Buhar ile Varis Tedavisi

Buhar ile varis tedavisi, kapakçıkları bozulmuş toplardamarın içine çok ince bir kateter yerleştirilerek, belirli aralıklarla verilen sıcak su buharıyla damarın kapatılması işlemidir. Isı, buharın damar duvarında yoğuşurken açığa çıkardığı enerjiyle oluşur. Kullanılan kateterin diğer ısı yöntemlerine göre belirgin biçimde ince ve bükülgen olması, kıvrımlı ve dallanmış damarlarda kullanılabilmesini sağlar.

Buhar ile Varis Tedavisi Nedir, Sıcak Buhar Damar İçinde Nasıl Kullanılır?

Damar içine verilen sıcak su buharı, duvarda yoğuşarak ısısını bırakır; duvar büzüşür ve damar kapanır.

Isı Nasıl Açığa Çıkar?

Cihazda steril su ısıtılarak buhar haline getirilir ve ince bir kateterle damar içine gönderilir. Buhar, damarın soğuk duvarına temas ettiğinde yeniden sıvı hale döner; bu dönüşüm sırasında taşıdığı ısıyı duvara bırakır. Açığa çıkan enerji damar duvarındaki bağ dokusu liflerini büzüştürür ve iç yüzeyi kaplayan ince hücre tabakasını hasarlar. Buhar, gaz halinde olduğu için damarın tüm iç yüzeyine eşit biçimde yayılır ve yan dallara da ulaşır. Isı bıraktıktan sonra az miktarda su olarak kalır; bu su vücut tarafından emilir.

Atımlar Halinde Uygulama

Buhar sürekli değil, belirli aralıklarla ve sayılı atımlar halinde verilir. Her atımda kateterin ucundaki iki küçük delikten damar içine buhar püskürtülür. Bir bölümde yeterli sayıda atım verildikten sonra kateter belirli bir uzunluk geri çekilir ve yeni bölümde aynı işlem yinelenir. Verilen atım sayısı damarın çapına göre belirlenir; geniş damarlarda atım sayısı artırılır. Bu düzen, verilen enerjinin sayılabilir ve denetlenebilir olmasını sağlar; ısı damarın bir yerinde birikmez.

Kateterin İnceliği

Bu yöntemin belirleyici özelliği, kullanılan kateterin çok ince ve bükülgen olmasıdır. Isıyla kapatmanın diğer biçimlerinde kullanılan kateter ve lifler daha kalın ve daha az bükülgendir; sık dönüş yapan damarlarda ilerletilemez. Buhar kateteri ise dar ve kıvrımlı yollardan geçebilir. Ayrıca gaz halindeki buhar, kateterin ucundan çıktıktan sonra damarın devamına ve yan dallara kendiliğinden yayılır; bu, kateterin ulaşamadığı kısa bölümlerin de kapanmasını sağlar.

Kapanan Damara Ne Olur?

Kapatılan damar çıkarılmaz, yerinde kalır. İçinden kan geçmediği için işlevini yitirir; duvarları birbirine yapışır ve vücut bu kanalı aylar içinde bağ dokusuna dönüştürür. İlk haftalarda damarın seyri boyunca elle sert bir hat hissedilir, zamanla incelir ve yumuşar. Bacaktaki kan, kapatılan yüzeyel damar yerine derin toplardamar sistemiyle akmaya devam eder. Bu nedenle damarın kapatılması dolaşımı bozmaz. Tablonun bütünü varis ve kronik venöz yetmezlik sayfasında ele alınmıştır.

Buhar Yöntemi Hangi Damar Yapılarında Öne Çıkar, Kimlerde Uygun Görülmez?

Bu yöntem, diğer ısı yöntemlerinin teknik olarak zorlandığı damar yapılarında bir seçenek oluşturur.

