri

  • Etkilenen koldan kan alınmaması, damar yolu açılmaması ve tansiyon ölçülmemesi
  • Etkilenen uzva dar giysi, sıkan takı ve saat takılmaması
  • Ağır yük taşınmaması; çanta karşı omuza alınması
  • Uzun süre hareketsiz kalınmaması; yolculukta bası giysisi kullanılması
  • Sıcak su, hamam, sauna ve doğrudan güneşten kaçınılması
  • Kilo denetimi ve dengeli beslenme
  • Dinlenirken uzvun yükseltilmesi
  • Yüzme ve su içi egzersizlerin sürdürülmesi

Kontroller

Sürdürme döneminde ölçümler belirli aralıklarla yinelenir; genellikle ilk yıl üç ayda bir, sonrasında altı ayda bir kontrol planlanır. Her kontrolde çevre ölçüleri alınır, cilt incelenir ve bası giysisinin uygunluğu değerlendirilir. Ölçülerde artış saptanırsa kısa bir yoğun dönem yinelenebilir. Enfeksiyon atakları kaydedilir; sık tekrarlıyorsa koruyucu önlemler gözden geçirilir. Kişinin ev programına uyumu ve karşılaştığı güçlükler sorulur.

Kontrolün Öne Alınması Gereken Durumlar

  • Ciltte kızarıklık, ısı artışı, ağrı ve ateş
  • Ölçülerde kısa sürede belirgin artış
  • Uzuvda ani başlayan, tek taraflı ve ağrılı şişlik
  • Ciltte açılan yara, kabarcık ve sıvı sızması
  • Bası giysisinin iz bırakması, parmaklarda uyuşma ve renk değişikliği
  • Eklem hareketlerinde hızlı kısıtlanma
  • Dinlenmekle geçmeyen, artan ağrı
  • Nefes darlığı ve göğüs ağrısı

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma: · Son güncelleme:

Sık sorulan sorular

Bandaj sarılı kol veya bacakla uyku düzeni nasıl kurulur?
Bandaj gece de takılı kalır; bu, tedavinin bir parçasıdır ve çıkarılmamalıdır. Uyku düzenini kolaylaştırmak için birkaç öneri vardır. Etkilenen uzuv yastıklarla desteklenerek kalp düzeyinin hafifçe üzerinde tutulur; kol için gövdenin yanına yastık konur, bacak için baldır boyunca destek verilir. Yatakta dönerken bandajlı uzvun altında kalmamasına dikkat edilir. Geniş, rahat ve kolay giyilip çıkarılan gecelikler tercih edilir. Bandaj sıkıyorsa, parmaklarda uyuşma, soğukluk ya da renk değişikliği yapıyorsa gece de olsa gevşetilmeli ve durum ertesi gün bildirilmelidir.
Tedavi sırasında deri bakımı neden ayrı bir başlık sayılır?
Çünkü lenfödemli bir uzuvda cilt, enfeksiyonun vücuda giriş kapısıdır ve bu enfeksiyonlar tedavinin en büyük düşmanıdır. Biriken protein içerikli sıvı, mikroplar için elverişli bir ortam oluşturur; aynı zamanda bölgedeki bağışıklık yanıtı zayıflamıştır. Bu nedenle çok küçük bir çatlak, kesik ya da böcek sokması hızla yayılan bir cilt enfeksiyonuna dönüşebilir. Her enfeksiyon atağı lenf kanallarına kalıcı zarar verir ve şişliği kalıcı olarak artırır. Ayrıca atak sırasında seanslara ara verilir; haftalarca elde edilen kazanım birkaç günde geri alınır. Bu nedenle cilt bakımı, diğer bileşenler kadar önemlidir.
Bandaj kaydığında evde ne yapılmalıdır?
Bandaj kaydığında ya da gevşediğinde olduğu gibi bırakılmamalıdır; kayan bandaj tek bir noktada sıkışma yaratır ve o bölgede dolaşımı engeller. Evde yapılabilecek en doğru şey, bandajı tümüyle açıp size öğretilen biçimde yeniden sarmaktır; bu nedenle yoğun dönem başlarken sarım tekniği kişiye ve bir yakınına öğretilir. Yeniden saramıyorsanız bandajı tümüyle çıkarın, bası giysiniz varsa onu giyin ve merkeze haber verin; kayan bandajı olduğu gibi bırakmak ya da üzerinden yeniden sarmak doğru değildir. Sık kayma, sarım tekniğinin ya da malzemenin gözden geçirilmesini gerektirir.
Ev programındaki egzersizler hangi sırayla yapılır?
Egzersizler belirli bir sırayla yapılır; bu sıra tedavinin mantığıyla ilgilidir. Önce derin ve yavaş nefes çalışmaları yapılır; diyaframın hareketi göğüs içindeki basıncı değiştirerek ana lenf kanalındaki akışı uyarır. Ardından gövdeye yakın eklemlere yönelik hareketler yapılır: kol için omuz, bacak için kalça. Böylece sıvının boşalacağı yol önce açılmış olur. Sonra orta bölüm çalıştırılır: dirsek ve diz. En son uçtaki eklemler çalıştırılır: bilek, ayak bileği ve parmaklar. Bu sıra, sıvıyı uçtan gövdeye doğru itmeyi sağlar. Hareketler yavaş, tekrarlı ve zorlamasız yapılır.
Etkilenen koldan kan alınması ve tansiyon ölçülmesi neden istenmez?
Çünkü bu uygulamalar lenf akımının zaten bozulmuş olduğu uzuvda yeni bir zorlanma yaratır. Kan alınması ve damar yolu açılması ciltte bir delik açar; bu, enfeksiyonun giriş kapısı olabilir ve lenfödemli bir kolda küçük bir delik bile hızla yayılan bir enfeksiyona dönüşebilir. Tansiyon ölçümü sırasında kolluk şişerek uzva tekrarlayan bası uygular; bu, dokudaki sıvının geri birikmesine ve ödemin artmasına yol açabilir. Bu nedenle mümkünse karşı kol kullanılır. İki kol da etkilenmişse ya da başka seçenek yoksa, en az riskli yöntem seçilir ve sonrasında bölge yakın izlenir.
Uzun süreli araç yolculuklarında kol veya bacakta ödem artışı nasıl önlenir?
Uzun yolculuklarda hareketsizlik ve uçak yolculuklarında kabin basıncındaki değişiklik ödemi artırabilir. Önlem olarak bası giysisi yolculuk boyunca kullanılır; uzun yolculuklarda giysinin bir üst basınç düzeyi önerilebilir. Saat başı ayağa kalkıp hareket edilir; bu mümkün değilse oturur durumda ayak bileği hareketleri, parmak ucunda yükselme, el sıkma ve kol kaldırma hareketleri düzenli aralıklarla yapılır. Bol su içilir. Etkilenen uzuv mümkünse yükseltilir; kol için bir yastık kullanılabilir. Dar giysi, sıkan takı ve saat çıkarılır. Ağır bagaj etkilenen uzuvla taşınmaz.
Sıcak su, sauna ve doğrudan güneş neden sınırlandırılır?
Çünkü sıcak, damarları genişleterek dokuya sızan sıvı miktarını artırır; zaten yetersiz çalışan lenf sistemi bu ek yükü taşıyamaz ve şişlik belirgin biçimde artar. Sıcak su banyosu, hamam, sauna, kaplıca ve sıcak uygulamalar bu nedenle sınırlandırılır. Doğrudan güneş hem aynı etkiyi yapar hem güneş yanığı riski taşır; yanan cilt enfeksiyon kapısı oluşturur. Bu nedenle etkilenen uzuv güneşten korunur, giysiyle kapatılır ve güneş koruyucu kullanılır. Duş ılık suyla ve kısa tutulur. Yaz aylarında serin ortamlar tercih edilir ve dışarı çıkılacaksa günün serin saatleri seçilir.
Bakım aşamasına geçilirken hazır giysi ölçüsü ne zaman alınır?
Bası giysisi için ölçü, yoğun dönemde elde edilen küçülme kararlı hale geldiğinde alınır; yani ölçümler birkaç gün üst üste değişmediğinde. Bu genellikle yoğun dönemin sonuna denk gelir. Ölçü çok erken alınırsa giysi bol kalır ve etkisiz olur; çok geç alınırsa aradaki günlerde kazanım geri alınır. Ölçü sabah, kişi yataktan kalkar kalkmaz ve bandaj çıkarıldıktan hemen sonra alınır. Belirli noktalardan çevre ölçüleri ve uzunluklar kaydedilir. Hazır beden uymuyorsa kişiye özel üretim yapılır. Giysi geldiğinde denenir ve iz yapıp yapmadığı kontrol edilir.