Öne Çıktığı Durumlar

• Sık dönüş yapan, kıvrımlı damarlar; ince kateter bu yolları geçebilir
• Çapı dar olan ve kalın kateterin girmediği damarlar
• Önceki ameliyat ya da işlem sonrası yeniden gelişen düzensiz damar ağları
• Yüzeyel sistemi derin sisteme bağlayan, kısa ve dik seyirli delici damarlar
• Ana damar dışında kalan, bacağın yan yüzündeki damar toplulukları
• Tedavi edilecek bölümün kısa olduğu damarlar
• Dallanma noktası çok olan damar yapıları

Uygun Görülmeyen Durumlar

• Gebelik ve emzirmenin erken dönemi
• Derin toplardamar sisteminin tıkalı olması
• Etkin derin toplardamar pıhtısı bulunması
• Bacakta belirgin atardamar tıkanıklığı
• Yürüyemeyen, yatağa bağımlı kişiler
• Denetim altına alınmamış kanama ve pıhtılaşma bozuklukları
• İşlem bölgesinde etkin cilt enfeksiyonu
• Damarın deriye çok yakın seyrettiği bölümler; ek koruma gerektirir

Uygun Görülmeyen Kişilerde Ne Yapılır?

Bu yöntemin uygun görülmemesi tedavisiz kalınacağı anlamına gelmez. Damar geniş ve düz seyirliyse ışık enerjisi ya da radyo dalgalarıyla kapatma tercih edilir. Isıdan kaçınılması gereken, deriye çok yakın seyreden damarlarda yapıştırıcıyla kapatma ya da köpük verilmesi düşünülür. Yan dalların çok sayıda ve kabarık olduğu bacaklarda, dalların küçük giriş noktalarından tek tek çıkarılması gündeme gelir. Derin toplardamar sisteminin tıkalı olduğu kişilerde yüzeyel damara hiç dokunulmaz; bası giysisi, hareket ve bacak yükseltme temelli izlem sürdürülür. Gebelikte tedavi doğum sonrasına bırakılır ve bu süreçte bası çorabı önerilir.

Diğer Isı Yöntemleriyle Karşılaştırma

Üç ısı yöntemi de aynı sonucu hedefler; fark, enerjinin nasıl üretildiği ve kateterin yapısındadır. Işık enerjisi kullanan yöntemde ince bir lif kullanılır ve geniş damarlarda esnektir; ayrıntıları endovenöz lazer ile varis tedavisi sayfasındadır. Radyo dalgalarıyla ısıtmada sıcaklık sabit tutulur ve damar bölüm bölüm kapatılır; ayrıntıları radyofrekans ile varis tedavisi sayfasındadır. Buhar yönteminde ise verilen enerji atım sayısıyla belirlenir ve kateterin inceliği kıvrımlı damarlara ulaşmayı sağlar. Isı kullanmayan seçenek yapıştırıcı ile varis tedavisi sayfasında ele alınmıştır.

Buhar Tedavisi Öncesinde Hangi Hazırlık Adımları İzlenir?

Hazırlığın merkezinde ayrıntılı ultrason haritalaması ve ilaçların gözden geçirilmesi bulunur.

Ultrason Haritalaması

Kişi ayakta durur durumda incelenir. Hangi damarda kaçak olduğu, kaçağın başladığı nokta, damarın çapı ve özellikle seyrinin ne kadar kıvrımlı olduğu belirlenir. Bu yöntemin seçilmesinde en belirleyici bulgu çoğu kez damarın kıvrımlılığıdır. Derin toplardamar sisteminin açık olduğu gösterilir. Delici damarların yerleri işaretlenir. Damarın deriye olan uzaklığı ölçülür; çok yüzeyel seyreden bölümler ayrıca not edilir. İnceleme venöz doppler ultrason sayfasında anlatılmıştır.

Genel Değerlendirme

• Sürekli kullanılan ilaçlar, bitkisel ürünler ve takviyeler listelenir.
• Kan sulandırıcı kullananlarda düzenleme, ilacı yazan hekimle birlikte yapılır.
• Daha önce pıhtı geçirilip geçirilmediği sorgulanır.
• Şeker hastalığı, tansiyon ve kalp hastalıkları değerlendirilir.
• Uyuşturucu ilaçlara karşı alerji öyküsü alınır.
• Sigara kullanımı sorgulanır ve bırakılması önerilir.

İşlem Günü

Yalnız uyuşturmayla yapılacaksa hafif bir öğün alınabilir; uyutma planlanıyorsa aç gelinir. Sürekli kullanılan ilaçlar önerildiği biçimde alınır. Bacağa krem, losyon ve yağ sürülmez. Tıraş gerekiyorsa işlem günü, tercihen kesici olmayan yöntemle yapılır. Ölçüsüne göre alınmış bası çorabı yanında getirilir. Rahat ve geniş bir giysi tercih edilir. Kişi işlem sonrası yürüyerek ayrılır; ancak ilk gün araç kullanmaması için yanında bir yakınının bulunması uygundur.

Buhar Uygulaması Sırasında Damarda Ne Olur ve Hasta Ne Hisseder?

İşlem kişi uyanıkken yapılır; bölge uyuşturulur ve bacak başına genellikle yarım saat dolayında sürer.

Giriş ve Yerleştirme

Bacak steril örtülerle kapatılır, ultrason steril kılıf içinde kullanılır. Diz düzeyinde ya da damarın seyrine uygun bir noktada cilt uyuşturulur; bu ilk iğnede kısa bir yanma hissedilir. Damara ince bir iğneyle girilir ve kateter ultrason eşliğinde ilerletilir. Kıvrımlı bölümlerde kateterin ucu izlenerek yönlendirilir. Kateterin ucu, kapatılacak bölümün en üst noktasına getirilir ve konumu doğrulanır. Bu aşamalar genellikle hissedilmez.

Çevre Dokunun Korunması

Kateter yerleştirildikten sonra, damarın çevresine cilt altından seyreltilmiş uyuşturucu sıvı verilir. Bu sıvı bölgeyi uyuşturur, damarı çevresindeki cilt ve sinirlerden uzaklaştırarak ısının bu yapılara ulaşmasını engeller ve damarı sıkıştırarak duvarların birbirine yaklaşmasını sağlar. Su tabakası, ısı yayılımına karşı bir kalkan görevi görür. Bu sıvı verilirken bacakta yayılan serinlik ve dolgunluk hissedilir; birkaç dakika içinde yerini uyuşukluğa bırakır. Aşama, damarın tüm uzunluğu boyunca özenle yürütülür.

Buhar Verilirken Hissedilenler

Her atımda damar boyunca kısa süreli bir sıcaklık duyumu olabilir; çevre yeterince uyuşturulmuşsa ağrı beklenmez. Atımlar sırasında cihazdan gelen kısa bir ses duyulur. Bacakta zaman zaman hafif bir kramp benzeri his olabilir. Kişi işlem boyunca hekimle konuşabilir; belirgin bir yanma ya da ağrı hissederse hemen bildirmesi istenir. Bu durumda uygulama durdurulur ve o bölgeye ek uyuşturucu sıvı verilir. Damarın kapandığı ultrasonla anlık izlenir.

Ek İşlemler ve Bitiş

Ana damar kapatıldıktan sonra bacakta kalan kabarık yan dallar aynı seansta ele alınabilir; bu dallara köpük verilebilir ya da küçük giriş noktalarından çıkarılabilir. Ayrıntıları köpük skleroterapi sayfasındadır. Bir bölüm hekim yan dalları ikinci seansa bırakır. İşlem bitince kateter çıkarılır, giriş noktasına bası uygulanır ve küçük bir bant yapıştırılır; dikiş atılmaz. Bacağa bası çorabı giydirilir ve kişi kendi yürüyerek masadan iner.

Buhar Tedavisi Sonrasında İyileşme Nasıl Seyreder ve Ne Zaman Hekime Başvurulur?

İlk günlerde bacakta sıcaklık hissi, gerginlik ve az miktarda morarma beklenir.