Kilo değişimi tedavinin sonucunu nasıl etkiler?
Kilo, bu tedavinin sonucunu doğrudan etkiler. Fazla kilo, lenf kanallarına dışarıdan bası yaparak akımı zorlaştırır; ayrıca yağ dokusundaki iltihabi tepki lenf sistemini olumsuz etkiler. Kilo alındığında ölçüler artar, bası giysisi dar gelir ve yeniden ölçü gerekir. Kilo verildiğinde ise şişlik azalır, giysi bol kalır ve yenilenmesi gerekebilir. Bu nedenle kilonun kararlı tutulması, tedavinin sürdürülebilmesi açısından önemlidir. Aşırı kısıtlayıcı diyetler yerine dengeli ve sürdürülebilir bir beslenme düzeni önerilir; gerektiğinde beslenme uzmanı desteği alınır ve düzenli hareket sürdürülür.
Böcek sokması veya küçük bir kesikte nasıl davranılmalıdır?
Etkilenen uzuvda oluşan her küçük yaralanma ciddiye alınmalıdır; çünkü bu bölgede enfeksiyon hızla yayılır. Yapılması gerekenler şunlardır: bölge hemen temiz suyla ve sabunla yıkanır, temiz bir bezle kurulanır, üzerine antiseptik uygulanır ve gerekirse temiz bir bantla kapatılır. Bölge sonraki günlerde yakından izlenir. Kızarıklık, ısı artışı, ağrı, şişlikte artış ya da ateş gelişirse beklenmeden hekime başvurulmalıdır; bu durumda antibiyotik gerekebilir. Böcek sokmalarında bölge kaşınmamalıdır. Korunmak için bahçe işlerinde eldiven kullanılması, böcek kovucu uygulanması ve açık ayakkabı giyilmemesi önerilir.
Ödem aniden artarsa hangi nedenler düşünülür?
Ödemde ani artış birkaç nedeni düşündürür. En sık neden cilt enfeksiyonudur; buna kızarıklık, ısı artışı, ağrı ve ateş eşlik eder ve acil değerlendirme gerektirir. İkinci neden derin toplardamarda pıhtı oluşmasıdır; şişlik tek taraflı, ağrılı ve gergindir. Üçüncü neden bası giysisinin ya da bandajın kullanılmaması, esnekliğini yitirmesi ya da yanlış ölçüde olmasıdır. Dördüncüsü sıcak hava, uzun yolculuk, aşırı zorlanma ve yeni bir yaralanmadır. Beşincisi, kanser öyküsü olanlarda hastalığın yeniden ortaya çıkmasıdır. Ani artış bu nedenle mutlaka değerlendirilmelidir; kendiliğinden geçmesi beklenmez.
Bu tedavi gebelikte nasıl uyarlanır?
Gebelikte bu tedavi sürdürülebilir; ancak uyarlanır ve kadın hastalıkları ve doğum hekimiyle birlikte planlanır. El tekniğiyle boşaltım uygulanabilir; ancak karın bölgesine yönelik çalışmalar yapılmaz ve gövde uyarımı farklı bölgelerden yürütülür. Bası uygulaması sürdürülür; karnı sıkmayan modeller tercih edilir ve basınç düzeyi gözden geçirilir. Egzersizler gebelikte uygun olan hareketlerle sınırlanır; sırtüstü uzun süre yatılmaz. Gebelikte artan kan hacmi ve büyüyen rahmin basısı nedeniyle şişlik artabilir; bu dönemde izlem sıklaştırılır. Doğumdan sonra yoğun dönem yeniden planlanabilir; emzirme durumu göz önünde bulundurulur.
Ev tipi pompa cihazları bu tedavinin yerini tutar mı?
Hayır, yerini tutmaz; ancak uygun kişilerde tedaviye eklenebilir. Bu cihazlar, uzva geçirilen ve bölümler halinde şişip inen kılıflarla bası uygular; sıvıyı uçtan gövdeye doğru iter. Bununla birlikte cihaz, gövdedeki ve boyun kökündeki lenf bölgelerini uyaramaz; yani sıvının boşalacağı yolu açamaz. Bu nedenle tek başına kullanıldığında sıvı gövdenin köküne yığılabilir ve orada şişlik yaratabilir. Ayrıca yanlış basınç ayarı lenf kanallarını zedeler. Bu nedenle cihaz, ancak el tekniğiyle boşaltım ve bası uygulamasıyla birlikte, hekim önerisiyle ve belirlenen basınç düzeyinde kullanılmalıdır.
Günlük iş düzeni ve çanta taşıma alışkanlığı nasıl değiştirilmelidir?
Günlük iş düzeninde birkaç değişiklik önerilir. Etkilenen uzuvla ağır yük taşınmaz; alışveriş torbaları, çanta ve valiz karşı tarafa alınır ya da sırt çantası tercih edilir. Omuz çantası etkilenen omuza asılmaz; askısı omza baskı yapar ve lenf akımını engeller. Uzun süre aynı pozisyonda durulmaz; ara ara uzuv hareket ettirilir ve yükseltilir. Tekrarlayan, zorlayıcı ve uzun süren hareketlerden kaçınılır. Bulaşık, temizlik ve bahçe işlerinde eldiven kullanılır. Sıcak fırın, ocak ve buharla temas sınırlanır. Bilgisayar başında çalışanlarda kol destekli bir düzen kurulur. Bası giysisi iş saatleri boyunca kullanılır.
Bakım aşamasında kontroller hangi aralıkla yapılır?
Sürdürme döneminde kontroller genellikle ilk yıl üç ayda bir, sonrasında altı ayda bir planlanır; durum kararlıysa yılda bir izleme geçilebilir. Her kontrolde belirlenmiş noktalardan çevre ölçüleri alınır ve önceki değerlerle karşılaştırılır. Cilt incelenir; kuruluk, çatlak, mantar ve enfeksiyon izi aranır. Bası giysisinin esnekliği, ölçüsü ve iz yapıp yapmadığı değerlendirilir; esnekliğini yitirmişse yenilenir. Ev programına uyum ve karşılaşılan güçlükler sorulur. Geçirilen enfeksiyon atakları kaydedilir. Ölçülerde artış saptanırsa kısa bir yoğun dönem yinelenebilir. Ara dönemde yakınma gelişirse randevu beklenmez.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. MedlinePlus — Lymphedema
  2. National Cancer Institute (NCI) — Lymphedema
  3. PubMed — Lymphedema management
  4. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Lymphedema