İlk Günler

• Kapatılan damarın seyri boyunca elle hissedilen sert bir hat
• Bacakta gerginlik ve çekilme hissi; üçüncü günden sonra belirginleşir
• Damar boyunca zaman zaman gelen sıcaklık duyumu
• Giriş noktası ve damar boyunca az miktarda morarma
• Dokunmakla hassasiyet ve hafif ağrı
• Cilt üzerinde geçici renk koyulaşması
• Giriş noktalarında birkaç milimetrelik nokta izleri

Çorap, Hareket ve Dinlenme

Bası çorabı işlemden hemen sonra giydirilir; ilk dönemde kesintisiz, sonrasında gündüz saatlerinde kullanılır. Toplam süre kişiye ve tedavi edilen damarın genişliğine göre belirlenir. İşlem gününden başlayarak günde birkaç kez, on beşer yirmişer dakikalık yürüyüşler istenir; bu yürüyüşler baldır kaslarını çalıştırarak derin toplardamar akımını hızlandırır. Dinlenirken bacak kalp düzeyinin üzerine, yastıkla desteklenerek kaldırılır. Uzun süre hareketsiz oturmaktan ve ayakta durmaktan kaçınılır; yatak istirahati önerilmez.

Günlük Yaşama Dönüş

• Masa başı işe genellikle ertesi gün dönülebilir.
• Ayakta çalışılan işlere dönüş birkaç gün sonraya bırakılır.
• Merdiven çıkmak yasaklanmaz; yavaş ve tutunarak çıkılması önerilir.
• Duş, giriş noktasındaki bant çıkarıldıktan sonra alınabilir.
• Havuz, deniz, hamam ve sauna ilk haftalarda önerilmez.
• Koşu ve ağırlık çalışması dört haftaya kadar ertelenir.
• Uzun yolculuklar ilk iki hafta ertelenir; kaçınılmazsa çorap kullanılır.

Delici Damarlarda Uygulama

Yüzeyel sistemi derin sisteme bağlayan delici damarlar kısa, dik seyirli ve kas tabakasını geçen yapılardır. Bu damarların kapakları bozulduğunda, derin sistemdeki yüksek basınç doğrudan deri altına aktarılır; bu, ayak bileği çevresindeki cilt değişikliklerinin ve yaraların başlıca nedenlerinden biridir. Kısa ve dik oldukları için kalın kateterlerle bu damarlara girmek zordur. İnce buhar kateteriyle, ultrason eşliğinde damara girilip birkaç atım verilerek kapatma yapılabilir. İşlem sırasında kateterin ucunun derin sisteme çok yaklaşmaması gerekir; bu nedenle konum sürekli izlenir ve verilen atım sayısı sınırlı tutulur.

Kontroller

İlk kontrol genellikle bir hafta içinde yapılır; ultrasonla kapatılan damarın kapalı olduğu ve derin toplardamar sisteminde pıhtı bulunmadığı gösterilir. Sonraki kontroller birinci ay ve altıncı ay dolayında planlanır. Kıvrımlı damarlarda, kateterin ulaşamadığı kısa bölümlerin de kapandığı ayrıca doğrulanır; açık kalan bölüm varsa köpük verilerek tamamlanır. Yan dallar için ek işlem gerekip gerekmediğine bu kontrollerde karar verilir. Yakınmalar yeniden başlarsa randevu beklenmeden başvurulmalıdır.

Beklenmeden Başvurulması Gereken Durumlar

• Bacakta ani başlayan, hızla artan ve yaygın şişlik
• Baldırda derinde hissedilen, yürümekle artan güçlü ağrı
• Bacakta yayılan kızarıklık, ısı artışı ve ateş
• Giriş noktasından durmayan kanama ya da akıntı
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı ve kanlı öksürük
• Ciltte kabarcık, yara ve yanık görünümü
• Ayakta ya da bacakta ilerleyen uyuşma ve güçsüzlük
• Ağrı kesicilere karşın geçmeyen, gece uykudan uyandıran ağrı